Verslavingen bestaan er in alle soorten en maten. Rokers zijn verslaafd aan de warme rook door hun longen, drankverslaafden aan het gevoel van de alcohol door hun aderen, en bodybuilders aan de ervaring van 'the pump'. Maar een veelvoorkomende verslaving ligt gewoon onder de neus van een heleboel Nederlanders, zonder dat ze het eigenlijk doorhebben: koffie.

De Minst Slechte Verslaving?

Zelf ben ik zo'n koffieverslaafde. Als weerwoord gebruik ik altijd de leus 'maar het is toch de minst schadelijke verslaving denkbaar?'. Cognitieve dissonantie noemen ze dat: diep van binnen weet je dat zoveel koffie niet goed is, maar je rechtvaardigt je eigen handelen. Het is niet helemaal duidelijk of koffie nou goed of slecht voor je is. Er bestaan meer artikelen over de vermeende gezondheidsvoordelen van koffie dan er korrels in de Sahara-woestijn zijn. Voor de goede orde: we hebben het over zwarte koffie.

Het Beruchte Pavlov Effect

Zelf heb ik eenmaal twee weken geen koffie gedronken. Ik sliep beter dan ooit, er ontstond meer rust in m'n hoofd en ook daalde het saldo op m'n bankrekening aanzienlijk minder snel. Voor niet koffie-drinkers is het misschien wat moeilijk te begrijpen, maar een dag zonder koffie voelt ongemakkelijk. En thee is gewoonweg geen koffie. Er mist iets in je routine, al zit dit gevoel volledig tussen je oren. Opstaan? Daar hoort een bakkie koffie bij. Lekker gegeten? Koffie achteraf. Voor het sporten? Koffie. Na het sporten? Koffie. Uiteten? Afsluiten met een espresso. Allemaal aangeleerde pavlov-momenten.

Cold Turkey Afkicken

'Maar wat gebeurt als je eens in een keer stopt met koffie drinken?', vroeg ik me af. Ik had het al eerder gedaan en dat was goed bevallen. Al ben ik na die twee weken kennelijk wederom aan de koffie verslingerd geraakt -zoals dat gaat met verslavingen. Koffie behoort tot mijn dagelijkse routine en langer dan een werkweek geen koffie drinken zag ik dan ook echt niet zitten. Ik erken dat ik verslaafd ben aan koffie, maar wil toch de suggestie wekken dat ik mijn verslaving de baas ben. Ziedaar de challenge: 5 dagen geen koffie -het equivalent van een werkweek. Voor sommige lezers klinkt dit misschien als appeltje-eitje, maar échte koffiedrinkers weten beter: dit is alsof een roker in één keer stopt met peuken verslinden. Niet alleen een gemis van genot, maar ook een doorbreking van rituelen die je dag doorhelpen. Bakkie? Even niet

Dag 1

Het is maandag en de wekker gaat. Cornflakes, rijstmelk en... geen koffie. Dat is een zware tegenvaller. Om heel eerlijk te zijn: ik wilde de week hiervoor al stoppen met koffie drinken, maar dit was waar het vorige keer mis ging: het allereerste koffiemoment van de week. De werkweek start, en dan is niets lekkerder dan een flinke dosis cafeïne in je mik om het brein -en de darmen- een kickstart te geven.

Dag 2

Op deze dag wilde ik een lekker stuk hardlopen. Koffie drinken hoort voor mij bij sporten. De cafeïne geeft je een kleine boost en onnodige ontlasting kan je middels een dubbele espresso nog even doordrukken. En dat zal net die luttele seconden of ongemakkelijke buikkrampen tijdens een loopje voorkomen. Maar helaas dit keer geen koffie dus, en dat was even wennen. Het lopen ging prima, maar het voelde wel alsof er iets miste. Met name het gemis van een beloning na de workout, in de vorm van een lekkere koffie, was zeer onaangenaam. Water is lekker, maar niet zo lekker.

Dag 3

Na een matige nachtrust was het bizar moeilijk om op te staan zonder koffie. Soms heb je van die nachten dat je niet lekker slaapt, maar koffie helpt je dan gelukkig door de brakke ochtend heen te komen. Het was na deze slechte nacht extra lastig in de ochtend m'n handen van het koffieapparaat af te houden. Ook begon die dag lichte hoofdpijn op te treden. Ontwenning van de koffie, of door de slechte nachtrust? Ik weet het niet, maar koffie ter geruststelling was fijn geweest.

Dag 4

De hoofdpijn neemt af en gewenning treedt op. Ik mis koffie nog steeds op alle routinematige momenten van de dag: opstaan, na elke maaltijd, voor en na het sporten. Toch lijkt het al iets gemakkelijker deze momenten door te komen. Totdat ik met m'n vriendin een ijsje ga halen en het gewoonte is een koffie daarbij te bestellen (het is immers een ijswinkel alias koffietent). Alle vezels in m'n lichaam schreeuwen om een slok van het zwarte goud -maar tegen mijn wil in bestel ik een gemberthee. Ook lekker, maar geen koffie.

Dag 5

Ik heb het gevoel dat ik sterker ben dan de koffie als ik wakker word. Het weekend staat voor de deur en ik had met mezelf afgesproken in het weekend toch wel weer te kunnen genieten van een goede kop hete koffie. Op de een of andere manier is deze gedachtegang mij fataal geworden: rond een uurtje of 12, na het eten, beloonde ik mezelf met een kop koffie. Ik voelde me schuldig tijdens het koffiezetten. En dat gevoel wordt alleen maar sterker als blijkt dat na een week geen koffie zetten de eerste bak helaas wat tegenviel. Maar gelukkig smaakte de tweede kop koffie weer als van ouds... overheerlijk. Goed, koffie heeft de strijd van mij gewonnen. Maar de moraal van het verhaal voor alle koffieverslaafden onder ons is dat een paar koppen koffie minder makkelijk moet kunnen, en dat je dan de resterende koffiemomenten nog meer geniet dan normaal.

Ik ga even een bakkie zetten. Wij zijn een natie van koffiedrinkers - en net als veel volwassenen is koffie drinken ook een vast onderdeel van mijn dagelijkse routine. Naar mijn lokale koffiezaak lopen en een heerlijke flat white bestellen is een ochtendritueel waar ik al jaren bij zweer en ik ben erg gewend aan de extra energieboost die cafeïne me geeft, vooral als ik werk en me moet concentreren. Maar hoewel koffie in verband is gebracht met een groot aantal gezondheidsvoordelen - talloze onderzoeken suggereren dat koffiedrinkers langer leven en een lager risico lopen op diabetes type 2, de ziekte van Parkinson, hart- en vaatziekten en sommige vormen van kanker - maak ik me wel zorgen dat mijn cafeïne-inname misschien niet helemaal positief is.

Waarom Stoppen met Cafeïne?

Er zijn een paar redenen waarom ik dacht dat cafeïne de oorzaak was van mijn toegenomen stress en slechte slaap. Cafeïne verhoogt de productie van stresshormonen zoals cortisol en de NHS adviseert mensen die kampen met algemene angststoornissen om hun cafeïne-inname te verminderen om hun symptomen te helpen beheersen. In het verleden heb ik te maken gehad met ernstige angst en hoewel mijn mentale gezondheid in de loop der jaren veel is verbeterd, merkte ik dat ik me de laatste tijd angstiger voelde, dus ik hoopte dat cold turkey stoppen met koffie me zou helpen hiermee om te gaan. Studies hebben ook aangetoond dat een dagelijkse kop koffie je slaapcyclus kan veranderen, wat rusteloze slaap kan veroorzaken. Volgens een recent gepubliceerde review van 24 studies, kan cafeïneconsumptie de nachtrust met gemiddeld 45 minuten verkorten - dus experts adviseren om de cafeïne-inname te beperken tot voor 17:00 uur, om de verstorende effecten op de slaap te beperken. Nogmaals, aangezien ik het de laatste tijd moeilijk vind om in slaap te vallen en ik word ook wel eens midden in de nacht wakker, vroeg ik me af of cafeïne de oorzaak zou kunnen zijn?

Stoppen met Cafeïne - Het Experiment

Ik word de meeste ochtenden wakker met een verlangen naar mijn eerste kopje koffie van de dag en het duurde tot ik had gedoucht en mijn schoenen had aangetrokken voordat ik me realiseerde dat het de eerste ochtend van mijn experiment cafeïnevrij moest zijn. Ik voel me op maandagochtenden meestal lusteloos, zelfs met mijn gewone koffie, en hoewel ik nog steeds kon genieten van het ritueel van een flat white (hoewel cafeïnevrij), merkte ik zeker dat mijn energieniveau lager was dan normaal. De mentale uitdaging om niet toe te geven aan cafeïne was onderdeel van deze strijd en het was gemakkelijk om mezelf te laten mokken over het feit dat ik niets kon doen aan mijn vermoeidheid.

Afgezien van de fysieke effecten van het niet drinken van koffie, kan het besef dat ik geen cafeïne meer binnenkreeg, juist de reden zijn geweest dat ik me zoveel slechter voelde, aldus Sophie Medlin, directeur en diëtiste bij CityDietitians. 'Er is een heel sterke psychosomatische (geest en lichaam) reactie op het stoppen met koffie', legt Medlin uit. 'Je zult je ervan bewust zijn dat je ermee stopt en dat kan meer problemen veroorzaken.'

Gebrek aan Koffie Bezorgde Mij Hoofdpijn

Dinsdagochtend werd ik wakker met hoofdpijn, iets wat ik wel had verwacht maar niet naar uitkeek. 'Cafeïne is een vaatvernauwend middel, wat betekent dat het de bloedvaten vernauwt. Dus als je regelmatig koffie drinkt en je stopt ermee, beginnen de bloedvaten in je hersenen weer te verwijden en neemt de bloedstroom toe, wat hoofdpijn kan veroorzaken', legt Medlin uit. 'Het is ook gekoppeld aan neurotransmitters zoals dopamine en serotonine, die worden beïnvloed door cafeïne, dus cafeïne schrappen kan die balans verstoren en bijdragen aan hoofdpijn.' Daarom is het niet altijd het beste idee om cold turkey te stoppen met cafeïne, vooral niet als je minstens vier kopjes per dag drinkt, aldus Medlin.

Stoppen met Cafeïne Had Invloed op Mijn Humeur

Een van de andere dingen die ik merkte tijdens de week dat ik stopte met cafeïne, was dat mijn humeur niet optimaal was. Medlin zegt dat een sombere stemming en prikkelbaarheid twee veelvoorkomende symptomen zijn van cafeïneontwenning.

Veelvoorkomende Cafeïneontwenningsverschijnselen

  • Hoofdpijn: Uit een kritische analyse van 66 onderzoeken naar cafeïneontwenningsverschijnselen bleek dat hoofdpijn bij ongeveer 50 procent van de mensen voorkomt.
  • Vermoeidheid: Je zult je waarschijnlijk minder energiek voelen als je stopt met cafeïne en vermoeider zijn dan je normaal zou zijn als je die cafeïne wel hebt gehad', zegt Medlin.
  • Een mindere stemming: Cafeïne verhoogt het aantal beschikbare dopamine-receptoren in de hersenen, wat leidt tot een sombere stemming en prikkelbaarheid.
  • Constipatie: Mensen kunnen ook een verandering in stoelgang ervaren als ze stoppen met cafeïne', zegt Medlin.

Hoe Ik Me Voel Nadat Ik Een Week Geen Koffie Meer Heb Gedronken

Er waren veel ups en downs tijdens mijn week zonder koffie. Een van de positieve dingen die ik wel merkte, is dat ik minder energiedips had gedurende de dag. Vaak begin ik me een paar uur na mijn eerste kopje koffie moe te voelen, wat meestal het moment is waarop ik voor een tweede kopje kies, en deze cyclus houdt de hele werkdag aan. Hoewel het moeilijk was om 's ochtends nee te zeggen tegen cafeïne en mijn energieniveau aan het begin van de dag lager was, voelde ik me 's middags zeker beter en 's avonds ook meer ontspannen, wat me denk ik hielp om sneller in slaap te vallen.

Bovendien hielp het laten staan van koffie me om meer in contact te komen met mijn lichaam. Over het algemeen ben ik gewend om cafeïne te consumeren zodra ik wakker word, dus het is moeilijk om te zeggen waar mijn natuurlijke energieniveaus liggen. Dus ik denk niet dat ik definitief afscheid ga nemen van koffie.

Ik zal echter zeker proberen om niet elke dag koffie te drinken en na te denken over of kruidenthee of een CBD-drankje op sommige dagen een betere optie zou kunnen zijn om mijn energieniveau op peil te houden en angst te verminderen.

Koffie als Oppepper tegen Allerlei Dips

Waarom drinken we koffie? We drinken koffie ofwel uit gewoonte, omdat we het lekker vinden maar vaak ook omdat we onszelf willen oppeppen. Koffie bevat namelijk cafeïne, een stofje dat ons wakker schudt, stimuleert en ons lichaam op scherp zet. Een kop koffie bij het ontbijt om de dag een kickstart te geven. Een kop koffie om wakker te blijven tijdens een slaapverwekkende vergadering. Een kop koffie om de lunch-dip te verslaan enz. We drinken per persoon gemiddeld per dag 4,5 kop koffie.

Wat Doet Cafeïne in Je Lichaam?

Wat gebeurt er bij het drinken van een kop koffie in je lichaam? De cafeïne in je koffie stuurt via je hypofyse (een orgaantje in je hoofd) een signaal naar je bijnieren dat het de hormonen adrenaline en cortisol moet aanmaken. Normaal gesproken zijn dit de hormonen die worden aangemaakt in een stressvolle situatie; het zijn de hormonen die je beschermen als je moet vechten of vluchten.

In een noodsituatie heeft je lichaam namelijk razendsnel energie nodig en dat is wat het krijgt van adrenaline en cortisol. Je ademhaling versnelt, je spieren krijgen energie, je pupillen verwijden zich, je bloeddruk stijgt: allemaal hulpmiddelen om te vechten of vluchten. Hiertegenover staat dat je spijsvertering wordt platgelegd: daarom kan koffie ervoor zorgen dat je minder honger voelt. In een noodsituatie is ook je zin om te vrijen opeens weg: dit kost namelijk behoorlijk wat energie. Je lichaam overleeft in een noodsituatie best wel een tijdje zonder een goede spijsvertering en vrijen.

Om in deze staat van paraatheid te komen heeft je lichaam energie nodig en deze energie krijgt het in de vorm van glucose, ofwel bloedsuiker. Dit maakt je lichaam zelf aan als je het niet in de vorm van suikers eet. Je lever en je spieren hebben altijd een voorraad glucose klaar staan in de vorm van glycogeen. Dus door het drinken van jouw kop zwarte koffie zonder suiker wordt er in je lichaam glycogeen omgezet in glucose en dit wordt in je bloed opgenomen om alle benodigde organen van energie te voorzien. Je krijgt dus door middel van je kop zwarte koffie zonder suiker toch glucose ofwel suiker in je bloed, alleen via een omweg. De cafeïne heeft hiervoor gezorgd.

Glucose Vraagt om Insuline; Het Vetopslag-Hormoon

Zodra er glucose in je bloed zit zal je lichaam een ander hormoon, insuline gaan aanmaken. De glucose, de bron van energie, moet namelijk worden vervoerd naar je spieren, je hart, je longen en alle andere organen die je gaan helpen te overleven. Insuline is het hormoon dat zorgt voor het transport van je bloedsuiker naar de organen die het nodig hebben. Nu is het vervelende van insuline dat je lichaam geen vet kan afbreken zolang er insuline in je bloed circuleert. Dat is ook logisch want als er insuline in je bloed circuleert dan is er blijkbaar glucose beschikbaar om energie te geven.

Dus zal je lichaam geen vet verbranden om energie te krijgen. Dat is logisch. Maar wat nu, als het lichaam veel energie heeft gekregen maar het niet gaat gebruiken?

Teveel Glucose Wordt Opgeslagen als Vet

Als je lichaam adrenaline of cortisol aanmaakt omdat het werkelijk in een noodsituatie verkeert, zal je lichaam de energie die dit geeft ook daadwerkelijk gaan gebruiken. Je spieren worden ingezet om te rennen of je hersenen draaien overuren om je uit een benarde situatie te krijgen (je hersenen gebruiken veel glucose). Drink je koffie en moeten je hersens overuren draaien, dan zal de extra glucose wel gebruikt worden. Maar koffie drinken kan je ook zonder in een stressvolle situatie te zitten. Je kunt koffie drinken terwijl je het heel erg naar je zin hebt en lui op de bank hangt. Je lichaam krijgt dan extra energie maar het gebruikt het niet. Wat doet je lichaam met deze energie? Het slaat het weer op in je lever en spieren als glycogeen en wat er dan nog over is wordt opgeslagen als extra vet. Drink je veel koffie op een dag maar verbruik je weinig energie dan ontstaat hierdoor je zwembandje. Niet ieder pondje komt door het mondje!

De Route van Zwarte Koffie naar Vetopslag

Dus samenvattend: koffie zorgt voor extra energie in de vorm van glucose, dit zorgt voor aanmaak van insuline, en alle niet benodigde energie wordt vervolgens weer opgeslagen als glycogeen of als extra vet. En terwijl er insuline in je bloed circuleert kan je geen vet verbranden. Negen koppen zwarte koffie verdeeld over een dag, daar kan je dus echt dik van worden!

Als je je lichaam regelmatig een boost koffie geeft zal het blijven vragen om nieuwe koffie of suikers. Koffie is niet voor niets ook een verslavende stof, net als suiker!

Wat Betekent Cafeïne Voor Jou?

Sla jij makkelijk vet op? Heb jij veel stress? Drink jij veel koffie? Als je méér dan twee of drie koppen koffie drinkt op een dag, kijk dan eens welke rol koffie speelt in jouw leven. Hoe belangrijk is koffie voor jou en welke invloed heeft het op jouw leven? Als je veel stress ervaart, realiseer je dan dat koffie niet meehelpt om rustiger en kalmer te worden. Overigens zit cafeïne ook in zwarte thee, energiedranken (guarana is ook cafeïne) en chocola. Dus het gaat niet alleen om koffie.

Als jij denkt dat het goed voor je zou zijn om minder cafeïne binnen te krijgen, stop daar dan eens een paar weken mee. Als je veel cafeïne drinkt verwacht ik dat je versteld zult staan van de hoeveelheid energie die je zult krijgen. Je kunt de eerste dagen ontwenningsverschijnselen krijgen, houd daar rekening mee. Vind je deze cold turkey benadering teveel van het goede: bouw het dan langzaam af. Gewoon iedere dag wat minder. Je krijgt er een veel gezondere en gelijkmatigere energie van. En wie weet verdwijnt ook jouw zwembandje.

Koffie en Darmkanker

Onderzoek van Wageningen University & Research (WUR) heeft een sterk verband gevonden tussen meer koffiedrinken en minder kans op sterfte bij darmkanker. Mensen die meer dan vier kopjes koffie per dag dronken hadden 32 procent minder kans op terugkeer van darmkanker na behandeling dan deelnemers die minder dan twee kopjes per dag dronken. Daarnaast hadden ze minder kans op sterfte bij darmkanker.

De hoogleraar zet wel enkele kanttekeningen bij het drinken van koffie in de strijd tegen kanker: "Te veel is niet goed. Optimaal is drie tot vijf kopjes per dag, maar je moet niet over de vijf heengaan. En je moet er geen suiker of volvette melk aan toevoegen." Bovendien blijkt filterkoffie het meest geschikt.

Aantal Kopjes Koffie per Dag Effect op Darmkanker
Minder dan 2 Hogere kans op terugkeer van darmkanker
Meer dan 4 32% minder kans op terugkeer van darmkanker
3 tot 5 Optimaal om kans op sterfte te verkleinen

labels:

Zie ook: