Hemochromatose - ook wel ijzerstapelingsziekte genoemd - is een aandoening die maakt dat het lichaam te veel ijzer opneemt. Hemochromatose kent twee vormen: primaire en secundaire. IJzer is een belangrijk mineraal dat in ons voedsel voorkomt en normaal gesproken nemen mensen ongeveer 1 milligram ijzer per dag op. In mensen met hemochromatose kan dat wel 4 milligram per dag zijn. Te veel lever in de organen kan schadelijke effecten hebben. Door bepaalde soorten voedsel te vermijden kunnen mensen met hemochromatose die schade beperken. Aangezien alle voedingsmiddelen ijzer bevatten, is het bijna onmogelijk om een ijzervrij dieet te volgen.

Als u een jaar lang een zeer streng ijzerarm dieet zou volgen, dan komt dat overeen met 1 tot 5 aderlatingen minder in een jaar, maar aderlatingen blijven wel nodig. Als we kijken naar dieetkeuzes dan komt er meer bij kijken dan simpelweg al het voedsel vermijden waar ijzer in zit.

Soorten IJzer in Voeding

Er zijn twee types ijzer die in het voedsel voorkomen: heemijzer en non-heemijzer. Heemijzer wordt makkelijker door het lichaam opgenomen en is vooral te vinden in vlees en vis. Plantaardig ijzer (non-heemijzer) wordt minder goed opgenomen door uw lichaam dan dierlijk ijzer.

  • Heemijzer: Vooral te vinden in rood vlees en orgaanvlees, en vissoorten zoals sardines en tonijn.
  • Non-heemijzer: Komt voor in plantaardige producten zoals groenten.

Daarnaast zijn er stoffen die de ijzerabsorptie stimuleren of juist blokkeren. Vitamine C helpt het lichaam om non-heemijzer uit groenten op te nemen. Calcium remt de ijzeropname juist af.

Voedingsmiddelen om te Vermijden of te Beperken

Alles waar extra ijzer aan toegevoegd is wordt in principe afgeraden aan mensen met hemochromatose. Vermijd voedingsmiddelen waaraan extra ijzer is toegevoegd, zoals zwarte olijven, sommige ontbijtgranen en voedingssupplementen. Controleer etiketten om te zien of er ijzer aan producten is toegevoegd.

Controleer ook andere supplementen, zoals vitamine C. Uw lichaam neemt meer ijzer op als u bij de maaltijd vitamine C gebruikt. Eet daarom bij de maaltijd geen fruit en drink ook geen vruchtensappen. Eet 2 stuks fruit per dag, tussen de maaltijden in. Gebruik geen vitamine C-supplementen.

  • Rood vlees, vooral rundvlees, lamsvlees en wild, bevat veel heemijzer en is om die reden geen verstandige menukeuze. Kip en varkensvlees bevatten minder heemijzer. Eet het liefst maar 2 tot 3 keer per week vlees.
  • Orgaanvlees, zoals lever en nier, bevat meer ijzer dan andere vleessoorten. Tijdens de zwangerschap is het beter helemaal geen lever te eten, in verband met het hoge vitamine A-gehalte van deze vleessoort. Lever-pastei en leverworst, Berliner, Hausmacher en leverkaas kunnen met mate gebruikt worden.
  • Vooral bessensoorten, bramen, frambozen en abrikozen.
  • Vooral abrikozen, vijgen, rozijnen en tuttifrutti.

Voedingsmiddelen die Gunstig Kunnen Zijn

Sommige voedingsstoffen kunnen ijzer binden en de opname ervan verminderen. Voorbeelden zijn thee en koffie. Het gebeurt niet vaak dat koffie en thee worden aanbevolen als onderdeel van een dieet, maar beide dranken bevatten tannine, en dat is een van de polyfenolen die cellen beschermen met een antioxiderende werking.

  • Groente en fruit vormen een belangrijk onderdeel van een gezond en gevarieerd eetpatroon. En sommige soorten groente en fruit bevatten veel non-heem ijzer, zoals olijven, paddenstoelen en natuurlijk spinazie. Daarnaast zijn groenten en fruit rijk aan antioxidanten, vitamine E en selenium, die helpen cellen te beschermen. Ook andere stoffen in planten hebben beschermende eigenschappen. Luteine is vooral in donkere bladgroenten te vinden, zoals koolsoorten. Lycopeen is een werkzame stof die in tomaten voorkomt, vooral in de schil.
  • Proteïnen horen ook thuis in een gezond dieet, en dan vooral de vetarme proteinen uit vis, zeevruchten en gevogelte. Bewuste vleeskeuze: kies voor kip, kalkoen en vis.
  • Granen, bonen, noten en zaden bevatten fytaten, en die stoffen verminderen de ijzeropname.
  • Zuivel is rijk aan calcium, en calcium is een stof die de ijzeropname -heem en non-heem- verhindert. Melk, yoghurt, kaas bevatten veel calcium. Dat geldt ook voor bepaalde groenten zoals broccoli, en voor sojaproducten zoals tahoe.

Aanvullende Tips

Eet en drink bij de maaltijden geen fruit en vruchtensappen en gebruik niet meer dan 2 stukken fruit per dag en tussen de maaltijden door. Wees matig met rood vlees (rund en varken). Wees ook voorzichtig met alcohol. Zowel alcohol als te veel ijzer zijn schadelijk voor de lever. Gecombineerd werken ze sterker.

Er wordt ook wel gewaarschuwd voor koken in gietijzeren pannen: dit zou leiden tot meer ijzer in het eten. Er is (nog) weinig onderzoek naar gedaan. Daarom is niet helemaal duidelijk of mensen met ijzerstapelingsziekte hier rekening mee moeten houden. Ook voor hemochromatose patiënten geldt: eet voldoende groente en fruit.

In de praktijk blijkt een ijzertekort moeilijk op te heffen met alleen een ijzerrijke voeding. Meestal worden in dit geval ijzerpreparaten voor geschreven door arts of verloskundige.

Invloed van IJzer op Leverziekten en Darmmicrobioom

Veranderingen in het ijzergehalte of het darmmicrobioom zijn nauw gecorreleerd met de ontwikkeling van metabole dysfunctie-geassocieerde steatotische leverziekte (MASLD). Studies hebben aangetoond dat commensale darmmicroben helpen de leverhomeostase te behouden, maar ook factoren kunnen produceren die bijdragen aan leverschade onder pathologische omstandigheden.

De ijzerstapelingsstoornis hemochromatose is sterk gecorreleerd met leverziekten, waaronder metabole dysfunctie-geassocieerde steatotische leverziekte (MASLD), cirrose, leverkanker, evenals de ontwikkeling van het metabool syndroom, waaronder type II diabetes mellitus (T2DM).

IJzertekort en Leververvetting

Onderzoeksgegevens benadrukken hoe het meest voorkomende voedingstekort ter wereld, ijzertekort, een oorzaak kan zijn van MASLD [1]. Onderzoeken laten zien dat veranderingen in het darmmicrobioom kunnen beschermen tegen de ontwikkeling van MASLD veroorzaakt door een laag ijzergehalte in de voeding.

Niet-alcoholische Leververvetting (NAFLD)

NAFLD is een mondiale gezondheidsepidemie die sterk verband houdt met moderne voedingsgewoonten en levensstijl. Het is de tweede meest voorkomende oorzaak van chronische leverziekte in de VS, na een chronische hepatitis C-virus (HCV)-infectie. Overmatige inname van calorieën, verzadigd vet en geraffineerde koolhydraten, en een sedentaire levensstijl hebben ook in ontwikkelingslanden geleid tot een explosie van deze gezondheidsepidemie.

Richtlijnen voor Dagelijkse IJzerinname

Niet al het ijzer dat in de voeding zit wordt door het lichaam opgenomen. Het is aan te raden om tenminste één van deze voedingsmiddelen bij elke maaltijd te gebruiken. IJzer uit dierlijke voedingsmiddelen zoals vlees, vis en kip, wordt beter in het lichaam opgenomen dan ijzer uit plantaardige voedingsmiddelen zoals brood, groente en peulvruchten. Veel thee, koffie en mogelijk ook melkproducten kunnen de opname van ijzer verminderen.

Als je geen vlees of vis eet is het belangrijk een goede ijzerrijke vervanging te kiezen. Combineer de plantaardige producten met vitamine C rijke groente, fruit of sinaasappel-, grapefruit- of tomatensap, zodat de ijzeropname zo groot mogelijk kan zijn.

Kaas is een vleesvervanging vanwege de hoeveelheid eiwit, maar bevat vrijwel geen ijzer.

Voorbeeld Dagmenu

Als je dagelijks onderstaande voedingsmiddelen in de aangegeven hoeveelheden gebruikt, krijg je voldoende voedingsstoffen binnen. Dit dagmenu is een voorbeeld van een basisvoeding.

  • 110 gram Valess (vleesvervanging van zuivel gemaakt).

Contact

Heb je nog vragen, neem dan contact op met een medewerker voedingsservice van jouw afdeling of met de afdeling diëtetiek van het Anna Ziekenhuis, telefoon: 040 - 286 40 50. Bel dan naar het secretariaat van de afdeling Diëtetiek, telefoonnummer (073) 553 20 19.

labels: #Recept

Zie ook: