Jarenlang was koken op een gasfornuis de norm, maar omdat we in de toekomst van het gas afgaan, komt elektrisch koken steeds meer in beeld. Het zal niemand ontgaan; in Nederland gaan we stap voor stap van het aardgas af. In sommige wijken komt er misschien een gasnet met groen gas, maar de meeste huizen zullen gasloos worden, ook wat betreft het koken.

Wanneer overstappen op elektrisch koken?

Het beste moment om over te stappen is als je jouw huidige kookplaat of gasfornuis vervangt, bijvoorbeeld als je de keuken gaat verbouwen of een nieuwe keuken aanschaft. 85 procent van de nieuwe kookplaten die op dit moment verkocht worden zijn elektrisch. Mocht je nog niet direct overgaan dan kun je ook al één en ander voorbereiden door alvast de benodigde elektra aan te laten leggen.

Het kan zijn dat er een extra groep in de meterkast moet komen of een stroomkabel naar de keuken.

Vormen van elektrisch koken

Als je geen gas meer hebt om op te koken of nu al van je gasfornuis af wil, dan zijn er verschillende manieren om elektrisch te koken, waarvan de inductiekookplaat het zuinigst is. Dat is dus een goed alternatief voor je gasfornuis.

Inductie versus keramisch en andere vormen

In de wereld van het elektrisch koken is inductie het bekendst, maar je hebt ook keramische kookplaten. Het verschil zit hem in de techniek van opwarmen en de efficiëntie. Van de elektrische kookplaten is een inductieplaat het zuinigst: die gebruikt 175 kWh per jaar. Een keramische kookplaat maakt zo’n 30 procent meer op: ongeveer 225 kWh per jaar. Een ‘gewone’ elektrische kookplaat van gietijzer is het meest onzuinig: die verbruikt 260 kWh per jaar.

Bij inductie wordt direct de inhoud van de pan opgewarmd via de bodem van de pan en de inductiekookplaat zelf veel minder warm dan andere elektrische kookplaten, waardoor er minder warmte verloren gaat.

Praktische voordelen van inductie

Koken op inductie heeft nog een aantal praktische voordelen. Het is veiliger dan gas, doordat de kookplaat alleen heet wordt als er een pan op staat en daarna snel afkoelt. Daarnaast is er geen vlam als je op inductie kookt. Dat is niet alleen veiliger, maar zorgt ook voor minder verbrandingsgassen in de keuken en gezondere lucht. De inductiekookplaat is heel makkelijk schoon te maken. Mensen die inductie nemen, willen vaak nooit meer terug naar gas.

Voor mensen die gevoelig zijn voor elektromagnetische velden of een pacemaker hebben en van hun dokter geen inductiekookplaat mogen nemen, is keramisch wel een betere keuze.

Duurzaamheid: Stroom versus gas

Door verbranding van de fossiele brandstof aardgas warmt de aarde op. Dat is de hoofdreden om afscheid te gaan nemen van gas. Nu is er nog weinig verschil in CO2-uitstoot tussen een gasfornuis en een inductiekookplaat, omdat de stroom nu vooral nog van aardgas en steenkolen komt (grijze stroom). Maar de stroom zal in de toekomst groener worden, en dan wint de inductiekookplaat het.

Kosten: Gas versus stroom

Gas en stroom leveren beide energie, gemeten in megajoule. 1 kWh stroom is 3,6 megajoule en 1 m3 gas 31,6 megajoule. Eén m3 gas geeft dus 9 keer meer energie dan 1 kWh stroom. Bij koken op gas gaat ongeveer de helft van de warmte verloren langs de pan. Elektrisch koken op inductie of met een magnetron is veel efficiënter. De energiekosten voor koken zijn ongeveer gelijk.

Invloed van koken op de gasnota

Vorig jaar hebben Nederlanders een recordhoeveelheid minder gas verbruikt, omdat de prijzen door het dak gingen. De invloed van koken op je energienota is klein. Gemiddeld gaat 80 procent van het gasverbruik naar verwarming, 17 procent gaat naar warm water, vooral voor het douchen, en slechts ongeveer 3 procent gaat naar koken. Wil je dus een slag maken met besparen op je gasverbruik, dan weet je waar je de winst kunt behalen.

Bespaartips voor het koken

Hier zijn enkele tips om energiezuiniger te koken:

  • Doe de deksel op de pan, dan gaat er driekwart minder warmte verloren.
  • Kookt het water? Zet de pit dan lager maar niet helemaal uit.
  • Neem liever een iets te grote pan dan een te kleine pan en zorg ervoor dat de warmte niet langs de pan heengaat. Voor koken op gas betekent dit dat de pan midden op de vlam moet staan.
  • Met een snelkookpan bespaar je energie door de hoge druk in de pan.
  • In oudere afzuigkappen zitten lampjes die veel energie gebruiken. Vervang deze door een ledlampje.
  • Trek de stekker uit je oude magnetron als je die niet gebruikt. Dit apparaat gebruikt veel energie in de stand-by-stand.
  • Let bij de aanschaf van een elektrische oven of afzuigkap op het energielabel: een apparaat met een groen energielabel heeft een lager elektriciteitsverbruik. Let ook op het kWh-verbruik per cyclus of per jaar op het energielabel. Magnetrons en kleine, vrijstaande oventjes hebben geen energielabel.

Elektrisch koken in de toekomst

In de toekomst worden woningen aardgasvrij. Aardgasvrij wonen betekent niet alleen aardgasvrij verwarmen en het maken van warm tapwater, maar ook aardgasvrij koken. Het aandeel aardgas dat voor koken wordt gebruikt in een woning is 5% van het totale gasverbruik. Een groot voordeel van elektrisch koken is dat er geen open vuur meer aan te pas komt waardoor er geen verbrandingsgassen vrij komen in de woning.

U kunt aardgasvrij koken op verschillende manieren. De bekendste elektrische alternatieven voor het gasfornuis zijn de keramische- en de inductie kookplaat. Heeft u nog een gasoven? Dan is een elektrische oven, al dan niet gecombineerd met magnetron, tegenwoordig makkelijk te verkrijgen.

Keramische kookplaat

Een keramische kookplaat bestaat uit een dikke glasplaat met daaronder een verwarmingselement, een gloeispiraal die de kookplaat verwarmt. Een keramische kookplaat heeft specifieke ‘zones’ die warm worden. Een keramische kookplaat warmt langzaam op. Hierdoor duurt het vaak even voordat deze voldoende is opgewarmd of na gebruik volledig is afgekoeld. Het is lastig om snel de temperatuur te veranderen tijdens het koken. De lange afkoelperiode kan een nadeel zijn van keramisch koken, omdat het een risico tot verbranding met zich meebrengt. Een keramische kookplaat is goedkoper in aanschaf dan een inductie kookplaat, maar gebruikt ook meer elektriciteit.

Doordat de keramische kookplaat een hoog vermogen heeft, is een speciale zogenaamde vijfpolige stekker nodig, ofwel perilexstekker. Een keramische kookplaat gaat gemiddeld 15 tot 20 jaar mee.

Inductie kookplaat

Koken op een inductie kookplaat lijkt het meeste op koken met gas. Een inductie kookplaat werkt vergelijkbaar met een magneet. Er wordt door middel van een elektrische spoel een magnetisch veld opgewekt. Bij contact met een magnetisch geleidende pan, ontstaat er warmte. Een inductie kookplaat warmt snel op en koelt snel af. De inductie kookplaat verandert daarom snel van temperatuur. Dit is niet helemaal juist, omdat een inductie kookplaat zelf niet opwarmt.

Koken op inductie werkt op basis van elektromagnetisme. De inductie kookplaat draagt energie over aan de pannen die er op staan. Hierdoor warmen de pannen en daarmee de inhoud van de pannen op. De meeste pannen zijn vaak wel magnetisch en daarmee geschikt. Toch kan dit een extra kostenpost bij het aanschaffen van een inductie kookplaat zijn. Het is belangrijk om voor kwaliteit te kiezen, want hoe beter de kwaliteit van de pannen, hoe energiezuiniger de kookplaat verwarmt. Dit bespaart ook weer op elektriciteit.

Van inductie kookplaten zijn er modellen die een gewone stekker hebben. Dit zijn vaak modellen met een of twee kookzones. Voor deze modellen is geen speciaal stopcontact nodig is. Wist u dat: er zijn ook inductie kookplaten met flexibele kookzones. Pannen kunnen op een willekeurige plek op de plaat geplaatst worden. Er is geen beperking meer door de grootte van de kookzones. Als u bijvoorbeeld twee hele grote pannen wilt gebruiken, kan dat gewoon. De pannen worden herkend onafhankelijk van de afmeting.

Het is de meest energiezuinige manier van elektrisch koken. De inductie kookplaat warmt op maar wordt nooit echt heet, wat bij keramisch koken wel zo is. De magnetische straling kan een risico zijn voor mensen die een pacemaker hebben. U moet soms pannen vervangen. De prijs die u betaalt voor een keramische kookplaat is afhankelijk van het aantal kookzones, ingebouwde functies, merk en type bediening. Een standaard ingebouwde keramische kookplaat bestaat uit 4 kookzones van verschillende grootte.

Voor een nieuwe inductie kookplaat verschillen de prijzen afhankelijk van de grootte, aantal kookzones of flexibele kookzones, extra functies, ingebouwde afzuiging, en manier van bedienen. Als uw pannen niet geschikt zijn voor koken op inductie of aan vervanging toe zijn, betaalt u voor nieuwe pannen afhankelijk van de hoeveelheid, merk, verschillende types, enz. een paar tientjes tot paar honderd euro. Geschikte pannen herkent u aan het icoon van een spoel. Het is belangrijk om voor kwaliteit te kiezen, want hoe beter de kwaliteit van de pannen, hoe energiezuiniger de kookplaat verwarmt.

Een inductie kookplaat wordt niet altijd standaard met een perilex stekker geleverd. Het kan zijn dat u deze dus nog apart zelf moet aanschaffen. Wanneer u overstapt op elektrisch koken bespaart u gas. Koken op gas is verantwoordelijk voor gemiddeld 5% van het totale gasverbruik in een huishouden, gemiddeld ongeveer 35 m3 gas. Omdat u in plaats van gas elektriciteit gebruikt, gaat uw elektriciteitsverbruik omhoog. Een inductie kookplaat is de zuinigste van alle elektrische kookplaten. Als we kijken naar de CO2-uitstoot is de besparing niet groot. Het grootste deel van de energie die u in huis gebruikt wordt nu nog door gas- en kolencentrales opgewekt.

Aandachtspunten bij de overstap

De pannen die voor inductie geschikt zijn moeten magnetisch zijn. Dit kunt u thuis testen met een magneet. In de winkel herkent u dit aan het icoon van een spoel die op de verpakking staat. Daarnaast kunnen inductie kookplaten bepaalde piepjes maken bij het bedienen van de plaat.

  • Heeft u of een huisgenoot een pacemaker?
  • Gaat u uw keuken verbouwen of bent u toe aan een nieuw fornuis? Dan is dat een slim moment om meteen voor een elektrische kookplaat te kiezen.
  • Wilt u niet direct overstappen op elektrisch koken?
  • Gaat u zonnepanelen aanschaffen en weet u dat u in de toekomst elektrisch wilt koken? Dan kunt u de meterkast geschikt laten maken voor beide technieken.

Het kan zijn dat extra groepen plaatsen niet voldoende is en dat de hele meterkast vervangen moet worden voor een 3x25A aansluiting. Afhankelijk van de huidige netaansluiting die u heeft, is het soms noodzakelijk om deze te verzwaren wanneer u tegelijkertijd overstapt op elektrisch koken, verwarmen en rijden. Veel woningen hebben vaak nog een aansluiting van 1x25A. Dit moet worden omgezet naar 3x25A. Dat kost eenmalig ongeveer €1.000. Nieuwbouwwoningen hebben vaak al een aansluiting van 3x25A, een zwaardere aansluiting is in deze woningen niet nodig.

Een woning heeft in de meeste gevallen een 1- of 3-fase aansluiting voor elektriciteit. Binnen deze fase-aansluiting heb je verschillende ‘sterktes’, uitgedrukt in Ampère (A). In Nederland hebben de meeste woningen een aansluiting van 1x25A of 3x25A. Een 1×25 aansluiting is geschikt voor standaard elektrische apparaten zoals verlichting, koelkast en wasmachine. Een 3×25 aansluiting is geschikt voor het aansluiten van standaard apparatuur zoals verlichting, koelkast, wasmachine, en aanvullend zonnepanelen, elektrische kookplaat en elektrische auto. Voor een 1x25A of 3x25A betaalt u gelijke aansluitkosten.

Tip: Heeft u apparaten in huis die veel energie vragen? Zoals het opladen van een elektrische auto of een warmtepomp? Of bent u van plan deze in de toekomst aan te schaffen? Dan is het slim om een voorrangsschakelaar in de meterkast te laten plaatsen. De stroom gaat dan naar de apparaten die voorrang hebben op het moment dat ze aanstaan.

Praktische tips voor elektrisch koken

Ben je toe aan een nieuwe kookplaat of keuken? Denk dan eens aan overstappen op elektrisch koken. Koken op inductie is even wennen. Je regelt de temperatuur snel. Een groot voordeel is dat de kookplaat eenvoudig schoon te maken is. Er gaat bijna geen warmte verloren bij het koken op inductie, want inductie verwarmt alleen de pan. Niet alle pannen werken op inductie. In de pan moet een elektrische laag zitten.

Keramisch koken heeft nadelen ten opzichte van inductie koken. De plaat reageert vrij traag, de kookzones worden heet, en je pannen moeten een perfect gladde bodem hebben. Eten dat naast de pan belandt, brandt wat sneller in (ook onhandig als een pan overkookt). Keramische kookplaten en halogeenkookplaten verwarmen niet alleen de pan maar de hele kookzone. En ze blijven na gebruik lang nagloeien (restwarmte). Tip: gebruik de restwarmte door een keramische of halogeenkookplaat eerder uit te zetten.

Koken op gas is in veel gevallen nog altijd goedkoper dan elektrisch koken. Een bestaand gasfornuis vervangen voor inductie is niet voordelig. Overstappen op groen gas is dan eerder een interessant alternatief. Maar ben je van plan een nieuwe keuken te kopen of kook je nu op een keramische - of halogeenkookplaat? Koken op inductie is energiezuiniger dan andere vormen van elektrisch koken. Inductie verbruikt namelijk minder energie (bron: Milieu Centraal).

Gebruik een pan met een platte, dikke, metalen bodem die magnetisch is. Je test dit gemakkelijk met een magneet. Als de magneet aan de pan blijft hangen is de pan geschikt. Gebruik een pan met een rechte bodem. Op die manier maakt de pan het beste contact met de inductieplaat. Sommige pannen trekken na een tijd krom. Ze werken dan nog wel op inductie, maar de hitte wordt minder gelijkmatig verdeeld. Pannen met een dikke bodem die bestaan uit verschillende lagen trekken het minst krom. Let wel op dat je pannen geen hoeken of punten aan de onderkant hebben. Daarmee beschadig je je inductieplaat.

Overstappen van gas naar inductie? Een installateur trekt een aparte stroomdraad van de meterkast naar je inductie kookplaat, legt een speciaal stopcontact aan voor de stekker van je kookplaat en zorgt eventueel voor 2 tot 3 groepen extra in je meterkast. Milieu Centraal geeft voor deze werkzaamheden als richtprijs € 600 aan. Je elektriciteitsaansluiting moet soms 3x25A zijn voor de overstap naar elektrisch koken. Heb je nog een 1x25A aansluiting? Laat je aansluiting dan verzwaren. Neem contact op met je netbeheerder. Gemiddeld kost een kookplaat zo'n € 600.

Subsidie voor elektrisch koken

Ben je aangesloten op het warmtenet maar kook je op gas? Dan kun je subsidie aanvragen. Voor de aanschaf en installatie van de kookvoorziening krijg je € 400. Een 1-fase inductiekookplaat kan met een normale stekker op een normaal stopcontact worden aangesloten. Een 2-fase of 3-fase inductiekookplaat heeft een perilexstekker.

Er gaat bijna geen warmte verloren bij het koken op inductie. Want inductie verwarmt alleen de pan. Koken op gas is in veel gevallen nog altijd goedkoper dan elektrisch koken. Een bestaand gasfornuis vervangen voor inductie is niet voordelig.

Energieverbruik van kookplaten

Een kookplaat kan een echte stroomslurper zijn in de keuken. In verbruik is koken op inductie het zuinigst. Voor een gemiddeld huishouden ligt het jaarlijkse stroomverbruik ongeveer op 175 kWh. Bij de keramische kookplaat is dat 225 kWh per jaar.

Inductiekoken is een snelle, veilige en energiezuinige manier van koken. In plaats van de plaat zelf, warmt alleen de pan op doordat er met magnetische energie direct hitte naar de pan wordt gestuurd. Dit werkt alleen met speciale pannen die magnetisch zijn, zoals staal en gietijzer.

Voordelen van inductiekoken

  • Inductiekoken is snel.
  • De energie die je gebruikt, gaat bijna volledig naar het verwarmen van de pan zelf. Hierdoor is op inductiekookplaten koken energie-efficiënter dan koken op gas. Inductiekoken zet zo'n 85-90% van de gebruikte energie om in warmte, terwijl dit bij gasfornuizen slechts 40-50% is.
  • Inductie kookplaten worden zelf niet heet, alleen de pit waar de pan opstaat wordt verwarmd. Dit maakt het veiliger, zeker met kinderen in huis. Daarnaast schakelen de meeste inductieplaten vanzelf uit als er een tijdje geen pan op staat en koelen de pitten snel af.
  • Inductiekookplaten hebben een glad oppervlak, wat ze zeer gemakkelijk schoon te maken maakt.

Nadelen van inductiekoken

  • Voor een inductie kookplaat heb je meestal een extra groep nodig in de meterkast. Dit betekent extra installatiekosten.
  • Niet alle pannen zijn geschikt voor inductie.
  • Inductiekookplaten hebben een hoog vermogen nodig en vereisen vaak een speciale aansluiting met meerdere fasen.
  • Zelfs sommige ‘inductie-geschikte’ pannen kunnen niet optimaal werken als de bodem niet volledig vlak is of de magnetische laag te dun is.
  • Inductiekookplaten kunnen op hogere standen een zoemend of fluitend geluid maken.

Gas vs. Inductie

  • Gas: Gaskookplaten werken met echt vuur, wat de pan direct en intensief verwarmt.
  • Inductie: Bij inductiekoken verwarmt een magnetisch veld de pan, terwijl de kookplaat zelf relatief koel blijft.
  • Gas: Gaspitten kunnen vuil vasthouden, waardoor schoonmaken nogal wat tijd in beslag neemt.
  • Gas: Koken op gas vereist een standaard gasaansluiting.
  • Inductie: Inductiekookplaten vereisen krachtstroom, wat soms een meterkastaanpassing vraagt.

Kosten van inductie

Een inductiekookplaat verbruikt ongeveer 175 kWh per jaar, wat neerkomt op 50-70 euro afhankelijk van de elektriciteitsprijs. Dit hangt af van de gasprijs. Over het algemeen blijkt inductiekoken iets duurder te zijn qua energieprijzen, maar dit verschil wordt steeds kleiner.

Inductie vs. Keramisch

  • Inductie: Verwarmt de pan direct via elektromagnetische velden.
  • Elektrisch koken (keramisch): Maakt gebruik van verwarmingsspiralen onder een keramische plaat.

Tips voor inductiekoken

  • Pannen voor inductie koken moeten een magnetische bodem hebben. Meestal staat op de bodem aangegeven of de pan geschikt is voor inductie, of je kunt dit testen met een magneetje.
  • Controleer je huurcontract: Vaak mag je niet zomaar wijzigingen aanbrengen in de meterkast of de keuken.
  • Elektrische aansluiting controleren: Zorg dat je stopcontact en elektrische installatie het vermogen aankunnen.
  • Eventuele geluidsproblemen: In nieuwbouwappartementen is het meestal geen probleem, maar in oudere panden kan het zoemend geluid van inductiekookplaten hoorbaar zijn voor buren.

labels: #Koken

Zie ook: