Jan in de zak, zakmeel, broeder, trommelkoek, klont, poffer en boffert. Allemaal benamingen voor ongeveer hetzelfde authentieke gerecht. Zowel de benaming als de ingrediënten van dit zoete gerecht zijn gebaseerd op familietradities.

Je herinnert het misschien wel aan de bezoekjes aan je opa en oma: de oer-Hollandse lekkernij Jan in de zak. Zegt Jan in de zak je helemaal niets? Dan is het zeker de moeite waard om het eens te proberen: het is het favoriete recept van dochter Nelleke en kleindochter Ellen.

Wat is Jan in de Zak?

Het antwoord klinkt misschien een beetje gek: gekookt brood. Met rozijnen. Als het gekookt is, snijd je het in dikke plakken, schenk je er gesmolten roomboter over en strooi er lekker veel suiker op. Bijkomend voordeel: het is niet duur. Dat is misschien wel de reden dat het vroeger vaker gegeten werd. Waar de naam van het recept vandaan komt? Dat merk je straks tijdens de bereiding!

Jan in de zak is een heel ouderwets streekproduct uit West-Friesland. Het is een soort brood gevuld met rozijnen. Jan-in-de-zak wordt heel langzaam gegaard in een pan met gekookt water. Je hoeft dus geen gebruik te maken van de oven. Misschien ziet het brood er niet heel smakelijk uit, maar ik kan je vertellen dat Jan-in-de-zak ontzettend smaakvol is!

Verschillende Benamingen en Tradities

Vroeger werd dit gerecht op zaterdag gemaakt in de Texelse huishoudens. Het werd tussen de middag gegeten of als toetje. Diverse familierecepten zijn in omloop op Texel. Wij delen één van de meest gebruikte met jou.

Recept van Oma Betsy de Hullu

Wij laten oude tijden herleven, want wij hebben het recept! En niet zomaar een recept, het is het recept van oma Betsy de Hullu uit Oostburg die al haar recepten in een boek uitbrengt, speciaal voor haar kinderen en kleinkinderen.

Ingrediënten

  • 750 gram bloem
  • Circa 4 deciliter melk
  • 40 gram verse gist of +/- 13,5 gram droge gist
  • 500 gram rozijnen, wellen in lauwwarm water en laten drogen
  • 50 gram boter
  • 1 ei
  • 50 gram basterdsuiker
  • 1 afgestreken theelepel zout

Bereidingswijze

  1. Voordat we beginnen met de bereiding van Jan in de zak moeten we dus eerst deeg maken. Maar geen nood! Ook dat heeft oma Betsy netjes voor ons opgeschreven.
  2. In de keukenmachine de bloem mengen met zout en suiker.
  3. De gist verkruimelen en erdoor roeren.
  4. Boter zacht laten worden (niet smelten) en door deeg kneden.
  5. Ei en melk in gedeelten toevoegen (niet alle melk tegelijk, de bloem neemt niet altijd dezelfde hoeveelheid melk op).
  6. Vervolgens ca. acht minuten rustig laten draaien. Het deeg moet elastisch aanvoelen.
  7. Deeg in beslagkom laten rijzen in voorverwarmde oven (100 graden, als deeg erin gaat, oven uitzetten), tot het verdubbeld is, na ongeveer een uur.
  8. Wel de rozijnen en laat ze drogen.
  9. Voeg dan toe aan het brooddeeg en kneed deze door het deeg.
  10. Hierna nog halfuurtje laten rijzen.
  11. Doe het deeg in een katoenen, natte zak (bijvoorbeeld een kussensloop).
  12. Vul een hoge pan met een flinke laag lauw water, waar je op de bodem een bordje gelegd hebt (tegen aanbranden).
  13. Leg de zak op het bordje en breng het water langzaam aan de kook, circa drie uur zachtjes koken. Water bijvoegen indien nodig.
  14. De Jan in de zak is gaar als er een mes droog uitkomt.
  15. Jan in de zak uit de zak halen, en in mooie plakken snijden.
  16. Presenteren met warme gesmolten roomboter en bruine suiker.

Alternatief Recept van Texel

Diverse familierecepten zijn in omloop op Texel. Hier is één van de meest gebruikte:

Ingrediënten

  • Poffertrommel, een vorm waarvan de deksel afgesloten kan worden. Of een katoenen zak, natgemaakt en met bloem bestrooid
  • 200 gram boekweitmeel
  • 200 gram Texels bloem
  • 1 theelepel zout
  • Olie
  • 0,5 liter melk van Novalishoeve
  • 50 gram verse gist of twee zakjes gist (7 gram per zakje)
  • 2 eieren
  • 150 gram rozijnen en of krenten
  • Circa 50 cranberry's van Landgoed De Bonte Belevenis
  • 2 appels in stukjes
  • Stroop, bruine suiker en boter naar smaak

Bereidingswijze

  1. Zeef het boekweitmeel en de bloem boven een kom en voeg zout toe.
  2. Verwarm de melk tot lauwwarm, voeg dan gist toe en roer tot het is opgelost.
  3. Maak een kuiltje in de bloem en giet daar de melk met gist in.
  4. Doe de eieren erbij en met een houten lepel vermeng je vanuit het midden alles.
  5. Voeg vervolgens de krenten/rozijnen, stukjes appel en cranberry's toe.
  6. Laat het afgedekt één uur rijzen op een warme plaats.
  7. Vet de bodem van de pofferttrommel in met olie.
  8. Vul de vorm voor twee derde met het beslag.
  9. Doe de deksel erop en plaats het in een pan met kokend water. Zorg ervoor dat het water onder de rand blijft.
  10. De broeder wordt gedurende 2 à 2,5 uur ‘au bain-marie’ gegaard.

Het deeg kan ook in een katoenen zak bereid worden. Spoel dan eerst de zak goed uit en bestrooi 'm met bloem. Dan deeg erin doen en dichtbinden. Let op: niet helemaal vol, want het deeg gaat nog rijzen.

Vervolgens de zak in de pan doen die gevuld is met lauw water. Onderin een schoteltje leggen voorkomt aanbranden. Breng dit langzaam aan de kook en laat de zak 2 tot 2,5 uur koken op een laag vuur. De zak verwijderen en de koek in plakken snijden.

Bestrooi de Jan in de zak met gesmolten boter, stroop en/of bruine basterdsuiker.

Variaties en Tips

  • Je kunt ook nog krenten, rozijnen of sukade toevoegen in het beslag.
  • Daarnaast wordt Jan-in-de-zak ook regelmatig geserveerd met stroop.

Broeder in een Poffertrommel

Je kunt de broeder ook in een zg broederpannetje maken. Een tulbandvorm met deksel. De broeder hoeft dan nog maar 1,5 uur te koken en je hoeft hem ook niet te draaien.

Fietsroute voor Ingrediënten

Al eens aan gedacht om de ingrediënten van dit recept bij elkaar te fietsen? Fiets door het mooie Land van Hulst en verzamel onderweg de juiste ingrediënten zoals aangegeven in dit recept. De fietsroute voor dit recept kun je vinden op RouteYou. Geniet van de natuur en de bezoeken aan de streekproducenten. De route is vrij te fietsen en in principe te starten op elk punt. Houd wel rekening met producten die je koel moet bewaren. Neem daarom een koeltasje mee voor onderweg. Let op de openingstijden: de routes zijn op alle dagen van de week te fietsen maar openingstijden kunnen verschillen gedurende het jaar. Is een locatie gesloten?

Jan in de Zak in de Zeeuwse Keuken

Jan in de zak is een karakteristiek gerecht uit de Zeeuwse keuken dat perfect past bij de rijke culinaire traditie van Zeeland. Dit gerecht illustreert prachtig hoe vindingrijk de Zeeuwse keuken was. Het koken in een doek, een techniek die ook bij andere Zeeuwse gerechten werd toegepast, maakte het mogelijk om zonder oven toch een soort ‘brood’ te maken. Deze methode was praktisch in een tijd dat niet iedereen toegang had tot een bakoven.

labels: #Brood

Zie ook: