Het Gouden Ei, de derde thriller van Tim Krabbé (*1943 te Amsterdam), verscheen in juni 1984. De roman of novelle van 98 bladzijden is verdeeld in vijf hoofdstukken, waarvan het laatste maar twee bladzijden beslaat; de andere tellen er 19, 16, 27 en 18. Het boekje kreeg veel aandacht in de pers en was vrijwel onmiddellijk een commercieel succes. In 1993 verscheen de elfde druk, waarmee de totale oplage op ruim 30 000 kwam. Daarnaast verschenen twee uitgaven voor middelbare scholieren: een als Bulkboek met een oplage van 40 000 en een als Grote Lijster met een oplage van 80 000. In 1994 waren de vertaalrechten verkocht aan Amerika, Engeland, Duitsland, Frankrijk, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Italië, Polen en Japan. In 1988 werd het verfilmd door George Sluizer onder de titel Spoorloos, naar een scenario van Krabbé zelf; de film kreeg een Gouden Kalf en de Prijs van de Nederlandse Filmkritiek.

Samenvatting per Hoofdstuk

Hoofdstuk 1

Rex Hofman en Saskia Ehlvest zijn samen op weg naar een vakantiehuisje bij Hyères, ergens in de heuvels boven de Middellandse Zee. Ze moeten de kilometerstand handmatig bijhouden, omdat de teller in de auto kapot is. Bij een vorig vakantie ging dit namelijk eens mis. Rex was toen gedwongen lopend naar een benzinestation verderop te gaan en was daar drie uur lang mee bezig. Saskia vertelde toen dat dat moment haar hetzelfde gevoel gaf als een nachtmerrie die ze als kind had. Ze droomde toen dat ze opgesloten zat in een gouden ei, dat zweefde door de ruimte. Alles was zwart, er waren niet eens sterren, ze zou er altijd in moeten zitten, en ze kon niet doodgaan. Er was maar één hoop. Er vloog nog zo'n gouden ei door de ruimte, als ze tegen elkaar botsten zouden ze allebei vernietigd zijn, dan was het afgelopen. Op een gegeven moment tanken Rex en Saskia bij een TOTAL-benzinestation. Saskia wil wat drinken halen voor de ontspanning, omdat ze net heeft besloten de rest van de rit te rijden. Doordat ze sinds het halen van haar rijbewijs nooit meer heeft gereden, vindt Saskia het behoorlijk eng. Saskia komt echter niet meer terug van het halen van drankjes. Rex gaat haar zoeken, maar ze is nergens te bekennen.

Hoofdstuk 2

We zien hoe Rex het jaren later heeft. Acht jaar later is Rex met zijn vriendin Lieneke (die vrijwel even oud is als Saskia destijds) op vakantie in Italië. Ze houden al een behoorlijk tijdje vakantie en vermaken zich uitstekend aan zee. Als ze op het strand een partijtje badminton spelen met twee Fransen, blijkt dat Rex nog regelmatig met zijn gedachten bij Saskia is. Toch heeft de verdwijning van zijn vriendin de nodige littekens achter gelaten. Elke dag heeft hij de vreselijkste nachtmerries en hij blijft hopen op een plotselinge terugkeer. Tijdens het spel denkt hij aan een eventueel huwelijk met Lieneke: ‘“Misschien ga ik wel met haar trouwen,” zei Rex tegen Saskia die op haar knieën vanaf de zijlijn toekeek.’ (p. 37) Nadat hij Lieneke ten huwelijk heeft gevraagd, durft zij voor het eerst te vragen naar zijn gevoelens voor Saskia. ‘[A]ls ze terugkwam zou ik bij jou blijven. Maar als ik terug mocht naar dat benzinestation dan zou ik dàt doen,’ zegt Rex tegen haar (p. 42). Na de vakantie krijgt Rex dezelfde nachtmerrie over het gouden ei als Saskia eerder kreeg.

Hoofdstuk 3

Voor het eerst kruipen we in het hoofd van de moordenaar. Het verhaal switcht nu naar een Franse man, genaamd Raymond Lemorne: een getrouwde scheikundeleraar met twee kinderen. In 1950 vraagt de 16-jarige Raymond Lemorne zich af wat er zou gebeuren als hij van het balkon van de tweede verdieping zou springen. Dat kan hij alleen te weten komen door daadwerkelijk te springen. Hij doet het en ligt zes weken in het ziekenhuis. In 1971 - hij is dan leraar scheikunde, getrouwd en vader van twee dochters - komt een soortgelijke gedachte bij hem op: hij redt een kind uit het water, geniet van de bewondering en vraagt zich opeens af: ‘Maar zou ik nu ook in staat zijn een misdaad te plegen?’ (p. Drie jaar later begint hij met zijn voorbereidingen: hij maakt in zijn schoollaboratorium chloroform en richt zijn vervallen, nooit gebruikte buitenhuisje in voor zijn plannen. Op een dag, nadat hij iemand van de dood heeft gered, besluit Lemorne dat hij de perfecte moord wil plegen en een jonge vrouw gaat ontvoeren. Hij plant heel nauwkeurig hoe hij een vrouw in zijn auto kan krijgen en uiteindelijk met de vriendin van Rex lukt het. Na meerdere pogingen lukt het hem: een vrouw (Saskia) vindt zijn sleutelhanger met een grote R erop erg leuk en vraagt of zij die ook kan krijgen. Lemorne liegt en zegt dat hij deze in zijn auto heeft liggen. Samen met Saskia loopt hij naar zijn auto en zodra ze daar zijn, slaat hij haar bewusteloos.

Hoofdstuk 4

De naam van Rex zijn vriendin verschijnt op enkele brieven en tevens gekrast op een auto. Enige maanden na zijn vakantie met Lieneke plaatst Rex advertenties in Franse kranten met foto's van Saskia, in een laatste poging iets over haar lot te weten te komen. De vakantie is in mineur afgelopen en van een huwelijk is geen sprake meer. Hij krijgt enkele brieven uit Frankrijk, die echter geen opheldering verschaffen. Op een avond post hij een brief aan Lieneke. Op de terugweg wordt hij aangesproken door een Fransman van een jaar of vijftig die zich voorstelt als Raymond Lemorne en zegt dat hij weet wat er met Saskia is gebeurd. Hij wil alles vertellen, ‘maar er is maar een manier waarop ik dat kan doen. Door u hetzelfde te laten ondergaan.’ (p. Hij wil haar terug zien en besluit daarom op onderzoek uit te gaan. Hij kan achter het lot van zijn toenmalige vriendin komen als hij hetzelfde wil ondergaan. Rex rijdt met Lemorne naar Frankrijk en ze stoppen bij het bewuste Total-station. Lemorne geeft hem een bekertje koffie met een slaapmiddel dat na een kwartier zal gaan werken. In dat kwartier vertelt hij hoe hij Saskia in zijn auto heeft gekregen. Hij knikt ja en wordt tevens bedwelmt en vindt zichzelf even later in een grafkist diep onder de grond. Bij het bewuste benzinestation blijkt dat Saskia daar de auto is in gegaan. Rex krijgt slaapmiddel en wordt een tijd later ergens in zijn eentje wakker.

Hoofdstuk 5

Lieneke ontvangt Rex' brief en probeert ruim een week later contact met hem op te nemen. Ze doet navraag bij zijn ouders en zijn werk, en belt uiteindelijk de politie. Maar van Rex noch Saskia ‘werd ooit nog iets vernomen - ze leken van de aardbodem verdwenen’ (p.

Personages

  • Rex Hofman: Hij is negen jaar ouder dan zijn vriendin Saskia. Hij houd ervan om spelletjes te spelen, vooral woordspelletjes vindt hij leuk. Later heeft hij een andere vriendin, Lieneke, die hij ten huwelijk vraagt. Maar toch gaat zijn liefde voor Saskia nooit weg. Als de moordenaar komt en een voorstel doet om hem het zelfde te laten ondergaan als hij bij Saskia deed, gaat hij op dat voorstel in alleen maar om te weten wat er met haar was gebeurd.
  • Saskia Ehlvest: Zij is negen jaar jonger als Rex. Zij heeft rood gespoelde haren en ze is een echte ijdeltuit. Zij heeft claustrofobie overgehouden aan een nachtmerrie uit haar jeugd.
  • Raymond Lamorne: Hij is een psychisch gestoorde man. Toen hij 16 was wou hij proberen of hij van het balkon kon springen. Het gevolg was dat hij 6 weken in het ziekenhuis lag. Later is hij scheikundeleraar geworden en vader van twee dochters. Als hij een klein kind van de verdrinkingsdood red bedenkt hij of hij nu ook een misdaad kan plegen. Na veel voorbereiding ontvoerd hij Saskia, dan is hij 49 jaar.
  • Lieneke: Daar wordt eigenlijk niet veel over verteld in het boek, ik weet alleen dat het een vriendin is van Rex en ze met elkaar zouden gaan trouwen.

Thema's

  • De dood van een geliefde: Het boek laat zien hoe Rex omgaat met de verdwijning van Saskia.
  • Onzekerheid: Rex weet niet wat er met Saskia is gebeurd en dat zorgt voor veel onzekerheid.
  • Opsluiting en eenzaamheid: De hele roman draait om het gegeven van het opgesloten zijn. Dat komt al tot uiting in de titel, die verwijst naar een droom van Saskia: ‘Toen ze klein was had ze eens gedroomd dat ze opgesloten zat in een gouden ei dat door het heelal vloog. Alles was zwart, er waren niet eens sterren, ze zou er altijd in moeten zitten, en ze kon niet doodgaan. Er was maar één hoop. Er vloog nog zo'n gouden ei door de ruimte, als ze tegen elkaar botsten zouden ze allebei vernietigd zijn, dan was het afgelopen. Maar het heelal was zo groot!’ (p.

Literaire Analyse

Het verhaal wordt vanuit een vertellers perspectief geschreven. Er wordt verteld over het leven en de gedachten van Rex, maar ook hoe Lamorne zich voelt en wat er in hem omgaat.

In het boek veranderd de tijd steeds. Alleen is het niet zo moeilijk om die te onderscheiden, want alleen als er een nieuw hoofdstuk begint veranderd de tijd. Het boek speelt ongeveer rond 1950/1980 af en het wordt niet chronologisch verteld. In het eerste hoofdstuk is het gewoon en in het tweede hoofdstuk heeft Rex weer een nieuwe vriendin en zijn ze rond de 8 jaar verder en hoofdstuk 3 speelt zich weer ver voor de ontvoering af, maar als je het boek uit heb begrijp je het allemaal wel.

Kenmerkend voor thrillers en detectives is het uitzetten van verkeerde sporen. Een mooi voorbeeld daarvan komt voor in hoofdstuk 2. Aan het slot van het eerste hoofdstuk weet de lezer niet wat er met Saskia is gebeurd. Wanneer Rex tijdens het badmintonspel in hoofdstuk 2 opeens tegen Saskia begint te praten die aan de zijlijn zit, denkt de lezer automatisch dat ze blijkbaar terecht is. Pas later in dit hoofdstuk blijkt dat het acht jaar later speelt, dat Saskia nooit gevonden is en dat de scène klaarblijkelijk een gedachte van Rex weergeeft.

Hoewel Het gouden ei vóór alles een spannende thriller is, is het ook een psychologische roman. Het gaat niet alleen om de ontraadseling van Saskia's lot, maar ook om de psychologie van Rex en Lemorne. Lemorne is het voorbeeld van iemand die volstrekt gewetenloos is, niet in de alledaagse betekenis van dat woord, maar in de psychologisch-pathologische: ‘zoals iemand anders een vinger mist, zo mist hij een geweten’ (Krabbé tegen Kroonenberg).

Tijdslijn van Gebeurtenissen

Jaar Gebeurtenis
1950 Raymond Lemorne springt van een balkon.
1971 Lemorne redt een kind en overweegt een misdaad.
1974 Lemorne begint met de voorbereidingen voor zijn misdaad.
1975 Saskia verdwijnt bij een tankstation in Frankrijk.
1983 Rex is op vakantie met Lieneke en wordt benaderd door Lemorne.

labels: #Ei

Zie ook: