Pizza is een heerlijk Italiaans gerecht dat bij veel mensen in de smaak valt. Het is een wereldwijd bekend gerecht dat bijna overal ter wereld met plezier gegeten wordt. Maar waar komt deze heerlijke combinatie van deeg, tomatensaus, kaas en andere toppings eigenlijk vandaan? In deze blog duiken we in de geschiedenis van de pizza en vertellen je waarom deze Italiaanse culinaire klassieker zo populair is geworden.

De Oorsprong van Pizza

De oorsprong van pizza gaat terug tot in de oudheid. Het woord pizza is volgens etymologen ontleend aan het Latijn pinsa, wat ‘plat brood’ betekent. Historisch en archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat de basisingrediënten van pizza al bestonden voor het begin van de christelijke jaartelling. Men bakte in het tegenwoordige Italië broodbodems via een soort platform van stenen. Het gebakken deeg werd belegd met een saus of een topping.

Uit de Oudheid zijn ook voorbeelden van pizza-achtige broden bekend uit Armenië, Israël, Babylonië, Egypte en Griekenland. Bij archeologische opgravingen in Pompeii en bij Napels vonden wetenschappers keukengerei en bakbenodigdheden die erg lijken op het gerei dat vandaag de dag nog gebruikt wordt om pizza’s mee te bereiden. In Vergilius’ werk De Aeneis (ca. 24 v.Chr.) komt een passage voor waarin gerefereerd wordt aan een pizza. Volgens onderzoekers werd hier een rondvormige deegbodem mee bedoeld. En die vormt nog altijd de basis van de moderne pizza.

In een receptenboek uit de Romeinse tijd, getiteld De re coquinaria (‘Over kookzaken’ of: ‘Kookboek’), omschrijft de kok Marcus Gavius Apicius (eerste eeuw na Chr.) een recept met speciaal rond brood. Aan dit brood, dat gebakken werd op steen, voegde men meerdere ingrediënten toe, zoals kaas, pitten van pijnbomen, knoflook, kippenvlees en peper. Dit zijn ingrediënten die vandaag de dag nog steeds gebruikt worden om smaakvolle en rijk belegde pizza’s mee te bereiden.

Van Armeluisvoedsel tot Koninklijke Delicatesse

De basis van onze huidige pizza kwam voor het eerst in de 16e eeuw voor in Napels. De algemene consensus is dan ook dat pizza zijn oorsprong vond in Napels, Italië. In deze levendige havenstad in Italië werd de pizza eerst beschouwd als een eenvoudig streekgerecht dat vooral werd gegeten door de lagere klassen. Het bestond toen simpelweg uit een dunne deegbodem, tomatensaus, olijfolie en knoflook. In Napels woonden veel arbeiders en arme mensen, die behoefte hadden aan eten dat voordelig was en snel geconsumeerd kon worden. Gebakken broden boden hier de oplossing!

Pas aan het begin van de 19e eeuw werd de pizza verrijkt met andere ingrediënten, zoals kaas en basilicum. Pas in 1889 werd de pizza ook een gewild gerecht in de hogere kringen, met name dankzij het bezoek van koning Umberto I aan Napels. De beroemde pizzabakker Raffaele Esposito, die een kleine pizzeria in de Spaanse Wijk runde, werd ontboden op het paleis van Capodimonte en mocht in de koninklijke keuken aan de slag.

Koningin Margherita liet zich de laatste pizza het beste smaken en Raffaele doopte de pizza ter ere van haar tot de pizza margherita. Ook kreeg de pizzeria de officiële titel Fornitore della Real Casa (Hofleverancier). Je kunt je voorstellen dat de pizza vanaf die dag steeds populairder werd en al lang niet meer werd gezien als voedsel voor de arme inwoners van de stad.

De Internationale Opkomst van Pizza

Langzaam maar zeker veroverde de pizza ook de rest van Italië. Omstreeks 1890 ontdekte ook de Italiaanse adel de lekkere smaak van deze belegde bakbroden. Cruciaal hierbij was Raffaele Esposito, toen de bekendste pizzabereider (pizzaiolo) van Napels. Esposito maakte onder meer een pizza voorzien van tomatensaus, mozzarella en basilicum. Deze ingrediënten matchten qua kleur met de vlag van het jonge koninkrijk Italië: rood (tomatensaus), wit (mozzarella) en groen (basilicum).

De koningin was verkocht en vond deze variant het allerlekkerst. Daarom noemde Esposito dit bakbrood de pizza Margherita. Het was deze pizza die de basisvorm werd voor alle moderne pizzavarianten die nog zouden volgen. Omstreeks hetzelfde moment, eind negentiende eeuw, openden Italianen die naar de Verenigde Staten waren geëmigreerd de eerste pizzarestaurants in dat land. Vanuit Amerika veroverden pizza’s ook de rest van de wereld.

In Nederland werden pizza’s vooral populair door Italiaanse immigranten, na de Tweede Wereldoorlog en vooral vanaf de jaren zestig en zeventig. Zo werd in 1969 een pizzeria geopend in Rotterdam. En in 1971 gingen de deuren van het eerste pizzarestaurant in Noord-Nederland open, in de stad Groningen.

Pizza Hawaï: Een Controversiële Creatie

Er zijn weinig gerechten controversiëler dan de pizza Hawaii. De pizza Hawaï: een pizza waar veel over te doen is en de pizzaliefhebbers in twee kampen heeft gesplitst. Team ananas en team ananas-op-je-pizza-kan-echt-niet. Waar mensen het minder vaak over hebben is dat de pizza Hawaii helemaal niet is uitgevonden op het exotische eiland. De naam ‘pizza Hawaii' is te danken aan de stukjes ananas die erop zitten. Ananas groeit namelijk volop op deze tropische eilandengroep. De pizza komt niet, zoals de naam doet vermoeden, uit Hawaï. Ook ananas is niet afkomstig uit Hawaï, maar uit de Zuid-Amerikaanse landen Brazilië, Paraguay en Bolivia.

Het verhaal gaat dat de bedenker geen Italiaan was, maar een naar Canada geëmigreerde Griek: Sam Panopoulos. De Griekse Sam Panopoulos emigreerde in de jaren 50 naar Canada, begon een restaurant en ging nieuwe gerechten proberen. Samen met zijn twee broers had hij meerdere restaurants waaronder eentje in Chatham, vlakbij de Amerikaanse grens. Het menu bestond voornamelijk uit hamburgers en friet, maar ook Chinese gerechten en daar kwamen in het begin van de jaren zestig ook pizza’s bij. In Canada was het concept van een pizza nog vrij onbekend. San experimenteerde met verschillende ingrediënten op pizza's.

Hij wilde zoet en hartig met elkaar combineren en daaruit ontstond een pizza met ananas. Hij legde simpelweg een paar ananasschijfjes uit blik op z'n pizza om te kijken of het lekker was. En die ham in combinatie met ananas op de pizza was gelijk een succes. Hij vond de combinatie van zoete ananas met hartige ham een vreemde maar lekkere combinatie. Mensen reageerden enthousiast en al snel ging de pizza Hawaï rond in Canada en de Verenigde Staten. De inspiratie kwam voort uit de Chinese keuken, laat Panopoulos weten in een interview met de BBC. Een van de weinige plekken waar zoet en zuur werden gecombineerd. Totaal anders dan de saaiere opties met champignons, bacon of peperoni.

Begin jaren zestig zette Panopoulos de pizza op het menu. Ze noemden het gerecht ‘the Hawaiian’. De pizza is een heerlijk Italiaans gerecht, dat bij veel mensen in de smaak valt. Ondertussen is de pizza Hawaï wereldwijd niet meer weg te denken van menukaarten en uit supermarkten. Alleen Italianen zijn nog unaniem tegenstander van de pizza met ananas. In Nederland is de pizza Hawaï voor veel mensen wel een favoriet te noemen. In de top 10 van New York Pizza is de pizza met ananas ook hoog te vinden. You love it or you hate it.

De bedenker van de pizza Hawaii is bijna vier jaar geleden overleden op 83-jarige leeftijd, maar er zijn mensen die in een andere ontstaansgeschiedenis geloven. Duitsers zien hun tv-kok Clemens Wilmenrod als de echte geestelijk vader. Hij bedacht in 1955 namelijk de toast Hawaii - een boterham met kaas, ham en ananas. Een pizza zou een logische variatie daarop zijn.

De Mening van de Italianen

Maar ondanks de grote populariteit van deze frisse pizza, hoort ananas volgens de pizzapuristen absoluut niet thuis op een pizza. De smaak van de zoete en sappige vrucht zou botsen met de traditionele smaak van de echte Italiaanse pizza. Deze basissmaken, tomaat, mozzarella en basilicum, gaan gewoonweg niet goed samen met de zoete frtuismaak van ananas. Bovendien kan het sap van de ananas de pizzabodem doorweken, waardoor die o zo lekkere knapperigheid verloren gaat. Daarom vinden Italianen dat er geen ananas op pizza hoort.

Er is geen wet in Italië die een pizzabakker verbiedt bepaalde toppings op pizza te doen, dus er is ook geen wet die verbiedt om ananas op pizza te doen. Maar, wanneer je erom vraagt in een Italiaans pizzarestaurant in Italië zul je wel degelijk op verzet stuiten. Het is een ongeschreven regel, maar wel een waar veel waarde aan wordt gehecht.

Andere ‘Verboden’ Pizzatoppings in Italië

Naast ananas zijn er nog andere pizzatoppings die veel Italianen als heiligschennis beschouwen. Maar let op! Of een ingrediënt als een goede topping wordt beschouwd, kan per regio verschillen. Maar als we uitgaan van Napels, de geboortestad van de pizza, dan zijn hier enkele voorbeelden van toppings die Italiaanse pizzabakkers liever niet op hun pizza’s zien:

  • Kip: De subtiele smaak van de vogel kan volgens kenners niet op tegen de krachtige aroma’s van de tomatensaus.
  • Roomsaus: Deze saus overheerst namelijk te veel, waardoor je bijvoorbeeld de mozzarella op de pizza niet goed proeft.
  • Barbecue- of salsasaus: Deze sauzen zijn vaak te sterk gekruid voor de klassieke Italiaanse pizzasmaak.
  • Mais: Volgens de kenners is mais te zoet en heeft het niet de juiste structuur voor een goede combinatie met de originele Italiaanse pizza-ingrediënten.
  • Vis en zeevruchten in combinatie met kaas: In hun ogen zijn vis en zeevruchten niet te combineren met de smaak van kaas.
  • Zoetigheid: Een pizza met zoetigheid erop, zoals Nutella, aarbeien of slagroom wordt door veel Italianen dan ook beschouwd als heiligschennis.

Regionale Verschillen in Italië

Ja, er zijn regionale verschillen in wat als acceptabele pizzatoppings wordt beschouwd binnen Italië. Bijvoorbeeld, in Napels, de geboortestad van pizza, hebben pizzabakkers specifieke opvattingen over toppings die wel of niet passen bij de traditionele Italiaanse smaken. Over het algemeen is er echter geen wettelijke beperking op bepaalde toppings, maar eerder een ongeschreven regel die wordt gerespecteerd.

Populaire regionale Italiaanse pizzavariaties buiten Napels zijn onder andere de Romeinse pizza al taglio en de Siciliaanse pizza. In deze regio's worden verschillende toppings gewaardeerd, en de acceptabele toppings kunnen variëren afhankelijk van lokale voorkeuren.

Ja, er zijn pizza-recepten die buiten Italië zijn ontstaan en nu als traditioneel worden beschouwd in bepaalde culturen. Een voorbeeld is de Amerikaanse pizza, met kenmerkende stijlen zoals New York-stijl, Chicago-stijl en meer. Deze hebben hun eigen regionale variaties en toppings die worden beschouwd als onderdeel van de lokale pizzatraditie.

labels: #Pizza

Zie ook: