Voor sommigen is een zee in de buurt een vereiste voor de vakantie. Hier kun je heerlijk genieten en tot rust komen. Maar waarom is de zee zo zout? Zeeën en oceanen zijn overal om ons heen: het aardoppervlak bestaat voor 71 procent uit water en maar liefst 97 procent daarvan is zout.

Hoe komt zout in de zee?

Zout ontstaat door de slijtage van rotsen (erosie). Door de regen komen deeltjes ervan in het water terecht. Deze lossen op zodra ze in een rivier terecht komen. Maar van 1 soort deeltje is er zoveel dat deze niet allemaal worden opgenomen, namelijk natriumchloride, oftewel zout. In al het water dat via de rivieren in zee terechtkomt, zit een beetje opgelost zout; meegekomen met het regenwater dat gesteenten verweert.

Omdat de zon een deel van het water weer verdampt, blijft er veel zout over. Overigens zorgen niet alleen rotsen voor het hoge zoutgehalte van de zee, ook onderzeese vulkanen kunnen zoutvorming veroorzaken.

Het gemiddelde gehalte natriumchloride in zeewater is zo’n 35 gram per liter. Maar sommige zeeën zijn nog véél zouter. Dit zijn vaak wateren die dichtbij de evenaar liggen. Dit zijn de heetste plekken op aarde. Er zijn ook zeeën waar het water relatief zoeter is dan andere wateren. Dit zijn vaak degene waar veel water van gletsjers en uit rivieren naartoe stroomt. Zo ook de Noordzee, die dus relatief zoet is.

Je hebt vast wel eens (per ongeluk) een slok van de zee genomen. En die proeft alsnog behoorlijk zout.

De Dode Zee: een extreem voorbeeld

Het zal niet als een verrassing komen: de Dode Zee is de zoutste zee op aarde. Het zoutgehalte van de Dode Zee is zo hoog dat een mens als een rubberbootje op het water blijft drijven. Dit water langs de grens van Jordanië, Israël en de Westelijke Jordaanoever bestaat voor 33 procent uit zout, dat is zo’n 332 gram zout per liter. Ter vergelijking: de Noordzee bestaat voor 3,5 procent uit zout. De reden hiervoor is dat het water hier niet kan wegstromen. Daarnaast is het in dit gebied heel warm en regent het amper. Allemaal factoren waardoor de zee zo zout blijft.

De Dode Zee, op de grens van Jordanië, de Westelijke Jordaanoever en Israël, is hiervan een voorbeeld bij uitstek. Deze ligt ruim 400 meter onder zeeniveau en is daarmee het laagst gelegen punt op aarde. Water verdwijnt er dus alleen uit door middel van verdamping, waarbij het zout achterblijft. Bovendien is het er heet, stroomt er niet veel water in en valt er hooguit 10 centimeter regen per jaar.

Maar de Dode Zee is niet de zoutste plek op aarde. Dat is namelijk het Don Juanmeer op Antarctica. Het bestaat voor 40 procent uit zout. Dat is zoveel, dat het meer ook niet kan bevriezen.

Het vele zout in zee zorgt er niet alleen voor dat je zo goed kan drijven. Ook is het een goede smaakmaker voor gerechten. Bovendien kun je er ook goed mee schoonmaken.

Zoutafzetting in de Middellandse Zee

Ook de Middellandse Zee heeft heel erg zoute perioden gekend, omdat deze zee door tektonische processen afgesloten raakte van de Atlantische Oceaan en het water dus niet weg kon. In de bodem en aan de randen van de Middellandse Zee bevinden zich dikke lagen steenzout en gips, die zijn afgezet tijdens de Messiniaanse Zoutcrisis van 5.97 tot 5.33 miljoen jaar geleden.

Zo´n 6 miljoen jaar geleden viel de Middellandse Zee bijna droog. Dikke pakketten steenzout en gips in de ondergrond en omgeving van deze binnenzee getuigen van een enorme verzilting en verdroging in het gebied, die plaatsgevonden moet hebben van 5.97 tot 5.33 miljoen jaar geleden: De Messiniaanse Zoutcrisis. De Middellandse Zee was in deze tijd (het Messinien) bijna volledig afgesloten van de Atlantische Oceaan.

Door de geleidelijke afsluiting van de verbindingen met de Atlantische Oceaan liep de zoutconcentratie langzaam op, en vormde zich gips aan de randen van de Middellandse Zee. Daarna werd de zoutconcentratie zelfs zo hoog dat er dikke zout (haliet) pakketten zijn afgezet. “Het grootste deel van de Middellandse Zee was toen minstens net zo zout als de Dode Zee tegenwoordig”.

De rol van de Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie (AMOC)

In de dieptes van de Atlantische oceaan is een prachtig water circulatie systeem aanwezig, een systeem dat een enorm belangrijk onderdeel is van het klimaatsysteem van de aarde. Het gaat om de Atlantische meridionale omwentelingscirculatie (MOC), ook wel de Atlantische thermohaliene circulatie (THC) genoemd. Thermo betekend temperatuur en haline betreft het zoutgehalte van het water.

De Atlantische meridionale omwentelingscirculatie (AMOC) circuleert water van het noorden van de aarde naar het zuiden en terug in een lange cyclus binnen de Atlantische Oceaan. Deze circulatie brengt warm water naar verschillende delen van de aarde. Het begin van het circulatieproces wordt veroorzaakt door warm water dat dichtbij het oppervlak richting de polen beweegt (zoals de Golfstroom in de Noord-Atlantische Oceaan).

In het noorden aangekomen koelt het water af en vormt het zee-ijs. Tijdens de vorming van het ijs blijft zout achter in het oceaanwater. Door de grote hoeveelheid zout in het water wordt de dichtheid van het water groter en zinkt het water naar beneden. In de diepere lagen van de oceaan wordt het dichtere water naar het zuiden gevoerd.

Uiteindelijk beweegt het water weer naar het oppervlak van de oceaan en warmt het op in een proces dat opwelling wordt genoemd, waarmee de cyclus wordt voltooid. De gehele circulatiecyclus van de AMOC is vrij langzaam. Het duurt naar schatting 1.000 jaar voordat een pakket (elke gegeven kubieke meter) water haar reis langs de circulatieroute heeft voltooid.

Onderzoek naar de AMOC is zo belangrijk omdat de omwentelingscirculatie enorme hoeveelheden antropogene koolstof diep in de oceaan brengt en daarmee helpt om de opwarming van de aarde af te remmen. De grootste natuurlijke opslag van deze koolstof bevindt zich in de Noord-Atlantische Oceaan.

“Het deel van de AMOC waar wij veel mee te maken hebben is de Golfstroom. De Golfstroom zorgt ervoor dat er een warmere oceaanstroming deze kant op komt. De warmte die vanuit tropische en subtropische gebieden naar Nederland en de landen om ons heen wordt vervoerd, zorgt voor een aangenamer klimaat.

Variaties in zoutgehalte en hun impact

De zeeën vertonen niveaus van saliniteit die variëren afhankelijk van omgevingsfactoren. De gemiddelde saliniteit van zeewater is ongeveer 35 delen per duizend (ppt). Zones zoals de Mediterraan en de tropische Atlantische Oceaan illustreren dit fenomeen perfect, waar het water snel verdampt, het zout achterlatend en zo de saliniteit van het water verhoogt.

De saliniteit speelt een fundamentele rol in de oceaancirculatie en de dynamiek van zeestromingen. Saliniteit variaties beïnvloeden de dichtheid van het water, wat op zijn beurt de bewegingen van watermassa’s aan de oppervlakte en in de diepten beïnvloedt. Als gevolg hiervan is zout water dichter dan zoet water, wat het duiken naar de diepten bevordert. Dit proces heeft gevolgen voor mariene ecosystemen en de manier waarop het zeeleven evolueert en zich aanpast aan veranderingen in temperatuur en saliniteit.

labels:

Zie ook: