Koffie is een van de meest geliefde drankjes ter wereld. Het aroma, de smaak en de cafeïnekick trekken miljoenen mensen naar koffiehuizen en espressobars over de hele wereld. Er zijn echter enkele koffiesoorten die een mythische status hebben bereikt vanwege hun zeldzaamheid en unieke productieproces.

Wat is Kopi Luwak?

Kopi Luwak, ook wel civetkoffie genoemd, is een bijzondere en kostbare koffiesoort die afkomstig is uit Zuidoost-Azië. Het is de allerduurste koffiesoort ter wereld. Voor geen enkele andere koffie betaal je zóveel als voor Kopi Luwak: € 90 tot € 550 per 500 gram. Slik. Drink je de koffie ergens in een cafeetje, dan tel je minstens € 10 neer. Kopi Luwak is de duurste koffie ter wereld. Deze uit Indonesië afkomstige koffie (kopi) kost tussen de € 90,- en € 450,- per 500 gram en wordt daarom ook wel de kaviaar onder de koffiesoorten genoemd. Aangezien de ontlaste bessen van de civetkat worden verzameld, is het proces arbeidsintensief en exclusief. Jaarlijks wordt er slechts een beperkte hoeveelheid kg kopi loewak geproduceerd, wat bijdraagt aan de zeldzaamheid en hoge prijs. Maar waarom is deze koffie zo duur en wat maakt het zo speciaal?

Wat deze koffie zo speciaal maakt, is het productieproces. Het begint allemaal bij de civetkat, een klein roofdier dat in de regio voorkomt. De civetkat eet rijpe koffiebessen en verteert het vruchtvlees, maar de bonen passeren het spijsverteringsstelsel van het dier onverteerd. Kopi Luwak-koffie kan namelijk niet worden gemaakt zonder de civetkat. Dat kun je ook afleiden uit de naam: ‘Kopi’ is Indonesisch voor koffie en ‘Luwak’ staat voor civetkat. Met name de spijsvertering van de civetkat speelt een grote rol in het productieproces van Kopi Luwak-koffie.

De kat eet namelijk de rauwe koffiebessen op die op plantages worden verbouwd. Het vruchtvlees van de koffiebessen wordt verteerd, maar de pitten blijven intact. Die overgebleven, intacte pitten passeren het maag-darmkanaal van de kat en vinden tot slot hun weg naar buiten. De pitten worden hierna teruggevonden in de ontlasting van de civetkat. De koffiebonen worden door de lokale bevolking handmatig uit de uitwerpselen van de Luwak gehaald en worden vier tot zeven dagen gedroogd. Vervolgens worden de koffiebonen gewassen en licht gebrand en verwerkt tot Kopi Luwak. Koffieboeren halen de pitten uit de poep, wassen en drogen ze en ontdoen ze van hun schil. Wat overblijft, wordt geroosterd en uiteindelijk verwerkt tot Kopi Luwak-koffie. Het is letterlijk koffie van de kat.

Waarom is Kopi Luwak zo duur?

Een ingewikkeld, tijdrovend en intensief productieproces dus. Precies daarom zijn de kosten van een kopje Kopi Luwak-koffie zo hoog. In het koffieseizoen verzamelt de lokale bevolking de uitwerpselen van de Luwak. Aangezien dit moeilijk te vinden is, is de prijs zeer hoog en heeft de koffie een exclusief karakter. Desondanks is Kopi Luwak nog steeds schaars en blijft het de allerduurste koffie ter wereld.

Daarnaast is het, aangezien het verkrijgen van de Kopi Luwak koffiebonen zo een tijdrovend en duur proces is, zaak dat de koffiebonen niet oud worden na het branden. Om deze reden worden Kopi Luwak koffiebonen veelal in kleine hoeveelheden en op bestelling gebrand, wat de prijs nog verder opdrijft. De beperkte beschikbaarheid draagt bij aan de exclusiviteit ervan.

Hoe smaakt Kopi Luwak?

De smaak van Kopi Luwak is aardachtig, mossig, siroopachtig, zacht en rijk. De geur wordt omschreven als: “mooi, met veel body en een perfecte balans tussen zoet en fris”.

Deze bijzondere koffie dankt zijn unieke smaak aan het feit dat zuren, maagsappen en enzymen van de Luwak even hebben kunnen inwerken op de bonen tijdens het verteringsproces. Door de hitte bij het koffiebranden werken deze zuren sterk op elkaar in, wat zorgt voor de specifieke smaak.

Voordat de civetkat de koffiebonen uitpoept, worden de bonen gefermenteerd. Dat doen het maagzuur en de enzymen van de kat. De aminozuren die vrijkomen tijdens dit fermentatieproces, werken tijdens het roosteren sterk in op de pitten. Dit proces is van invloed op de smaak van de koffie.

De (wilde) civetkatten eten voornamelijk de beste rauwe koffiebessen die ze kunnen vinden. Die smaken namelijk het lekkerst. De hoge kwaliteit van deze bessen proef je uiteindelijk ook terug in jouw Kopi Luwak-koffie. Wat echter misschien wel de belangrijkste factoren zijn die de koffiesmaak beïnvloeden, zijn de gezondheid, conditie en gemoedstoestand van de civetkat. Is het stresslevel van de civetkat hoog, dan heeft dit direct effect op de smaak van de bonen.

Controverses en ethische zorgen

Hoewel kopi luwak koffie om verschillende redenen aantrekkelijk is, zijn er ook controverses en ethische zorgen die ermee gepaard gaan. Het eerste en meest urgente probleem is het welzijn van de civetkatten. In het wild leven deze dieren solitair en zijn ze schuw van mensen. In sommige gevallen worden civetkatten gevangen en in kleine kooien gehouden om hun uitwerpselen te verzamelen. De omstandigheden waarin de bonen worden verzameld, zijn vaak verre van hygiënisch.

Vrijwel alle civetkatten die meewerken aan Kopi Luwak-koffie worden gevangengehouden. Op die manier heeft de boer beter controle over ze. De omstandigheden waarin de meeste katten gevangen zitten, zijn niet al te best. Ze zitten vaak in kleine kooien, op vloeren met superscherpe rasters die continu wondjes veroorzaken. Vrijheid hebben ze niet veel. Sterker nog, dat hebben ze eigenlijk niet. 24 uur zitten ze vast in hun kooi, in hun eigen uitwerpselen en wondvocht. Want schoonmaken? Daarin laten veel boeren een steekje vallen.

Komt ook nog eens bij dat veel civetkatten niet in goede gezondheid verkeren. Een gezond en gevarieerd dieet krijgen ze namelijk niet. De civetkatten worden puur als onderdeel van een verdienmodel gezien en dus krijgen ze alleen koffiebessen. Want inderdaad, daarmee helpen ze uiteindelijk de Kopi Luwak-koffie mee te produceren. De katten die geen bewegingsruimte hebben zijn al snel veel te dik, terwijl degene die meer kunnen bewegen juist extreem dun zijn. Triest.

Los van de talloze ethische bezwaren zorgt het houden van civetkatten in gevangenschap voor een mindere kwaliteit koffie. De stijgende vraag naar kopi luwak heeft geleid tot grootschalige fraude, waarbij gewone koffiebonen worden verkocht als authentieke civetkoffie.

Toezichthouders die toezien of koffie op een duurzame manier wordt verbouwd, weigeren kopi loewak te certificeren. Het duurzame landbouwcertificaat van het SAN (Sustainable Agriculture Network) verbiedt het jagen en vangen van wilde dieren op boerderijen. Het verbod op gekooide civetkatten is opgenomen in de SAN-richtlijnen voor koffie in Indonesië.

Alex Morgan van Rainforest Alliance, dat zich inzet voor duurzame landbouw en het tegengaan van ontbossing, zegt dat het onbegonnen werk is om kopi loewak te certificeren. Het is simpelweg niet met zekerheid vast te stellen of bonen afkomstig zijn van dieren in het wild of niet. ‘Mijn persoonlijke advies is om het product links te laten liggen,’ zegt hij. ‘Het is meer dan waarschijnlijk afkomstig van gekooide productie.’

Alternatieven

Gelukkig zijn er duurzame alternatieven voor kopi luwak koffie die de ethische zorgen omzeilen. Koffieproducenten die betrokken zijn bij directe handel bieden boeren eerlijke prijzen voor hun koffiebonen, wat de levensomstandigheden van gemeenschappen in koffieproducerende regio’s verbetert. Single-origin koffiebonen zijn afkomstig uit één specifieke regio en bieden unieke smaakprofielen zonder de ethische complicaties van civetkoffie.

Niet alle Kopi Luwak-koffie is gemaakt met behulp van gevangengehouden civetkatten. Sommige civetkatten leven ook in het wild, met veel bewegingsruimte en toegang tot goed voedsel. De uitwerpselen van wilde civetkatten zijn alleen onwijs moeilijk te vinden. Precies daarom is Kopi Luwak-koffie van de wilde civetkat nóg duurder dan ‘gewone’ Kopi Luwak-koffie. Er wordt ook maar 200 tot 250 kilo per jaar van geproduceerd. Wat je voor deze koffie betaalt? Soms wel € 6500 per kilo.

Hier komt bij dat het vaak heel moeilijk te achterhalen is of je nou daadwerkelijk Kopi Luwak-koffie van de wilde civetkat drinkt. Op sommige pakken staat een keurmerk, maar verschillende onderzoeken tonen aan dat op die boerderijen vaak alsnog civetkatten in gevangenschap leven. Helemaal erop vertrouwen kun je dus niet.

Kopi Luwak-koffie van wilde civetkatten is natuurlijk een diervriendelijkere keuze dan koffie van gevangengehouden civetkatten. Toch is het moeilijk te achterhalen of jouw Kopi Luwak-koffie écht van vrije civetkatten afkomt. Veel ladingen Kopi Luwak-koffie bevatten een ‘Wild-sourced’-label, wat suggereert dat de koffie geproduceerd is door katten die in het wild leven. Maar vaak is niets minder waar. De PETA en BBC ontdekten namelijk dat koffies met dergelijke labels vaak alsnog afkomstig zijn van boerderijen met gevangengehouden civetkatten. Laat je hier dus niet door misleiden.

Duurzame en ethisch verantwoorde koffieopties

Als liefhebbers van koffie kunnen we ervoor kiezen om de kopi luwak rage te omzeilen en te kiezen voor duurzamere en ethisch verantwoorde koffieopties. Dit helpt niet alleen de koffie-industrie te verbeteren, maar draagt ook bij aan het welzijn van boeren, het behoud van het milieu en het respecteren van dierenrechten.

Overzicht van de duurste koffiesoorten ter wereld

De prijs van koffie wordt sterk beïnvloed door de kwaliteit en het type koffieboon. Arabica bonen staan bekend om hun zoete, zachte smaak en worden hoger gewaardeerd dan Robusta bonen, die een sterker, bitterder smaakprofiel hebben. De kosten van het produceren en oogsten van koffie spelen een cruciale rol. Handgeplukte koffie vereist meer arbeid en tijd, wat de kosten verhoogt. Daarnaast kunnen milieuvriendelijke teeltmethoden ook bijdragen aan een hogere prijs. Het klimaat heeft een directe impact op de koffieproductie.

Hieronder een overzicht van enkele van de duurste koffiesoorten ter wereld:

Koffiesoort Oorsprong Kenmerken Prijs (per kg)
Kopi Luwak Indonesië Gefermenteerd door civetkatten € 90 - € 6500
Black Ivory Thailand Gefermenteerd door olifanten $1100
Saint Helena Saint Helena (Zuid-Atlantische Oceaan) Uitzonderlijk schone smaak, subtiele hints van citrus en karamel N/A
Hawain Kona Hawaï Mild en niet-bittere smaak N/A
Jamaican Blue Mountain Jamaica Mild en niet-bittere smaak N/A

De duurste koffiesoorten in het bovenstaande rijtje hebben allemaal een uniek verhaal wat zorgt voor de enorm hoge prijs van de koffie.

labels:

Zie ook: