Het ligt in bijna iedere keuken: gember. Maar zo'n veelzijdig product zorgt meteen voor evenveel vragen. Wat is gember eigenlijk? Gember is de wortelknol van de gemberplant.

Wat is Gember?

Gember is een wortelknol die afkomstig is van gember planten. Gember komt uit de wortelstok van de gemberplant, officieel bekend als zingiber officinale of bloemplant. Deze plant groeit in tropische gebieden waar het warm en vochtig is, denk aan India, China, Midden-Afrika en Australië.

In de middeleeuwen kwam deze bijzondere knol al terug in de gerechten die men toen maakte, vaak om gerechten op smaak te brengen of bijvoorbeeld om vlees lekker mals te krijgen. Al in de middeleeuwen werd de knol gebruikt om gerechten op smaak te brengen. Vlees wordt malser door gember, omdat verse gember een eiwitsplitsend enzym bevat.

Gember als Specerij

Gember valt net als geelwortel onder de specerijen en het geeft gerechten een pittige prikkelende, hete smaak. Daardoor een zeer geliefd specerij die één van de meest geconsumeerde ter wereld is. Gember is dus een waanzinnige smaakmaker. De smaak van gember is te omschrijven als fris, citroenachtig, kruidig en scherp.

Voedingswaarde van Gember

Gember bevat koolhydraten en vezels. Verder zit er kalium, wat ijzer en magnesium in en ook wat van de diverse B-vitamines en een heel klein beetje vitamine C. De knol is volkomen geschikt voor bijvoorbeeld Aziatische gerechten, maar denk ook aan stoofpotjes, bouillon (soep), verse gember thee of een gember shot. Je vindt gember vaak als ingrediënt in recepten van Aziatische oorsprong.

Waar Komt Gember Vandaan?

De gemberplant komt oorspronkelijk uit het zuiden van China, maar is tegenwoordig ook te vinden in de (sub)tropische regio’s in Azië en Zuid-Amerika. India en China zijn vandaag de dag de twee grootste gember-producenten. Het oogsten van deze plant vindt plaats in de herfst als de bladeren zijn afgestorven. De wortelstokken graaft men op en moeten gedroogd worden in de schaduw. De wat oudere wortelstokken zijn geschikter om te vermalen tot gemberpoeder.

Gezondheidsvoordelen van Gember

Gember staat erom bekend een zuiverende en pijnstillende werking te hebben. Gember is gezond: het gebruik van gember als smaakmaker past in een gezonde voeding. Verse gember (gemberwortel), gemberthee, gemberpoeder en gember ingelegd in azijn passen heel goed in een gezond voedingspatroon.

In Aziatische, Arabische en Indische landen wordt het sinds jaar en dag gebruikt als kruidengeneesmiddel bij oa reisziektes, misselijkheid en pijn. Gember staat enorm in de belangstelling omdat het zo goed zou zijn voor de gezondheid. Een gembershot per dag wordt aangeprezen als middel tegen een heleboel kwaaltjes.

Een rondje over het internet leert ons dat gember goed is voor je weerstand en je spijsvertering. Het zou helpen je lichaam te reinigen, de doorbloeding te bevorderen, pijn te bestrijden en misselijkheid te verhelpen. Ook zou het ontstekingsremmend werken, waardoor het wordt aangeraden bij reuma. Deze effecten worden toegeschreven aan de antioxidatieve werking van stoffen die in de gember zitten. Het gaat om antioxidanten die je ook aantreft in groente, fruit en kruiden en specerijen.

Gember en Misselijkheid

Het is wetenschappelijk bewezen dat gember helpt tegen misselijkheid, bijvoorbeeld bij wagenziekte of zwangerschap. Waar wel wat wetenschappelijk bewijs voor is, is voor de relatie gember en misselijkheid. Zeker bij zwangere vrouwen en bij wagenziekte kan gember helpen tegen de misselijkheid. Ook misselijkheid en braken veroorzaakt door chemotherapie zou door gember wat verlicht kunnen worden. Het blijft wel altijd belangrijk dit met de behandelend arts te overleggen.

Gembershot

De basis van een gembershot is geperste gemberwortel, puur gembersap dus. Je kunt een gembershot eenvoudig zelf maken in een sapcentrifuge of een keukenmachine: gemberwortel schillen, in blokjes snijden en persen. De smaak hiervan is zo heftig en pittig dat het gecombineerd wordt met iets van sap, zoals sinaasappelsap of citroensap, of met suikersiroop. En dan nog is een gembershot vanwege de prikkelende smaak meestal maar een klein borrelglaasje vol.

Zelf Gembershots Maken

Als er iets lekker, gezond en verfrissend is, dan is het een gembershot. De basis van een gembershot is natuurlijk gember, en daarbij vinden wij het lekker om er citroensap door te doen, oftewel: citroen-gembershot! Het is heel simpel: neem voor 10 shots 3 citroenen, 100 gram gember en 100 ml honing of ahornsiroop (is niet verplicht). Rasp en schil de gember eerst en meng dit vervolgens met uitgeperste citroen en eventueel de honing. Gebruik hier een blender voor of een hakmolen en zeef alles tot een glad geheel en voilà, je hebt een gembershot!

Wanneer Kan Een Gembershot Kwaad?

Als je van de smaak houdt, en het als een opkikkertje voelt om een gembershot te nemen, dan is er niks mis mee. Alleen als je bloedverdunners gebruikt is het goed om het gebruik van gember te overleggen met je arts. Gember zou namelijk de werking van bloedverdunners kunnen versterken.

Gember Kopen en Bewaren

Koop stevige knollen die niet uitgedroogd zijn. Zitten er uitlopers aan de knollen? Dat is geen probleem. Verse gember is te koop bij de supermarkt of groentewinkel. Maar gember was ook altijd al te koop als poeder, siroop, olie en gekonfijt. De laatste tijd is daar een enorme keuze aan gemberthee, gemberdrankjes, gingerbeers en gembershots bijgekomen.

Verse gember is populair in recepten en je kunt er heerlijk pittige thee van trekken. Maar moet je de gember schillen of kun je dat lastige klusje overslaan? Het antwoord: schillen van gember is helemaal niet nodig.

Gember Bewaren: Tips

Een hele gemberwortel gebruik je natuurlijk niet helemaal in een gerecht of verse gemberthee, vaak juist maar een klein stukje. Maar wat doe je dan met de rest?

Tip 1: In de koelkast. Je kunt de gemberwortel zeker ook wel ‘gewoon’ in de fruitschaal leggen, echter gaat het in de koelkast een stuk langer mee. Het werkt hierbij het best om de gemberwortel eerst in een stukje keukenpapier te wikkelen en dat dan vervolgens in een plastic zakje te doen. De gember blijft vervolgens zo’n twee tot drie weken goed in de koelkast.

Tip 2: Invriezen. Je kunt ook nog een stapje verder gaan met verkoelen, gember laat zich namelijk ook goed invriezen. Op deze manier verleng je de houdbaarheid aanzienlijk, bevroren gember is namelijk maandenlang houdbaar. Het is verstandig om de gemberwortel hapklare stukjes te snijden en ze dan de vriezer in te doen. Zo kun je gelijk een stukje gember pakken wanneer je verse gemberthee wilt zetten!

Tip 3: Drogen. Wil je gember nóg langer kunnen bewaren? Dan is drogen de laatste optie. Rasp de gemberwortel en verspreid de rasp over bakpapier. Laat dit vervolgens ongeveer vier dagen drogen in een koele, droge ruimte. Nu de gember gedroogd is, kan je het tot wel een jaar bewaren.

Wanneer is Gember Niet Goed Meer?

Hoewel gember zo’n twee tot drie weken in de koelkast goed kan blijven, kun je de gember het beste testen door te zien, ruiken en proeven. Soms is het overduidelijk dat de gember niet meer goed is; het is verkleurd, ingedroogd en er zit schimmel op. Dan heb je maar één taak: de gember weggooien! Een goed stuk gember oogt jong, fris en iets glanzend. Wees overigens niet bang voor een beetje schimmel, kleine stukjes kun je gewoon wegsnijden. Is de gember donkerbruin van binnen en ruikt het vies? Weg ermee!

Gember Schillen of Niet?

De schil kun je gewoon eten; het is niet giftig. Sterker nog: door gember niet te schillen en in zijn geheel te eten, ga je voedselverspilling tegen. Wel is het verstandig om gember voor consumptie te wassen. Zo verwijder je eventueel vuil, stof en bacteriën. Alleen bij wat oudere gember kan schillen wel nodig zijn omdat de schil te stug is om te eten.

Een handige manier om gember te schillen is met een lepel.

Zelf Gember Kweken

Zelf gember kweken is vrij gemakkelijk. Je kunt verse gemberwortelstokken in een pot of buiten in de grond kweken. Wanneer je graag liters verse gemberthee achterover slaat, dan loont het de moeite zelf gember te kweken. Sterker nog: omdat gember een tropische plant, groeit 'ie het best in een warme omgeving.

Tips voor het Kweken van Gember

Je kunt gember niet zaaien, je laat een stuk van de wortelstok/rizoom uitlopen daarmee start je de teelt. Je kunt op de foto een klein beetje zien dat de nieuwe/verse gember bovenop de bruinschillige gember groeit van waaruit je begint, dat is belangrijk om te weten bij het planten.

  • Tip 1: Begin vroeg. Het duurt soms heel lang voor gember uitloopt (al hangt dat uiteraard ook af van de kwaliteit en leeftijd van de gember die je koopt).
  • Kies uiteraard een gave en gezonde gemberwortelstok, ik koos verse en biologische gember (ook in de hoop dat die wat makkelijker spruit dan niet-biologische gember die wellicht ook nog is behandeld met een middel dat zorgt dat de gember niet snel uitloopt). De rizomen mogen geen verzonken plekken, schimmel, etc. hebben.

Het eerste jaar legde ik de gemberwortelstok simpelweg bij kamertemperatuur op een donkere plek (in een keukenkastje). Maar er zijn ook mensen die het in een bakje met een laagje water leggen (en dat water moet uiteraard elke paar dagen even worden bijgevuld), je stimuleert daarmee de wortelgroei. En warmte blijkt het belangrijkst te zijn. Licht kan ook helpen bij het uitlopen maar mijn ervaring is dat dat vooral voor het tweede deel geldt. Eerst vormen zich de groenig witte bolletjes als ze warm genoeg liggen op een donkere plaats.

Gember in de Schijf van Vijf

Verse gember is een wortelknol, net als rode biet en koolraap. Het hoort bij groenten en staat in de Schijf van Vijf. Naast verse gember zijn er ook andere vormen van gember. Deze staan niet in de Schijf van Vijf als er suiker of andere zoetmiddelen aan zijn toegevoegd.

In Schijf van Vijf Niet in Schijf van Vijf
Verse gemberknollen Gekonfijte gember
Gemberpoeder (gemalen gedroogde gemberwortel), ook wel djahé genoemd Bakgember (fijngesneden gember op siroop)
Gemberthee zonder suiker of honing Gekristalliseerde gember (gekonfijte gember met een laagje suiker)
Gember ingelegd in azijn Gembersiroop (siroop waarin gekonfijte gember wordt bewaard)
Gemberthee met suiker of honing

Kooktips met Gember

Gember is geliefd vanwege de frisse, citroenachtige, kruidige en scherpe smaak. Deze pittige smaak komt door de stof gingerol die in gember zit. Geraspte verse gember is samen met knoflook en rode peper een veelgebruikte smaakmaker in de Oosterse keuken. Gember is lekker in curry’s, soepen en stoofschotels.

labels:

Zie ook: