Rijst is een graansoort en behoort net als alle andere granen tot de grassenfamilie. In grote delen van de wereld is rijst het belangrijkste voedsel. Bij het kopen van rijst kun je letten op milieubelasting en eerlijke handel. De Topkeurmerken EKO, Europees biologisch en Fairtrade helpen daarbij. We kunnen dus niet concluderen dat rijst op zichzelf gezond of ongezond is, maar wel kunnen we zeggen dat het past in een gevarieerd en gezond voedingspatroon. Rijst bevat vooral koolhydraten.

Rijstkorrels: Een Wiskundig Perspectief

Vermoedelijk hoorde ik het verhaal voor het eerst op de middelbare school in een wiskundeles. Een koning verveelde zich en verordonneerde een nieuw spel. Een geleerde kwam na een paar dagen terug met wat we nu het schaakspel noemen. Bij het betalen bleek echter dat er al snel niet genoeg rijst in het land was. Sinds dat momentje ik dat schaakbord voor me.

Hoeveel rijstkorrels moeten er op elk vakje gaan liggen. En als je veel dezelfde dingen moet doen, slinger je Excel aan natuurlijk. Grappig genoeg loop je dan meteen tegen je eerste leermomentje aan: Excel is maar tot op 15 cijfers significant. Oplossing: Wolfram Alpha.

Ik mat thuis een flink aantal rijstkorrels en zag dat de gemiddelde massa van een Surinaamse rijstkorrel die ik gebruikte 20 mg was. Na de “dichtheid” te hebben bepaald, kon ik met wat eenvoudige rekensommen, berekenen hoe hoog de rijst in deze buizen kon komen te staan.

Wie het geduld heeft om de berekening te doen zal ontdekken dat het gaat om ruim 18 triljoen rijstkorrels - 18.446.744.073.709.551.615, om precies te zijn. Ervan uitgaande dat een rijstkorrel zo’n 3 mm3 groot is komt dat neer op meer dan 50 kubieke kilometer aan rijst - genoeg om de hele (huidige) wereldbevolking zo’n twee eeuwen te voeden.

Rijst: Van Oogst tot Consumptie

Na het oogsten worden de korrels uit de rijstplanten gehaald. Dit heet dorsen. De rijst heeft dan nog een kaf, dat is een oneetbaar hulsje, om zich heen zitten. Dit kaf wordt verwijderd van de korrel in een speciale rijstmolen. Daarna haalt een zeef vuil en steentjes uit de rijst.

Voor de Amerikaanse en de meeste Italiaanse rijstteelt is veel energie nodig. De teelt is namelijk helemaal gemechaniseerd. Denk aan het pompen van water, machines voor de oogst, droogmachines, pelmachines en sorteermachines. In Thailand wordt nog traditioneel met de hand en met een buffel gewerkt.

Er is ongeveer 2000 tot 10.000 liter water nodig voor 1 kilo rijst. Boeren geven hun akkers water met regenwater, met water gepompt uit omliggende rivieren of met grondwater. Nog veel boeren in Thailand en Vietnam bevloeien hun akkers met regenwater. Grotere bedrijven gebruiken vaak rivierwater of grondwater om te irrigeren.

Verschillende Soorten Rijst

Witte rijst is ontdaan van het vezelrijke vliesje dat om zilvervliesrijst heen zit. Witte rijst kan nog verder bewerkt worden, om de kookeigenschappen en smaak te beïnvloeden. In Nederland eten we vooral snelkookrijst. Parboiled rijst is ongepeld geweekt, gestoomd, vervolgens gedroogd, gepeld en geslepen. Daardoor behoudt het meer vitamines en mineralen.

  • Zilvervliesrijst: Zilvervliesrijst staat in de Schijf van Vijf. Zilvervliesrijst is een volkoren graanproduct. Zilvervliesrijst wordt ook wel bruine rijst genoemd. Volkoren graanproducten hebben positieve effecten op de gezondheid. Als je witte rijst gebruikt geldt daarom het advies om dat te vervangen door zilvervliesrijst.
  • Rijstvlokken: Gestoomde, geplette rijstkorrels die na afloop geroosterd worden.
  • Mihoen: Een vermicelli gemaakt van rijstebloem. Mihoen wordt vaak gebruikt in loempia’s, soepen en roerbakgerechten.

Rijst kan na het koken op 3 manieren uitpakken: droog, nat of kleverig. Dat hangt van het type rijst en de bereiding af.

  • Droog: Basmati rijst, Pandan rijst en Surinaamse rijst zijn droogkokende rijstsoorten met een lange, stevige korrel.
  • Kleverig: Kleefrijst verliest na het koken zijn stevigheid.

Duurzaam Rijst Koken

Wist je dat er ook een minder bekende maar duurzame manier is om rijst te koken? Dit wordt de hooikistmethode genoemd. Er is weinig energie voor nodig en kan met alle soorten rijst. Breng de rijst in een pan met afgepast water aan de kook. Volg hiervoor de instructies op de verpakking. Zet vervolgens de pan met inhoud in een houten kist met hooi, of in een slaapzak. De temperatuur in de pan blijft hoog. Na 15 tot 30 minuten is de rijst gaar.

Rijst en Gezondheid

Zilvervliesrijst staat in de Schijf van Vijf. Zilvervliesrijst past in een gezond voedingspatroon, het advies luidt om witte rijst te vervangen door zilvervliesrijst. Dit komt doordat zilvervliesrijst vezels bevat en die zorgen voor een goede darmwerking. Volkorenproducten zijn goed voor de gezondheid, bijvoorbeeld omdat ze het risico op bepaalde hartziekten verlagen.

In rijst kan arseen voorkomen. Arseen valt onder de zware metalen. Het komt voornamelijk door milieuvervuiling in voedingsmiddelen terecht. Planten zoals rijst nemen arseen op uit de bodem en het water. Dit is niet te voorkomen. De hoeveelheid arseen in voedingsmiddelen moet zo laag mogelijk zijn.

Vanwege de mogelijke aanwezigheid van schadelijke stoffen, zoals arseen, in rijst en rijstproducten zoals rijstwafels is het advies om gevarieerd te eten. En geef in ieder geval kinderen niet elke dag rijst of producten met rijst zoals rijstwafels. Verder kun je er uit voorzorg nog voor kiezen de rijst voor gebruik te wassen en de rijst te koken in ruim voldoende water.

Rijst in Sushi

Het ingrediënt dat absoluut niet mag ontbreken in sushi, is de rijst. Zonder rijst mag sushi geen sushi genoemd worden. De rijst moet niet te lang koken, maar ook zeker niet te kort. Het moet niet te erg plakken, maar wel plakkerig genoeg zijn om niet uit elkaar te vallen. Daarnaast zijn de juiste temperatuur en de juiste smaak van groot belang voor de perfecte sushi. Het is belangrijk om de sushirijst voor het koken eerst te wassen.

labels:

Zie ook: