Natrium is een essentieel zout in ons lichaam, cruciaal voor het handhaven van de waterhuishouding door osmose. Het lichaam streeft ernaar de natriumconcentratie tussen 135 en 145 mmol/L te houden. Een natriumgehalte onder de 135 mmol/L wordt gedefinieerd als hyponatriëmie.
Wat gebeurt er bij hyponatriëmie?
Bij hyponatriëmie probeert het lichaam de normale natriumbalans te herstellen door water naar de intracellulaire ruimte te verplaatsen. Dit kan leiden tot een relatieve overhydratie van de hersenen, resulterend in hersenoedeem. Hoewel het lichaam dit in eerste instantie kan compenseren, ontstaan er symptomen zodra het hersenoedeem zich ontwikkelt. De patiënt kan misselijk en verward worden, en hoofdpijn ervaren. In ernstige gevallen kunnen braken (een teken van verhoogde intracraniële druk), sufheid, insulten en zelfs coma optreden.
Oorzaken van hyponatriëmie
Het is belangrijk om de oorzaak van de hyponatriëmie te identificeren om een adequate behandeling te kunnen starten. Er wordt onderscheid gemaakt tussen hypotone, normotone en hypertone hyponatriëmie, gebaseerd op de osmolaliteit.
- Hypotone hyponatriëmie: Dit is de meest voorkomende vorm, waarbij de osmolaliteit van het bloed verlaagd is als gevolg van een laag natriumgehalte.
- Normotone hyponatriëmie: Vaak een laboratoriumfout, ook wel pseudohyponatriëmie genoemd, veroorzaakt door hyperproteinemie, hypertriglyceridemie of hypercholesterolemie.
- Hypertone hyponatriëmie: Veroorzaakt door osmotische stoffen die de osmolaliteit verhogen, zoals hyperglycemie. Glucose trekt water uit de intracellulaire ruimte, wat leidt tot een verdunningshyponatriëmie.
Hypotone hyponatriëmie kan zeer vervelende symptomen veroorzaken. Bij patiënten met hoofdpijn, misselijkheid en verwardheid in combinatie met hyponatriëmie is snelle behandeling essentieel. Ook bij een acute daling van het natriumgehalte is direct ingrijpen noodzakelijk.
Behandeling met hypertoon zout
De behandeling van acute symptomatische hyponatriëmie omvat vaak de toediening van hypertoon zout (3% NaCl). Een dosis van 100 tot 150 ml 3% NaCl wordt intraveneus toegediend over een periode van 20 minuten, eventueel herhaald. Het doel is om het natriumgehalte met 5 mmol/L per uur te verhogen en de symptomen te verbeteren.
Waarom hypertoon zout? Hypertoon zout verhoogt de osmolaliteit van het serum, waardoor vocht uit de intracellulaire ruimte (inclusief de hersenen) naar de bloedbaan wordt getrokken. Dit vermindert het hersenoedeem en verlicht de symptomen.
Oorzaken van hypotone hyponatriëmie opsporen
Om de oorzaak te achterhalen, zijn een grondige anamnese en lichamelijk onderzoek nodig. Vervolgens wordt de urine onderzocht op osmolaliteit en natriumgehalte.
- Lage urine osmolaliteit (< 100 mOsm/kg): Dit wijst op overmatige waterinname of infusie van hypotoon vocht. Voorbeelden zijn primaire polydipsie, bierpotomanie (overmatig bier drinken) en ondervoeding (tea&toast syndroom).
- Hoge urine osmolaliteit (> 100 mOsm/kg): Dit duidt op de activiteit van ADH (vasopressine), wat leidt tot waterretentie in de nieren.
Bij een hoge urine osmolaliteit wordt het urine natriumgehalte bepaald:
- Laag urine natrium (< 30 mmol/L): Dit wijst op een probleem buiten de nieren, waarbij het lichaam natrium vasthoudt als reactie op een laag effectief arterieel bloedvolume. Dit kan veroorzaakt worden door hartfalen, cirrose, nefrotisch syndroom (toegenomen extracellulair volume) of diarree, braken, diuretica-onttrekking, sekwestratie (afgenomen extracellulair volume).
- Hoog urine natrium (> 30 mmol/L): Dit wijst op een probleem in de nieren, waarbij natrium wordt uitgescheiden ondanks de hyponatriëmie.
Oorzaken van een hoog urine natrium
De meest voorkomende oorzaak van een hoog urine natrium is het gebruik van diuretica. Andere oorzaken zijn:
- Afgenomen extracellulair volume: Primaire bijnierinsufficiëntie, renaal zoutverlies, cerebral salt wasting, braken.
- Normaal extracellulair volume: Hypothyreoïdie, hypocortisolisme (secundaire bijnierinsufficiëntie), SIADH (syndrome of inappropriate ADH secretion).
Behandeling van de oorzaak
Naast de behandeling van de acute symptomen is het essentieel om de onderliggende oorzaak van de hyponatriëmie te behandelen. Dit kan inhouden:
- Het behandelen van hartfalen, leverfalen of nefrotisch syndroom.
- Het stoppen van diuretica (indien mogelijk).
- Het substitueren van cortisol of schildklierhormoon.
Door de oorzaak van de hyponatriëmie aan te pakken, kan herhaling van het probleem worden voorkomen.
| Urine Osmolaliteit | Urine Natrium | Mogelijke oorzaken |
|---|---|---|
| Laag (< 100 mOsm/kg) | N/A | Primaire polydipsie, bierpotomanie, ondervoeding |
| Hoog (> 100 mOsm/kg) | Laag (< 30 mmol/L) | Hartfalen, cirrose, nefrotisch syndroom, diarree, braken, diuretica-onttrekking, sekwestratie |
| Hoog (> 100 mOsm/kg) | Hoog (> 30 mmol/L) | Diuretica, primaire bijnierinsufficiëntie, renaal zoutverlies, cerebral salt wasting, braken, hypothyreoïdie, hypocortisolisme, SIADH |
labels:
