Lange tijd was het advies om niet te veel eieren te nuttigen, omdat ze tjokvol cholesterol zouden zitten. Een stofje dat slecht is voor je hart- en bloedvaten. Maar wat is waar? Sander Kersten, hoogleraar moleculaire voeding, zet voor ons de fabels en feiten over cholesterol op een rij.

Wat is cholesterol?

Het grootste deel van het cholesterol in ons lichaam maken we zelf aan, met name in de lever. Een klein deel krijg je via je de darmen binnen uit voeding. Het is een essentieel bestanddeel van de cellen in ons lichaam.

Van een hoog cholesterolgehalte in je bloed slibben je slagaders dicht. Dit wordt ook wel aderverkalking genoemd. Dat gaat niet van de ene op de andere dag, maar is een langdurig proces dat kan uitmonden in hart- en vaatziekten, zoals een beroerte of hartinfarct.

Fabels en feiten over cholesterol

Sander Kersten is momenteel werkzaam in de VS als hoofd afdeling Voeding aan de Cornell University in Ithaca in de staat New York. Vanuit zijn expertise als hoogleraar moleculaire voeding gaat hij in op acht stellingen over cholesterol: wat zijn de feiten en fabels?

1 - Er bestaan twee soorten cholesterol, goede en slechte - FABEL

In de volksmond wordt er gesproken over goede en slechte cholesterol. Maar, zo geeft Kersten aan, dit is feitelijk niet juist. “Er is maar één cholesterol, alleen wordt het op twee manieren verpakt in het bloed. De ene heet ‘HDL’, en op deze manier is ongeveer een derde van het cholesterol in het bloed verpakt. De andere verpakking is ‘LDL’ en dat vervoert ongeveer twee derde van het cholesterol in ons bloed.”

Buiten kijf staat dat het hebben van een hoog gehalte HDL-cholesterol goed is voor mensen. Het idee dat LDL slecht is, is de afgelopen jaren op basis van onderzoek alleen maar sterker geworden, zegt Kersten. “Mensen worden ook getest op LDL-waarden in hun bloed. Zijn die te hoog? Dan worden daar behandelingen op ingezet om dat specifieke cholesterolgehalte te verlagen. Hoge LDL-waarden kunnen aanleiding geven tot hart- en vaatziekten.”

2 - Hoe lager je cholesterol, hoe beter voor je gezondheid - FEIT

“Ja, dit is juist”, onderschrijft Kersten deze stelling. Er is ook wetenschappelijk bewijs voor. Kersten waarschuwt voor ‘overmedicalisering’ met als doel iemand een zo’n laag mogelijk LDL-cholesterol te geven met behulp van medicijnen.

3 - Een hoog cholesterol kan erfelijk zijn. - FEIT

“Dit is juist. Of je een verhoogd cholesterol hebt, wordt heel sterk erfelijk bepaald. Eén op de 250 mensen in Nederland heeft een afwijking aan een gen waardoor ze een verhoogd cholesterolgehalte hebben. Zij hebben daardoor een verhoogd risico om echt al op jonge leeftijd, in hun dertiger en veertiger jaren of zelfs daarvoor al, een hartaanval te krijgen. Dit komt best vaak voor dus.”

Je bent volgens Kersten “helemaal de sjaak” als je vader én je moeder erfelijk belast zijn met het gen dat cholesterol verhoogt. “Dat is een heel ernstige genetische ziekte, want dan kun je al in je tienerjaren een hartaanval krijgen. Maar dit is wel heel zeldzaam. Ongeveer één op de miljoen Nederlanders heeft dit.”

De Hartstichting stimuleert mensen om hun cholesterol te laten meten. “Je kunt bijvoorbeeld naar de huisarts gaan om dit te laten doen.”

4 - Een hoog cholesterolgehalte is vooral voor ouderen ongezond - FABEL

Deze stelling onderschrijft Kersten niet, verwijzend naar alleen al de groep jonge mensen met een hoog cholesterol door erfelijke belasting. Een hoog cholesterolgehalte in het bloed vergroot de kans op hart- en vaatziekten.

5 - Verhoogd cholesterol? Je kunt er wat aan doen - FEIT

Kun je wat doen als het ongezonde LDL-cholesterol in je bloed te hoog is? Ja, zo geeft Kersten aan. “Laat je in ieder geval screenen om te verifiëren of je niet erfelijk belast bent. Voor mensen die de erfelijke belasting niet hebben, geldt dat het vooral een kwestie is van zo gezond mogelijk proberen te leven om met de jaren het cholesterolgehalte zo min mogelijk te laten stijgen. Volg de gezonde voedingsrichtlijnen en beweeg voldoende. Houd je gewicht op peil en rook niet.”

Het is nog steeds de aanbeveling om de consumptie van verzadigd vet te matigen. Dat vind je ook terug in de Nederlandse voedingsrichtlijnen. Gelukkig eten we niet meer zoveel verzadigd vet als in het verleden.”

Wil je via voeding je cholesterolniveau wat omlaag brengen? Dan zijn volgens Kersten vezels uit verse groenten, fruit en volkoren producten een aanrader. Het is niet zo dat je je cholesterol met 20 of 30 procent kunt laten dalen door je voeding te veranderen.

6 - Met speciale margarine (zoals Becel ProActiv) kun je daadwerkelijk je cholesterol verlagen - FEIT

Kun je door dat op je brood te smeren of bij je ontbijt te nuttigen het ongezonde LDL-cholesterol in je bloed ook echt verlagen? Aan dit soort producten zijn plantensterolen toegevoegd, legt Kersten uit. Het nuttigen ervan wordt vooral aangeraden aan mensen met een licht verhoogd cholesterol die nog niet het profiel hebben voor cholesterolverlagende medicijnen, de zogeheten statines.

7 - Eieren kun je beter zo min mogelijk eten vanwege het hoge cholesterol - FABEL

Eieren zijn bijzonder rijk aan cholesterol, beaamt Kersten. Moet je om die reden de consumptie van eitje tot een minimum beperken? “In het verleden was er heel sterk de aanbeveling om niet te veel eieren te eten. Dat is heel inmiddels erg afgezwakt. Sterker nog, er wordt geen grens meer gegeven voor hoeveel cholesterol je maximaal per dag binnen zou moeten krijgen via voeding, omdat eigenlijk niemand aan die grens komt."

“De aanbeveling voor een maximum aantal eieren is geschrapt. Je moet niet elke dag 10 eieren gaan eten, maar wie doet dat? Het is prima om elke dag een ei te eten of om de dag.“

8 - Met een gezonde leefstijl kun je het cholesterolgehalte in het bloed verlagen - FEIT en FABEL

“Nou, het kan wel”, aldus Kersten. “Maar de effecten zijn niet extreem groot. Bij een gezonde leefstijl denk ik aan gezonde voeding, maar ook genoeg bewegen, proberen je gewicht onder controle te houden, niet roken en dergelijke. Dat is samen natuurlijk een heel pakket aan keuzes.”

Voor mensen met een sterk verhoogd cholesterol wacht uiteindelijk toch medicijnen, geeft de hoogleraar aan. “Een flinke verlaging gaat zonder medicatie gewoon niet lukken, ook al leef je gezond.”

De Voedingswaarde van Eieren

Misschien leuk om te weten wat er zo gezond is aan een eitje? Een ei is een zeer goede eiwitbron. Eieren zijn, op wei na, de meest volwaardige eiwitbron die we ons kunnen wensen. Een ei bevat alle aminozuren die we dagelijks nodig hebben. Eiwitten zijn de bouwstof voor celmembranen, organen en worden voor zeer veel lichaamsprocessen gebruikt: opbouw en onderhoud van onze spieren en bindweefsel, ons immuunsysteem, ons hormoonsysteem, als transportmiddel, om enzymen mee aan te maken enz.

Een ei bevat o.a. wezenlijke hoeveelheden vitamine A, B12, foliumzuur en D. Maar ook ijzer, zink en selenium. Eieren van loslopende weidekippen bevatten beduidend meer van gezonde Omega-3-vetzuren, waaronder DHA, maar ook vitamine E en CLA. Het eigeel bevat 2 sterke antioxidanten voor onze ogen, vooral voor de macula: luteïne en zeaxanthine.

Eieren en Cholesterol: Een Nieuwe Kijk

Zelfs als je dagelijks een eitje zou eten, heeft dit geen nadelig effect op je cholesterolwaarden. Sterker nog, door de hoeveelheid lecithine, vitamine B12 en de stof betaïne heeft het juist een gunstig effect, zeker als er hoge homocysteïne waardes in het spel zijn. Ook al zijn we bang gemaakt voor een eitje, veel onderzoeken wijzen uit dat een ei niet de boosdoener is van een te hoog cholesterol. Koop wel liever eieren van biologische weidekippen vanwege een gezondere verhouding tussen Omega 6 en 3.

Een eitje per dag wordt niet geassocieerd met een verhoogd cholesterol en daardoor niet met neuro-degeneratieve ziekten. Sterker nog een hogere inname van cholesterol/ei gaf juist een lagere kans op dementie en afname van verstandelijk vermogens op oudere leeftijd. Zelfs een half ei per dag beschermde al! Cholesterol inname via de voeding heeft geen directe link met verhoogd cholesterol in je bloed. Een eitje per dag verlaagt zelfs het risico op hartinfarcten.

Let op; geoxideerd cholesterol is wel degelijk een risicofactor voor hart-en-vaatziekten. Ei is een rijke bron van choline (voorloperstof van lecithine/acetylcholine), dat een gunstige werking heeft op de verlaging van de bloedvetten.

De Duurzaamheid van Eieren

Van de dierlijke eiwitten heeft een ei de laagste voetafdruk. Dit omdat zowel de CO2 uitstoot, het zoetwater- en het landgebruik van een ei lager zijn dan van andere dierlijke eiwitten. Een ei, als dierlijk eiwit, de minste dioxine en dioxine-achtige PCB’s bevat. Niet elk ei is even gunstig voor het milieu. Een kip die niet buiten komt produceert genereert minder fijnstof in het milieu dan een kip die losloopt. Een wit ei is minder milieubelastend dan een bruin ei.

Hoeveel eieren per week?

Maar bestaat er zoiets als te veel eieren per week eten? En in hoeverre heeft het invloed op je gezondheid? De aanbeveling is daarom om maar 2 tot 3 eieren per week te eten, omdat je anders teveel verzadigd vet en cholesterol binnen kunt krijgen.

Vegetariërs kunnen 3 tot 4 eieren per week eten. Eieren zijn rijk aan vitamine B12, vitamine D en mineralen als fosfor en seleen. Het eten van producten met cholesterol kan leiden tot verhoging van het cholesterolgehalte in je bloed. Verzadigd vet in je voeding heeft een groter effect op je cholesterolgehalte. Een hoog bloed cholesterolgehalte vergroot het risico op hart- en vaatziekten.

De Gezondheidsraad heeft geen richtlijn voor eieren of cholesterol uit voeding. Wel concluderen zij dat het aannemelijk is dat consumptie van 7 of meer eieren per week samenhangt met een hoger risico op diabetes.

Volgens het Voedingscentrum is drie eieren per week eten gezond. Het resultaat is van belang, omdat eieren een goede eiwitbron zijn en ook andere belangrijke voedingsstoffen bevatten. Zo heeft het eten ervan een positief effect op een gezond gewicht omdat er minder behoefte is aan het eten van koolhydraten.

Volgens de officiële richtlijn in ons land kun je beter niet meer dan drie keer per week een ei eten. Maar zoals al uit vorige wetenschappelijke onderzoeken bleek, heeft het eten van meerdere eieren ook volgens deze nieuwe studie nauwelijks effect op het cholesterolgehalte in het bloed.

Eieren zijn gezond en lekker als je er niet te veel van eet. Het Voedingscentrum adviseert maximaal twee of drie eieren per week te eten. In het eigeel zit veel cholesterol en verzadigd vet. Daarom mogen zij meer eieren eten. Het advies voor vegetariërs is maximaal 3 of 4 eieren per week.

Als je diabetes type 2 hebt en zeven eieren of meer eet per week, heb je meer kans op hart- en vaatziekten. Je kans wordt 40% groter dan als je een ei per week eet. Uit een aantal grote onderzoeken blijkt dat het gebruik van maximaal 7 eieren per week voor de meeste mensen veilig is. Er is echter nog wat meer onderzoek nodig om te kunnen zeggen dat dit ook voor mensen met (chronische) ziekten zo is.

Over het algemeen is een consumptie van maximaal 7 eieren per week geen probleem voor gezonde mensen. Heb je bijvoorbeeld problemen met je hart en vaten of met je bloedsuikers, dan is een gezonde leefstijl extra belangrijk en kan je voor de zekerheid misschien beter iets minder eieren eten.

Aanbevolen hoeveelheid eieren per week
Doelgroep Aanbevolen hoeveelheid
Algemeen 2-3 eieren
Vegetariërs 3-4 eieren
Mensen met diabetes type 2 (voorzichtigheid geboden) maximaal 7 eieren

labels: #Ei

Zie ook: