De sedermaaltijd is het startsein voor het eeuwenoude Feest van het Ongedesemde Brood, beter bekend als Pesach. Dit feest duurt een week en valt ongeveer in dezelfde tijd als het christelijke paasfeest. Al in het Bijbelboek Exodus stelt God het pesachfeest in. Sindsdien herdenken joden elk jaar de uittocht uit Egypte.

De pesachmaaltijd zit vol symboliek die ook voor christenen waardevol is.

De Sederschotel: Symbolische Ingrediënten

Tijdens de maaltijd staat er een ‘sederschotel’ op tafel. Op de schotel liggen de volgende symbolische ingrediënten:

  • Een lamsbotje: Dit herinnert aan het bloed van het lam. Door het bloed op de deurposten te smeren, ging de tiende plaag aan de Israëlieten voorbij. Ook wij zijn door Jezus’ bloed gered.
  • Maror: Dit symboliseert de bitterheid van het lijden in slavernij.
  • Groene kruiden als selderij en peterselie gedoopt in zout water: Het symboliseert de tranen van hen in slavernij. Groene kruiden staan ook voor nieuw ontkiemend leven.
  • Een ei: Het teken van breekbaarheid, maar ook van nieuw leven.
  • Charosset: Dit is een mengsel van gemalen vruchten, noten, kaneel en zoete wijn (het recept komt later in dit artikel). Dit herinnert aan het leem waarmee de slaven in Egypte stenen moesten maken.

De Vier Bekers Wijn

Tijdens de sedermaaltijd worden vier bekers wijn gedronken, maar dit kan natuurlijk ook druivensap zijn.

De vier bekers zijn een heel belangrijk onderdeel van de Sedermaaltijd. De woorden uit Exodus 6: 5 en 6 staan hierbij centraal. God zegt: ‘Ik zal u onder de dwangarbeid van de Egyptenaren uitleiden, u redden van hun slavernij en u verlossen door een uitgestrekte arm en onder zware gerichten. Ik zal Mij u tot een volk aannemen en Ik zal u tot een God zijn’.

Wat betekenen de vier bekers wijn?

  • De eerste beker heet Yatsa, dat staat voor ‘uitleiden’. De eerste beker wordt de beker van de heiliging genoemd: God zegt: Ik breng jullie uit het slavenhuis van Egypte. De beker wordt ook de 'Kiddush' beker genoemd en gebruikt om de maaltijd te zegenen. Deze beker wordt ingeschonken voordat Seder begint.
  • De tweede beker wijn heet Natsal, dat staat voor ‘bevrijden’. De tweede beker wordt de beker van de bevrijding genoemd: God zegt: Ik zal jullie bevrijden van de slavernij van de Egyptenaren. Deze beker wordt tijdens de maaltijd gedronken.
  • De derde beker wijn heet ‘Ga’al’: ‘loskopen’. Jezus dronk deze beker niet tijdens het Pesachmaal. Hijzelf symboliseert deze beker. De derde beker is de beker van verlossing. God zegt: Ik zal jullie verlossen door een uitgestrekte arm en onder zware gerichten. De derde beker wordt na de maaltijd gedronken.
  • De vierde beker, Lagach, dat staat voor ‘aannemen’. De vierde beker is de beker van de aanneming of de vreugde. God zegt: Ik zal jullie aannemen als Mijn volk. Iedereen drinkt uit deze beker tegen het einde van de maaltijd.

Pesach: Een Feest van Bevrijding en Nieuw Begin

In Exodus 12 geeft God de opdracht om jaarlijks het Pesachfeest te vieren, als een ‘voorschrift voor alle komende generaties’. Het feest wordt gevierd in de maand nissan - dat valt meestal rond april. Volgens de joodse kalender begint het jaar met deze maand, als teken van een nieuw begin.

Met Pesach vieren Joden een nieuw begin. God zelf zegt in Exodus 12:2 ‘Deze maand zal voor u het begin van de maanden zijn. Hij zal voor u de eerste zijn van de maanden van het jaar’. Pesach valt dan ook altijd in het voorjaar: de tijd van een nieuw begin. Het voelt alsof God een nieuwe start maakte met het Joodse volk.

Joodse mensen zijn vaak al weken bezig met de voorbereiding op Pesach. Er mag tijdens Pesach en het daaropvolgende feest van de ongezuurde broden namelijk geen enkel chameets (zuurdesem) in huis zijn. Er wordt dan ook veel tijd besteed aan het schoonmaken van het het huis, de grote voorjaarsschoonmaak. Alles wat gezuurd is, wat gist bevat, gaat de deur uit: brood, koek, cake, noem maar op. Aan het eind van de schoonmaak wordt het huis vaak nog in stilte, met een kaars doorzocht om de laatste kruimels chameets te vinden. Al het chameets wordt verzameld, uit het huis verwijderd en verbrand.

Sederavond: Een Avond Vol Symboliek

Pesach begint met de sederavond of sedermaaltijd, een maaltijd die bol staat van symboliek. Met behulp van de Haggada (liturgie, letterlijk ‘vertelling’) wordt deze avond aan de hand van vertellingen, gebeden, zegeningen en liederen de hele geschiedenis van het Joodse volk in Egypte behandeld.

Aan het begin van de avond steekt de vrouw des huizes en/of haar dochter de feestkaarsen aan en zegt daarbij ‘Gezegend bent U, Eeuwige onze God die ons heeft opgedragen de feestlichten aan te steken’.

De Vier Vaste Vragen

Daarnaast zijn er vier vaste vragen die door het jongste kind worden gesteld. Zo vraagt het kind waarom de avond anders is dan andere avonden, waarom er op deze avond bittere kruiden worden gegeten, waarom groenten die avond twee keer onder worden gedompeld en waarom iedereen deze avond leunend zit.

De Afikoman

Daarnaast staat er een schaal op tafel met drie, in doeken gewikkelde, matzes. Deze worden op verschillende momenten gegeten en staan voor de drie aartsvaders: Abraham, Izaäk en Jakob. De middelste Matzes heeft nog iets bijzonders. De leider van de avond breekt hier namelijk een stuk vanaf, de Afikoman, wikkeld het in doeken en verstopt het.

Denk hierbij aan het lichaam van Yeshua dat voor ons verbroken, in doeken gewikkeld, begraven en opgewekt werd. Aan het eind van de maaltijd wordt de Afikoman door de kinderen opgezocht.

De Link met Pasen

Er zijn veel overeenkomsten tussen het Joodse Pesach en het christelijke Pasen. Bij zowel Joden als christenen staat de bevrijding door het Lam centraal. Jezus zei tegen zijn volgelingen: ‘Ik heb er vurig naar verlangt dit Pascha met u te eten’ (Lukas 22:15). Dit zou Zijn laatste Pascha in deze wereld zijn. Een andere overeenkomst tussen het Pesachlam en het Paaslam (Jezus) is dat de beenderen van het Pesachlam niet gebroken mochten worden (Exodus).

Recepten voor de Sedermaaltijd

Recept: Notendip (Dukkah)

Bereidingstijd: 15 minuten

Ingrediënten:

  • 50 gr. sesamzaad
  • 50 gr. amandelen (blank of bruin)
  • 100 gr. blanke hazelnoten
  • 2 el korianderzaad
  • 2 tl fleur du sel of zeezout
  • paar draaien met de zwarte pepermolen

Keukengerei: Koekenpan, keukenmachine en (kruiden)vijzel

Bereiden:

  1. Rooster het sesamzaad in een koekenpan (zonder olie). Beweeg de pan tot het zaad goudbruin kleurt en sommige zaadjes beginnen te springen. Laat afkoelen.
  2. Doe hetzelfde met de hazelnoten en amandelen. Als de noten beginnen te glanzen (omdat ze olie afgeven), zijn ze klaar. Voeg ze bij het sesamzaad.
  3. Rooster ongeveer een minuut lang de koriander en komijnzaadjes. Laat ze niet te donker kleuren! Laat ook dit weer afkoelen.
  4. Pak de vijzel en kneus het korianderzaad en de komijn enigszins fijn. Voeg samen met het zout toe aan de afgekoelde noten en doe in de keukenmachine. Het mengsel moet een grof poeder worden, kleine stukjes noot mogen erin blijven zitten. Voeg naar smaak peper toe. Serveer de dukkah in een aardewerken schaaltje en zet er een kommetje met olijfolie en een schaal met warme in repen gesneden (ongedesemd) brood naast. Doop het brood in de olie en vervolgens in de dukkah. De dukkah blijft twee weken op smaak in een goed afgesloten pot. Gestrooid over salades en bepaalde warme (groente)gerechten is het ook heerlijk!

Recept: Geroosterde kruidige lamsspiezen

Bereidingstijd: 15 minuten voorbereiding, wachttijd 1 uur, 30 minuten bereiding

Ingrediënten voor het vlees en de marinade:

  • 1 kilo mals lamsvlees in blokjes van 2 á 3 centimeter (vet wegsnijden)
  • 4 takjes verse tijm
  • 2 el verse rozemarijnnaaldjes
  • ½ kopje met peterselieblad (bij voorkeur de platte soort, dus geen krul)
  • 3 teentjes knoflook
  • 1/2 el grove pittige mosterd
  • ½ - 1 tl kaneel
  • 1 tl vers gemalen zwarte peper
  • 3 el granaatappelsap en 1 el citroensap (of: 2 el granaatappelsiroop met 2 el citroensap, of 3 el citroensap)
  • 3 el olijfolie

Ingrediënten voor het uienmengsel:

  • 2 rode uien
  • 1 kopje platte peterselie
  • 2 tl sumak (verkrijgbaar bij de Middenoosten-specialist)
  • 3 el pijnboompitten
  • 2 tl honing
  • 1 el olijfolie
  • zeezout
  • zwarte peper (Niet uit Abrahams tijd, maar wel lekker pittig: 1 fijngesneden verse rode peper, zonder zaadjes)

Keukengerei: Barbecue met houtskool of briketten 12 spiesen van metaal of van hout, of 6 grote spiesen

Bereiden:

  1. Begin met de marinade: rits de tijm van de blaadjes, snijd de rozemarijnnaaldjes klein, evenals de peterselie. Hak de knoflook fijn. Meng dit in een flinke kom met de mosterd, kaneel, zwarte peper, granaatappelsap, citroensap en olijfolie. Gebruik geen zout, dat onttrekt teveel sap aan het vlees. Roer het vlees goed door de marinade en laat het een uur intrekken.
  2. Maak de barbecue minstens 40 minuten van tevoren aan. Een te hete barbecue resulteert namelijk in zwart vlees. Als er een grijs laagje ontstaat op de houtskool, is de hitte-intensiteit optimaal.
  3. Maak nu het uienmengsel. Snijd hiervoor de uien in mooie dunne ringen. Snijd de peterselie fijn en meng in een kommetje met de uien, pijnboompitten, sumakpoeder, honing en olijfolie. Voeg wat zeezout en evt. zwarte peper toe. Zet koel weg.
  4. Inmiddels gloeit de barbecue. Rijg de blokjes vlees aan de spiesen en rooster de spiesen aan elke kant ongeveer 3 minuten. Het vlees moet niet te gaar en droog worden. De brochettes mogen een beetje rozé zijn vanbinnen. Rooster het brood lichtjes op de barbecue. Serveer de warme spiesen op een platte schaal, met het uien/sumak-mengsel en brood (pitabrood smaakt er ook heerlijk bij).

Recept: Charosset

Bereidingstijd: 10 minuten

Ingrediënten:

  • 3 stevige rode appels
  • 100 gr walnoten
  • 1,5 tl kaneel
  • 5 el zoete rode port of pesachwijn
  • 1 el honing
  • beetje citroensap

Keukengerei: Grove rasp

Bereiden:

Snij de appels in vieren (schillen hoeft niet) en verwijder het klokhuis. Rasp ze en meng met de overige ingrediënten tot een brij. Zet de kom tot gebruik afgedekt in de koelkast.

Recept: Italiaanse paastaart

Bereidingstijd: 20 minuten bereiding, 30 minuten wachten, 1 uur in de oven

Ingrediënten:

  • 500 g korstdeeg of bladerdeeg uit de diepvries
  • 1 kg wilde spinazie (is steviger en heeft meer smaak, verkrijgbaar bij de Midden-Oosten-specialist of natuurvoedingswinkel. Kun je nergens wilde spinazie vinden, dan kom je er ook uit met gewone Hollandse spinazie)
  • 4 el olijfolie
  • 2 fijngesneden middelgrote uien
  • 2 teentjes fijngehakte knoflook
  • 1 tl gemalen piment (of ½ tl kruidnagelpoeder en ½ tl vers gemalen nootmuskaat)
  • 100 g gedroogde tomaten in olie: uitgelekt, in kleine stukjes gesneden
  • 1 klein kopje zwarte ontpitte olijven, in kleine stukjes gesneden
  • 200 g verkruimelde verse geitenkaas, is in Italië gebruikelijk
  • 100 g vers geraspte oude (boeren)kaas
  • 7 grote eieren
  • 3 el rauwe rijst (neemt het vocht van de spinazie op. 4 el paneermeel kan ook)
  • zout en peper
  • boter om in te vetten

Keukengerei: Deegroller, springvorm (28 cm, 24cm kan eventueel ook), grote pan (voor spinazie)

  1. Verwarm de oven voor op 180 graden
  2. Maak het korstdeeg volgens de aanwijzingen op de verpakking en laat een ½ uurtje rusten. Kneed het deeg nog even door en rol het met een deegroller uit tot een flinke lap. De lap moet groot genoeg zijn om bodem en wanden te bedekken en voor een ‘deksel’ bovenop. Gebruik de springvorm om de bodem en het deksel uit te snijden, het restant kun je gebruiken voor de wanden. Bekleed de met boter ingevette springvorm en druk met je vingers het deeg stevig in de vorm. Zorg voor een goede aansluiting om lekken te voorkomen.
  3. Nu de vulling: was de spinazie en snij in repen als je grootbladige wilde spinazie gebruikt. Verhit 2 el olijfolie in een ruime pan en stoof al roerend de spinazie 2 minuten tot deze geslonken is. Laat de spinazie goed uitlekken in een fijnmazige vergiet en druk er zoveel mogelijk vocht uit. Bak vervolgens de ui glazig in 2 el olijfolie, roer er de knoflook en de piment door en bak even mee tot de kruidige aroma loskomt. Meng de uitgelekte spinazie met het ui/knoflook/piment-mengsel, de in kleine stukjes gesneden gedroogde tomaat en olijven, de geitenkaas en de geraspte kaas. Voeg zout en peper naar smaak toe. Roer er dan 3 geklutste eieren door met de rijst. Goed mengen!
  4. Pak het bakblik met deegvulling en het deegdeksel. Klop een ei los en strijk de helft hiervan over de bodem. Je hebt nu nog drie hele eieren over en een ½ geklutste. Schep ¾ van de vulling in het bakblik met deeg en strijk glad. Maak met een lepel drie kleine kuiltjes in de vulling en breek hierin voorzichtig de drie overgebleven eieren. Verdeel de rest van de vulling hier voorzichtig overheen en strijk glad. Leg het deegdeksel hierop en bestrijk met het restant ei.
  5. Je kunt figuren in het deksel kerven, bijvoorbeeld een kruis in het midden of de vorm van een ichthusvis. Met een restje deeg kun je er ook een kruis opplakken. Bak de taart ruim 1 uur in de onderste helft van de oven. Geef zo nodig wat extra onderwarmte. Steek ter controle een satéprikker in het midden van de taart. Komt die er mooi droog (zonder vloeibaar ei) uit, dan is de taart gaar. Laat de taart even afkoelen voordat je hem aansnijdt. Paasheerlijk!

labels:

Zie ook: