Wortel en peen? Wat als eerste opvalt is dat in de keuken de termen wortel en peen vrolijk door elkaar heen worden gebruikt. Maar hoe zit dit precies? Het grote verschil tussen wortel en peen is dat met een peen de gehele plant of een groentesoort zoals bospeen of winterpeen, kan worden bedoeld. Een wortel is een onderdeel van de plant, het gedeelte van een plant dat onder de grond groeit.

In sommige gevallen, zoals dus bij wortelen, maar ook bij pastinaak of schorseneren, is dit het eetbare gedeelte. Wereldwijd zijn er veel verschillende soorten wortels, ze bestaan in alle vormen, maten, namen, smaken en dan kun je ze ook nog bereiden op oneindig veel smakelijke manieren. Maar bospeen, waspeen, winterpeen, oerpeen of wortel? Wat is nu eigenlijk het verschil?

De Verschillende Soorten Peen

Naast wortelen kun je in de winkel ook vele soorten peen tegenkomen. Voorbeelden van peen zijn bospeen, winterpeen en waspeen. Maar zit er eigenlijk verschil tussen? Laten we eerst even kijken naar het algemene verschil tussen wortel en peen.

Wat is bospeen?

Bospenen zijn de eerste verse wortelen die we in het voorjaar kunnen oogsten. Bospenen zijn slanke wortels die in een bosje gebundeld worden verkocht, met het loof er nog aan. Zoals de naam al aangeeft bestaat deze peen uit een bosje van lange, slanke zoete wortels met het blad (het loof). Onze inkoper groente & fruit Marius legt uit: “Het loof van de bospeen geeft een indicatie van de versheid. De biodynamische bospeen van de Italiaanse coöperatie Bio Latina krijgen wij deze periode wel 2 keer in de week vers binnen. Half juni krijgen we ze vers uit Nederland”. Deze peen smaakt lichtzoet: heerlijk om zo te eten als gezonde snack of gekookt lekker in combinatie met groene groenten zoals doperwtjes, peultjes of bosuitjes. Ook het loof is erg lekker in een loof-pesto.

Wat is waspeen?

Waspenen zijn hetzelfde als de jonge bospeentjes, maar dan gewassen en zonder loof. Waspenen zijn eigenlijik niets anders dan bospenen die gewassen zijn en waarvan het loof verwijderd is. Meestal wordt de waspeen gewassen aangeboden en de smaak is minder uitgesproken.

Wat is winterpeen?

Een winterpeen is de dikkere variant van wortelen, met oranje kleuren wordt met loof verkocht zodra ze vers uit de grond komen. Een winterpeen is een grote, vlezige wortel met een feloranje kleur. De winterwortel wordt later gezaaid en later geoogst. In de regel geldt, hoe langzamer een wortel groeit, hoe langer de bewaartijd. Bij langzame groei kan deze na oogsten nog prima tot april/mei het jaar erop worden bewaard. Maar je ziet ze vooral zonder loof en hier in Nederland kennen we deze uiteraard omdat hij vaak wordt gebruikt in hutspot. Handig voor in de koude wintermaanden: deze peen kun je zeker een paar weken bewaren. Hoewel de naam anders doet vermoeden, zijn ze het hele jaar door verkrijgbaar uit Nederland. Winterpenen zijn ideaal om standaard in huis te hebben: je kunt ze namelijk een paar weken bewaren.

Samenvattend:

  • Bospeen: Wortelen met loof, jong geoogst, sappig en zoet.
  • Waspeen: Bospeen zonder loof, gewassen en iets minder uitgesproken van smaak.
  • Winterpeen: Dikke, vlezige wortel, langer te bewaren.

Oerpeen: Wilde Regenboogwortelen

De oerpeen is een mix van wilde paarse, rode en gele wortelen en wij zijn er bij Odin altijd erg dol op. Deze teelt onze boer Krispijn van BioRomeo in Ens jaarlijks voor ons en ze zitten vol met smaak: zoet maar ook aards. De paarse variant verliest tijdens het koken zijn kleur en wordt dan zelfs een beetje wit. In deze oerpenen (en vooral in de gele en de rode) zit ontzettend veel bèta-caroteen (meer dan in de oranje), wat in je lichaam wordt omgezet naar vitamine A. Heel erg gezond en goed voor je.

Paarse en gele wortelen

Het is je vast al eens opgevallen dat wortelen niet altijd oranje zijn. Tegenwoordig zie je steeds vaker ook gele en paarse wortelen in de winkel liggen. Die extra kleuren op je bord zijn niet alleen vrolijk en geven een wat luxere uitstraling, met de kleur krijgt de wortel ook andere gezonde stofjes mee. Van paarse wortelen is bekend dat ze bulken van de blauwpaarse kleurstoffen, ook wel anthocyanen genoemd. Anthocyanen behoren tot de flavonoiden, die je lichaam helpen beschermen tegen schadelijke invloeden van buitenaf. Er zijn paarse wortelen die helemaal paars zijn, er zijn ook varianten die een oranje binnenkant hebben en dus ook nog steeds veel bètacaroteen bevatten. Gele wortelen danken hun kleur aan de stof luteïne. Deze stof beschermt je ogen tegen de schadelijke werking van zonlicht.

Verschillen in Gebruik en Smaak

Wat is het verschil in smaak tussen winterpeen en bospeen? De dunne lange wortel is van april tot oktober in het seizoen. Doordat de wortel jong is, heeft het een frisse en zoete smaak, en is dus ook erg lekker om rauw te eten. De winterpeen bevat minder vocht dan de bospeen, dit maakt het een minder geschikte keuze om rauw te eten. De winterpeen komt ’t best tot z’n recht wanneer het langer gestoofd of gebakken wordt: het resulteert in een ultieme zoete, winterse wortelsmaak. De winterpeen doet het ook erg goed in soepen. En wat dacht je van een goede carrot cake?

Een wortel is het gedeelte van een plant dat onder de grond zit, dus hiermee wordt de oranje wortel bedoeld zonder het loof (soms ook groen of blad genoemd). Bij peen ligt dit oorspronkelijk anders: daar wordt verwezen naar de wortel inclusief het loof. De wortelen in een bos bospeen zijn doorgaans vrij jong, waardoor ze sappig, dun en lang zijn. De smaak is friszoet. Je kunt deze uitstekend rauw eten. Winterpeen is droger en de structuur hard, waardoor je deze het beste kunt verwerken in een warme maaltijd. Stomen, stoven en bakken zijn prima manieren om winterpeen zachter te krijgen.

Hieronder een overzicht van de verschillen:

Soort Peen Loof Textuur Smaak Gebruik
Bospeen Aanwezig Sappig, dun Friszoet Rauw, salades, lichte gerechten
Waspeen Afwezig Minder uitgesproken Minder zoet Rauw, koken
Winterpeen Afwezig Stevig, dik Zoet, winters Stoven, bakken, soepen

Tips voor Bewaren en Gebruiken

Na aanschaf van peen kun je het wortelloof er het beste zo snel mogelijk afsnijden. Het loof voedt namelijk zich met het sap van de wortelen, waardoor deze razendsnel uitdroogt. Door het loof na thuiskomst er direct af te snijden voorkom je uitdroging. Het loof van jonge wortelen is niet giftig. Het is zelfs erg smaakvol! Je kan het loof gewoon eten, dus verwerk het in een zelfgemaakte pesto of voeg het toe aan soepen of juice. Je kunt het ook altijd gebruiken als decoratie bij het serveren van bijvoorbeeld vis.

  • Wortelen zijn het langste houdbaar in de koelkast, daar blijven ze 2 weken goed.
  • Wortelen kun je invriezen.
  • De kooktijd van wortelen is 5 tot 10 minuten.

Zelf Wortels Verbouwen in je Eigen Moestuin!

Wil je zelf wortels kweken? Dan ben je bij De Bolster aan het juiste adres voor wortelzaad: 100% biologisch, GMO-vrij en met sterke kiemkracht.

In hun aanbod vind je de winterwortel ‘Flakkée 2’ en twee soorten zomerwortelzaden: de ‘Nantes 2’ en de ‘Amsterdamse Bak 2’, vernoemd naar het feit dat mensen vroeger in Amsterdam bij gebrek aan een tuin, grote (broei)bakken gebruikte om wortels in te zaaien en oogsten.

Wortel Kweken

Zomerwortelen oogst je in de periode van juli tot oktober, en winterwortelen oogst je vanaf oktober. Problemen met de wortelvlieg los je het beste op door gebruik te maken van insectengaas. Hiermee dek je de planten vrij snel na opkomst af. Een eenvoudig framewerk of kooitje dat verplaatsbaar is werkt erg goed om de wortelvlieg te weren.

Zaaien van Wortel

Zomerwortelen kun je al in februari onder glas zaaien. In de volle grond kunnen de wortelzaden van begin maart tot juli worden gezaaid. Het voordeel van vroeg zaaien is dat dit minder problemen met de wortelvlieg oplevert. Hanteer een plantafstand van 20 x 3 cm. Zorg dat de grond mooi los gemaakt is, zodat de wortel recht en lang kan groeien. Wanneer je een ruime plantafstand aanhoudt, hebben de wortels meer ruimte om uit te groeien tot dikkere wortelen. Bij een kleinere plantafstand is dit uiteraard andersom: dit zorgt voor dunnere wortelen. Wil je winterwortelen hebben om te bewaren? Zaai dan in mei op een plantafstand van 20 x 5 cm.

Wortel is een groente. Wortel bevat veel vezels en voedingsstoffen en weinig calorieën. Wortelen zijn ook rijk aan bètacaroteen. Wortel is het hele jaar door uit de Nederlandse volle grond, plastic tunnel of onverwarmde kas te koop.

labels:

Zie ook: