Koffiedrinkers, opgelet! Uit gezamenlijk onderzoek van de Universiteit Wageningen en UMC Groningen blijkt dat een bakkie leut gezondheidsvoordelen met zich meebrengt. Laten we met positief nieuws beginnen. Zo zou koffieconsumptie mogelijk de kans op een depressie verkleinen. Dit effect zou waarschijnlijk door iets in koffie zelf, maar niet door cafeïne veroorzaakt worden.

Het onderzoek vond plaats onder bijna 80.000 Nederlandse proefpersonen, van wie een groot deel dagelijks koffiedrinkt. Daaruit blijkt dat wie koffiedrinkt gezondere nieren heeft. Mensen met diabetes profiteren zelfs het meest.

Eén kopje koffie per dag heeft al een positieve werking, met een maximum van vier koppen. Twee koppen koffie lijken meer gezondheidsvoordelen te bieden dan één, en drie kopjes koffie bevorderen de niergezondheid nog verder. Bij vijf of meer koppen zagen de onderzoekers geen extra voordelen meer.

"We zagen in andere onderzoeken al een mogelijk gunstige werking van koffie bij diabetes en hart- en vaatziektes. Het resultaat van ons onderzoek past in dat plaatje", zegt Marianne Geleijnse, hoogleraar voeding en hart- en vaatziekten van Universiteit Wageningen.

Het is nog onduidelijk waarom koffie kan bijdragen aan een positieve niergezondheid. "Het kan door meerdere factoren komen", zegt Geleijnse. "In koffie zitten duizenden stofjes, van antioxidanten tot cafeïne." Om te weten waar de gezondheidswinst precies aan toe te schrijven valt, zal eerst meer onderzoek moeten worden gedaan.

Behalve een gunstig effect op de nieren bleek in het verleden al dat koffie nog meer gezondheidsvoordelen kan opleveren. Eerdere onderzoeken lieten zien dat de consumptie van koffie het risico vermindert op parkinson, bepaalde hartaandoeningen, diabetes type 2, lever- en prostaatkanker en andere gezondheidsproblemen. Het kan ook levensverlengend werken, bleek vorig jaar uit onderzoek.

Daarnaast bleek gemalen koffie beter te zijn dan oploskoffie. Het dagelijks drinken van 2 tot 6 koppen koffie is geassocieerd met een verminderd risico op kwetsbaarheid bij ouderen. Dit blijkt uit onderzoek van onder meer de Vrije Universiteit Amsterdam en Amsterdam UMC.

De onderzoekers vermoeden dat koffie helpt om kwetsbaarheid te verminderen, deels dankzij de antioxidanten die in koffie voorkomen. Antioxidanten helpen bij het verminderen van ontstekingen, het remmen van sarcopenie en het voorkomen van spierschade. Koffieconsumptie kan bijdragen aan gezond ouder worden, concluderen de onderzoekers.

Wat is teveel koffie op een dag?

Terwijl de één al begint te stuiteren bij twee bakken koffie, heeft de ander misschien wel vijf koppen nodig om zich energiek te (blijven) voelen. Hoeveel koffies per dag is dan gezond? De fysieke reactie verschilt per persoon, maar bovenstaande onderzoeksresultaten lieten zien dat het drinken van meer dan 3 kopjes koffie per dag geen positieve gezondheidseffecten oplevert. Wel is het belangrijk om te benoemen dat bij de groep zware koffiedrinkers alsnog geen negatieve cardiovasculaire effecten werden gevonden.

Het Voedingscentrum adviseert vanwege de cafeïne een maximum van vijf kopjes koffie per dag. De resultaten van het onderzoek sluiten aan bij het advies van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA), waarin staat dat tot 400 mg cafeïne per dag - ongeveer 3 tot 5 kopjes koffie - veilig is en niet schadelijk.

De Keerzijde: Risico's en fabels

Voordat we naar het positieve nieuws gaan, eerst even dit. Voor de liefhebbers van 'Pumpkin Spice Lattes' en andere hippe varianten is het goed om te weten dat het gaat om zwarte koffie zonder suiker of andere (ongezonde) toevoegingen.

"Daarnaast maakt het uit hoe je je koffie zet: hoe beter gefilterd, hoe minder cafestol en hoe gezonder", zegt de woordvoerder. In koffie zit het stofje cafestol dat het LDL-cholesterol verhoogt. Een teveel aan LDL-cholesterol in je bloed blijft plakken aan de binnenkant van je bloedvaten. Dat vergroot de kans op bijvoorbeeld een hartaanval of beroerte.

Vaak wordt over koffie ook beweerd dat het een uitdrogend effect heeft. Een bewering die volgens Geleijnse niet waar is. "Koffie prikkelt wél de blaas", zegt ze. "Door de aanwezigheid van cafeïne moet je er eerder door plassen, maar het is niet zo dat je meer vocht kwijtraakt.

Welke koffie is het gezondst?

Zetten we alle gezondheidsvoordelen en -risico’s op een rij, dan komen filterkoffie, koffiepads, koffie uit een automaat met papieren filter of vloeibaar koffieconcentraat en oploskoffie uit als absolute winnaars van de eretitel ‘gezondste koffie'.

Hoeveel kahweol en cafestol er overblijven in jouw koffie hangt sterk af van de manier waarop je de koffie zet. Ongefilterde vormen van koffie - zoals kookkoffie (Turkse en cafetière-koffie), espresso en koffiecapsules - bevatten meer cafestol en kahweol. Maar ook dan is de stijging van je cholesterolgehalte klein en moet je er voor merkbare effecten heel veel van drinken.

Cafeïne: voor- en nadelen

Het is waar dat koffie redelijk wat cafeïne bevat. Hoeveel precies, dat hangt af van het type koffieboon, de zetmethode en de grootte van je koffiekopje, maar gemiddeld genomen kunnen we uitgaan van 60 mg cafeïne in 125 ml koffie. Dit is 2x zo veel als in een kopje zwarte thee en 3x zo veel als in groene thee.

Het is waar dat te veel cafeïne kan leiden tot verschillende lichamelijke klachten, zoals hoofdpijn, hartkloppingen, prikkelbaarheid, duizeligheid, rusteloosheid en angstgevoelens. Voor de meeste mensen (met uitzondering van kinderen en zwangere vrouwen) geldt echter dat een dosis tot 400 cafeïne per dag en hoeveelheden van maximaal 200 mg per keer helemaal safe zijn.

Koffie en cafeïne zijn beide bovendien niet verslavend. Je kan er een tolerantie voor opbouwen en ernaar verlangen, maar echt afhankelijk zul je er niet van worden. Wel merk je in het begin vaak wat ontwenningsverschijnselen wanneer je als zware koffiedrinker cold-turkey stopt.

Cafeïne stimuleert je nieren, waardoor je soms eerder moet plassen. De hoeveelheid plas blijft overigens hetzelfde: je verliest geen éxtra vocht wanneer je cafeïne neemt, de omloop is alleen wat sneller. Bovendien is cafeïne ook een van de bestanddelen in koffie waaraan juist verschillende stevige gezondheidsvoordelen worden toegekend. Maar: er zijn aanwijzingen dat je van nagenoeg dezelfde voordelen profiteert met cafeïnevrije decaf-koffie.

Acrylamide in koffie

Een minder bekend risicostofje in koffie is acrylamide. Hoewel koffie relatief weinig acrylamide bevat, wordt het zwarte goud toch gerekend als een belangrijke bron van acrylamide voor veel volwassenen, vanwege de hoge koffieconsumptie wereldwijd. Wel verschilt het per koffieboon en hoe de koffie tot stand is gekomen hoeveel acrylamide jouw kopje koffie bevat. Robustabonen en oploskoffie bevatten meer acrylamide dan de andere soorten, maar in alle gevallen zijn koffiefabrikanten verplicht om de hoeveelheid acrylamide in hun product te beperken.

Samenvatting

Over het algemeen is koffie niet slecht voor je gezondheid. Natuurlijk wordt het een ander verhaal als je dagelijks sloten koffie naar binnen giet, maar als je koffie gematigd drinkt zou de kans op verschillende ernstige ziekten waarschijnlijk kleiner worden. Dat is natuurlijk geweldig nieuws voor alle koffieliefhebbers.

Dus, wat is het nou? Te veel cafeïne is niet goed voor je, maar minder dag 400 mg (of 5 koppen koffie) per dag is veilig en gezond. Goed of slecht? Het korte antwoord: ja, koffie is gezond! Zolang jij je bakkie pleur gefilterd, zwart en zonder suiker drinkt, that is. Gefilterde koffie zonder suiker staat in de Schijf van Vijf als goede bron van vocht.

Zo'n 3 tot 5 koppen koffie per dag lijkt de optimale hoeveelheid te zijn om de meeste voordelen en zo min mogelijk nadelen mee te pakken.

labels:

Zie ook: