Zout (natrium) hebben we nodig voor het regelen van de bloeddruk en vochtbalans in ons lichaam. Als het over zout gaat, wordt meestal keukenzout bedoeld. De scheikundige naam voor keukenzout is natriumchloride (NaCl). De begrippen zout en natrium worden vaak door elkaar gebruikt. Dit komt doordat zout de belangrijkste bron van natrium in ons eten is. Als we het hebben over de gezondheidseffecten van zout, bedoelen we bijna altijd de effecten van natrium. In Nederland krijgen veel mensen te veel zout binnen. Het komt zelden voor dat mensen te weinig zout binnenkrijgen.

Te veel zout kan negatieve effecten hebben op je gezondheid. Het advies is om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. Toch eten mannen gemiddeld meer zout (7,8 gram per dag) dan vrouwen (6,1 gram per dag).

Van nature zit er niet veel zout in ons eten. Het meeste zout wordt toegevoegd door fabrikanten om redenen zoals houdbaarheid (vleesproducten, vis, zuurkool) of structuur (brood, kaas). De andere 20% voegen we zelf toe aan ons eten. In Nederland krijgen we vooral zout binnen via brood, vleesproducten en kaas. Natrium wordt ook in andere vormen toegevoegd aan ons eten, bijvoorbeeld als stabilisator. Je nieren regelen de hoeveelheid natrium in je lichaam.

Hoeveel zout heb je nodig?

Hoeveel zout je precies nodig hebt, is moeilijk te zeggen. In Nederland is er geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor zout opgesteld. Door buitenlandse organisaties zoals het Amerikaanse National Academy of Sciences, Engeneering and Medicine (NASEM) is wel een adequate inname (AI) voor natrium vastgesteld. Deze is voor volwassenen 1,5 gram natrium per dag. Dit komt overeen met 3,75 gram zout. Dit is de hoeveelheid die nodig is om het zout dat je onder normale omstandigheden verliest (bijvoorbeeld je urine en zweet) weer aan te vullen. Onder speciale omstandigheden kunnen andere adviezen gelden, bijvoorbeeld voor mensen die zwaar werk doen in extreme hitte en veel zweten.

De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. Dit staat gelijk aan 2,4 gram natrium. Voor baby's en kinderen ligt het advies voor de maximale hoeveelheid zout en natrium lager. De nieren van baby’s en kinderen kunnen namelijk nog niet veel zout aan. Als kinderen te veel zout binnenkrijgen, kunnen ze op latere leeftijd last krijgen van hun nieren. Het advies is daarom om geen zout toe te voegen aan het eten van je baby of kind.

Een tekort doordat je te weinig zout binnenkrijgt via je eten komt zelden voor. In veel producten zit namelijk zout. Bovendien zorgt je lichaam dat je zo min mogelijk zout uitplast als je weinig zout binnenkrijgt. Een zouttekort kan wel ontstaan bij uitdroging, bijvoorbeeld door ernstige diarree of overgeven. Om uitdroging door diarree of overgeven te voorkomen, is het belangrijk om veel te drinken en daarbij zout te eten.

Risico's van te veel zout

Als je te veel zout binnenkrijgt, kan dat negatieve effecten hebben op je gezondheid:

  • Verhoogde bloeddruk: Te veel zout zorgt ervoor dat je lichaam meer vocht vasthoudt. Hierdoor zit er meer vocht in je bloedvaten, wat de druk op je bloedvaten verhoogt. Je hart moet harder werken om het bloed rond te pompen. Minder zout eten helpt om je bloeddruk te verlagen.
  • Nierziekten: Te veel zout kan leiden tot nierziekten. Je nieren regelen de hoeveelheid zout in je lichaam. Wanneer je veel zout binnenkrijgt, moeten je nieren extra hard werken om dit via de urine uit je lichaam te verwijderen.
  • Botontkalking: Bij te veel zout plas je het teveel aan zout samen met calcium uit. Calcium is nodig voor de opbouw en het onderhoud van je botten en gebit.

Voor sommige groepen is het extra belangrijk om niet te veel zout binnen te krijgen. Ouderen: als je ouder wordt gaat de werking van je nieren achteruit. Van zout kom je niet aan in gewicht. In zout zitten namelijk geen calorieën. Wel kun je door het eten van te veel zout vocht vasthouden. In ernstige gevallen wordt dit oedeem genoemd. Dit is een vochtophoping in het lichaam, meestal in de voeten, enkels en onderbenen. Ook kan het vocht zich ophopen in de longen. Door deze vochtophopingen kun je 1 tot 2 kilo zwaarder zijn, maar deze gewichtstoename is tijdelijk.

Verschillen tussen soorten zout

Het is je vast weleens opgevallen dat je verschillende soorten zout kunt kopen. Zo kan je zeezout, Keltisch zout, Himalaya zout en gewoon keukenzout kopen. Maar wat zijn de verschillen in zoutsoorten en hebben ze een ander effect op de gezondheid?

Zout is zonder twijfel het belangrijkste ingrediënt bij het bereiden van eten. Dit komt omdat zout werkt als een smaakversterker. Omdat zout werkt als smaakversterker gebruiken voedselfabrikanten vaak grote hoeveelheden zout in hun kant-en-klaar producten. Het gevolg hiervan is echter wel dat we al snel te veel zout binnen krijgen. Door zelf je eten vers te bereiden heb je controle over de hoeveelheid zout welk je dagelijks binnen krijgt. Want te veel zout is niet goed, maar te weinig zout is ook niet goed.

Als we zoutbeperkt moeten eten dan moeten we natriumarm eten. Natrium is naast chloride het belangrijkste element waaruit zout bestaat. Zo bestaat keukenzout voor 40% uit natrium en voor 60% uit chloride. Verschillende soorten zouten hebben echter een verschillende hoeveelheid natrium. De verschillen in hoeveelheid natrium tussen de verschillende zoutsoorten zijn niet erg groot. Maar alle beetjes helpen natuurlijk.

Hieronder de hoeveelheid natrium van verschillende zoutsoorten:

  • Tafelzout: 39,1% natrium
  • Zeezout: 38,3% natrium
  • Himalaya zout: 36,8% natrium
  • Keltisch zout: 33,8% natrium

Tafelzout

Tafelzout is het meeste gebruikte soort zout. Tafelzout is zwaar bewerkt en vrijwel alle sporen van mineralen zijn uit het zout verwijderd. Aan tafelzout wordt jodium toegevoegd. Dit wordt gedaan omdat er in veel delen van de wereld problemen waren met de gezondheid door een jodiumtekort. Bij een jodiumtekort werkt de schilklier niet meer goed met alle gevolgen voor de fysieke en mentale gezondheid van dien. Aan andere soorten zout, zoals Himalaya zout, wordt geen jodium toegevoegd. Als je voor een ander zoutsoort kiest dan tafelzout zorg er dan voor dat je wel voldoende jodium binnen krijgt. Van nature komt jodium voor in vis, eieren, zeewieren en zuivel. Bij het bakken van brood wordt bakkerszout gebruikt waaraan jodium is toegevoegd. Voor voldoende jodium dien je wel 6 boterhammen per dag te eten. Je kunt er ook voor kiezen om kelptabletten te slikken.

Himalaya zout

Himalaya zout bevat sporen van ijzeroxide wat het de roze kleur geeft. Daarnaast bevat het andere mineralen, deze zijn kalium, calcium, magnesium en ijzer. Himalaya zout heeft een andere smaak dan gewoon tafelzout.

Zeezout

Zeezout wordt gewonnen door zeewater te laten verdampen en lijkt chemisch gezien erg op tafelzout. Het bestaat hoofdzakelijk uit natriumchloride. Hoe donkerder van kleur het zeezout is des te hoger de concentratie van andere mineralen zal zijn. Zeezout is meestal een stuk grover dan tafelzout. Het lekkerste is om zeezout pas over het eten te strooien na bereiding.

Keltisch zout

Keltisch zout wordt gewonnen uit ondiepe zoutmoerassen in bepaalde gebieden in Frankrijk. Keltisch zout is het meest natriumarme zout ter wereld en het bevat meer dan 70 verschillende mineralen. Keltisch zout bevat ook minimale sporen jodium. Maar dat is wel erg weinig, dan zou je dagelijks tientallen kilo’s Keltisch zout moeten eten.

Zeezout, tafelzout, keukenzout of gerookt zout? Zout komt in vele verschillende soorten en maten. Wist je dat er bijvoorbeeld niet alleen qua structuur verschil zit in diverse soorten zout? Ook de smaak kan totaal anders zijn.

Zoutsoort Oorsprong Kenmerken Gebruik
Tafelzout Ondergrondse zoutlagen Fijn, bewerkt, bevat jodium Algemeen gebruik
Zeezout Zee Grof, minder bewerkt, bevat mineralen Algemeen gebruik, garnering
Keltisch zout Zoutmoerassen in Frankrijk Grijs, vochtig, rijk aan mineralen Intense smaak, garnering
Himalayazout Zoutmijnen in Pakistan Roze, bevat mineralen Garnering

Het bedrijf Zeeuwsche Zoute is begonnen met het winnen van zeezout uit de Oosterschelde. Normaal gesproken halen we zeezout uit Spanje en Portugal. "De smaak van zoutsoorten verschilt door de mineralensamenstelling en de plek het vandaan komt", legt chefkok Pim Haaksman uit aan EditieNL.

Volgens Leonard Hofstra, hoogleraar cardiologie bij Amsterdam UMC, maakt het voor de smaak niet uit welk soort je eet. "Als je een blinde smaakproef doet, zou je er niet uitvissen of je keukenzout of zeezout eet. Himalayazout is gewoon keukenzout met extra mineralen", zegt hij tegen EditieNL.

Wel merkt hij de afgelopen tijd een opmars in de populariteit van grove zeezout. "Het is nu hip om dat te kopen. Maar het is een marketingstunt. Met een molen kun je grof zout op je eten strooien en daarmee kun je het culinair laten ogen. Je geeft meer beleving aan je eten. Daar spelen ondernemers op in."

Het gevaar van grof zeezout is volgens Hofstra dat je er - voor dezelfde smaaksensatie - meer van strooit. "Omdat het grote brokken zijn, krijg je meer zout binnen. In tien grove brokken zit veel meer zout dan in duizend kleine zoutkorreltjes."

Welk zoutsoort je eet maakt volgens de hoogleraar voor de gezondheid niet uit. "Iedere zoutsoort zorgt voor een verhoogde bloeddruk. Dat is een van de grootste killers in de wereld. Het kan je bloedvaten beschadigen en vergroot het risico op hartfalen, Alzheimer, nierschade en beroertes. Een hoge bloeddruk leidt jaarlijks tot 7,5 miljoen doden per jaar."

labels:

Zie ook: