Met Pasen eet heel Nederland zo'n 35 miljoen eieren. Dat is ongeveer 2 eitjes per persoon en ál deze eitjes komen uit Nederland. Maar hoe weet de boer nou of er een bevrucht eitje tussen zit? Met zo'n 35 miljoen eieren voor één weekend, zijn dat behoorlijk wat eieren die gecontroleerd moeten worden. Maar gelukkig zit er in het eitje dat jij thuis opeet natuurlijk geen kuikentje.

Hoe maakt de kip een ei?

Laten we beginnen bij het begin. Een kip kan vanaf 17 tot 20 weken oud haar eerste eitje leggen en kan daarbij wel 300 eieren per jaar leggen. Dat zijn behoorlijk wat eieren, máár niet elk ei is bevrucht. In 25 uur maakt de kip één ei en daarvoor heeft een kip niet per se een haan nodig. Maar de haan is wél nodig om kuikens te laten groeien in een ei.

Op de meeste kippenboerderijen vindt je dus ook geen haan, zo loop je nooit het risico op een onverwachte verrassing in je ei. Maar als er dus wel een haan rondloopt, hoe weet de boer of er een kuiken in een ei zit? Want als de boer elk eitje moet opbreken, blijft er geen ei meer over om op te eten. En dat kan natuurlijk niet.

Ei-inspectie: bevrucht ei of niet

Één van de manieren waarop boeren dat kunnen doen, is door een methode te gebruiken die 'candling' of 'ei schouwen' wordt genoemd. Dit is het oudste en bekendste trucje van de boerderij. Hoe werkt dat? Nou, dat is heel eenvoudig: dit is eigenlijk gewoon het bekijken van het ei door er licht doorheen te schijnen. Dit kan op verschillende manieren gedaan worden. Er zijn speciale apparaten voor, maar je kunt ook met de zaklamp tegen de stompe kant van het eitje schijnen. Je kunt het beste kijken wanneer je in een donkere ruimte staat.

Als er een kuiken in het ei zit, zal de boer een web van bloedvaten en aderen zien vanuit een kleine witte vlek genaamd het kiemvlekje. Dit is waar het kippenembryo zich bevindt. Iedere dag kijken hoeft niet, want in de eerste paar dagen is het eitje niet goed ontwikkeld. De eieren moeten daarom op de juiste temperatuur worden bewaard en pas op dag 7 worden gecheckt. Twijfel je? Dan kun je op dag 14 weer checken om er écht zeker van te zijn. Zit er geen kuiken in? Dan zullen ze alleen een geelachtige dooier en een helderwit eiwit zien.

Broedplaatsgeheimen

Nu weet je dus hoe een boer kan zien of er een kuiken in een ei zit door middel van candling. Maar er zijn nog een paar andere dingen waar een boer naar moet kijken om er zeker van te zijn dat het ei gezond is en klaar om uit te komen. Ten eerste moet de schaal van het ei stevig en sterk zijn. Als het ei gebarsten is, kan het ei niet uitkomen en zal het kuiken sterven. Ten tweede moet het ei groot genoeg zijn. Een te klein ei zal waarschijnlijk geen gezond kuiken opleveren, terwijl een te groot ei moeilijk uit te komen kan zijn. Tot slot moet het ei ook op de juiste manier worden bewaard. Als het ei te warm of te koud wordt bewaard, kan het bederven en zal er geen kuiken uitkomen. Zo gemakkelijk is het dus niet om een ei te laten uitkomen.

Dus nu weet je hoe een boer kan zien of er een kuiken in een ei zit. Best cool, toch?

Nog wat feitjes over eitjes:

  • Wist je dat een kip alleen een ei kan bevruchten als ze broeds is? Op dat moment is haar eicel klaar voor bevruchting, maar daar is natuurlijk wel een haan voor nodig!
  • Van een klein stipje tot een schattig pluizenbolletje: een kuiken heeft ongeveer 21 dagen nodig om in een ei te groeien. Een magisch proces dat zich helemaal binnen die kleine schaal afspeelt.
  • Een ei zit vol met piepkleine gaatjes. Die zie je met het blote oog niet, maar ze zorgen ervoor dat zuurstof naar binnen kan en koolstofdioxide naar buiten. Zo kan het kuikentje gewoon ademhalen!
  • Om een kuiken in een ei te laten groeien, moet het ei goed warm blijven, rond de 37 graden Celsius. De moederkip houdt van de eieren warm door erop te zitten. Dit heet broeden.
  • In het ei heeft het kuikentje trouwens geen voeding van buitenaf nodig. Het leeft namelijk van de dooier - het gele deel van het ei. Een handig voorraadje energie!
  • Eieren komen in allerlei kleuren: wit, bruin, en zelfs blauw of groen!

Paren zonder penis, ineens je ei kwijtmoeten, net geboren zijn en dan al zelf broeden: er is veel geks aan de hand tijdens het broedseizoen.

Een ei bevruchten gaat er op zijn zachtst gezegd apart aan toe bij vogels, want 97 procent van de mannetjesvogels heeft geen penis. Het sperma komt bij het paren uit de cloaca. Ooit hadden vogels wel een uitwendige penis. Maar die bracht alleen maar extra risico’s met zich mee: hij raakte makkelijk beschadigd en leverde bij zwemmen of vliegen ongewenste weerstand op.

Paren zonder penis, hoe gaat dat dan? Samengevat: stuntelig en kort. Het mannetje houdt zich in evenwicht door het vrouwtje in de nekveren te pakken en snel met zijn vleugels te flapperen. Het vrouwtje buigt haar staart opzij, het mannetje klapt de zijne omlaag om de cloaca's tegen elkaar de brengen en, klaar.

Normaal gesproken bouwen vogels een nest voordat het vrouwtje haar eieren legt. Wel zo handig. Maar het gaat wel eens mis, bijvoorbeeld als een nest wordt vernield. Het vrouwtje kan dan zo omhoog zitten met haar ei, dat ze het wel móet leggen. Vaak zomaar ergens, op een grasveldje ofzo, waar het gewoon blijft liggen. Veel fijner natuurlijk als je wel je ei kwijt kan. Hier komt ongetwijfeld ook het spreekwoord 'zijn ei kwijt kunnen' vandaan.

Nauwelijks uit het ei en dan zelf al gaan broeden: na zes weken! Verschillende soorten uit de kwartelfamilie presteren dit. Het is onvoorstelbaar. Het tegenovergestelde, de hoogste leeftijd om met broeden te beginnen, hebben de grotere albatrossen: tussen de zes en tien jaar. De meeste tuinvogels broeden als ze één jaar zijn.

Om uit het ei te komen heeft een kuiken gereedschap nodig: de eitand en de bevrijdingsspier. Wanneer het jong er klaar voor is, drukt het zichzelf naar de stompe kant van het ei, want daar is een ruimte met lucht ontstaan: de luchtkamer. Het jong kraakt de schaal met de eitand en de kracht van de bevrijdingsspier. Dan gebruikt hij zijn poten om zich in het ei rond te draaien, waardoor scheurtjes in de schaal ontstaan. Meestal duurt het uitkomen wel een paar uur. Dit kippenkuiken is net uit het ei.

Natuurlijk is er nog veel meer geks te beleven tijdens het broedseizoen: een hele vogelfamilie die een nestkast beoordeelt, een kuiken dat al communiceert vanuit het ei, kwijtgeraakte muizen, vogels die elkaar uit het nest rammen en ga zo maar door. Veel vogels kun je helpen met een nestkast. Elke soort heeft eigen woonwensen. Waar en hoe je de nestkast ophangt, is belangrijk, net als het type kast.

Hoe maakt een kip eigenlijk een ei?

Als de kip klaar is om eieren te leggen dan zorgen de hormonen ervoor dat haar eierstok een dooier vrijgeeft in de eileider. In de eileider wordt ook het eiwit en de schaal gemaakt. Dit proces duurt 23 tot 25 uur. Binnen ongeveer 30 minuten nadat een ei is gelegd, begint het proces opnieuw. Hieronder lees je stap voor stap hoe een ei gemaakt wordt.

  1. Het rijpen van de dooiers: het voortplantingsstelsel van de hen bestaat uit een linker eierstok en eileiders. Kuikens worden geboren met 2 eierstokken, 1 aan de linkerkant en 1 aan de rechterkant, maar de rechter eileider ontwikkelt zich niet. Als een kuiken wordt geboren dan heeft ze een half miljoen eicellen! Dit is veel meer dan ze ooit gaat kunnen leggen. Als de hen ouder wordt dan beginnen de eicellen langzaam te ontwikkelen in dooiers, die allemaal wachten op hun beurt om te rijpen.
  2. Trechter vormige opening van de eileider (Infundibulum): Als de dooier klaar is dan wordt deze vrijgegeven in het trechtervormige, bovenste gedeelte van de eileider. Dit heet het Infundibulum. Het infundibulum vangt de eicellen die worden losgelaten uit de eierstok op. Soms kan het infundibulum de dooier niet opvangen en valt de dooier ernaast. Dit kan gebeuren, meestal absorbeert het lichaam van de kip deze dooier gewoon. Als de dooiers nooit door het infundibulum worden opgevangen dan ontwikkelt zich de ziekte ei peritonitis. In het infundibulum wordt ook het sperma van de haan toegevoegd als je een haan hebt rondlopen. Dit is het moment dat de eieren bevrucht kunnen worden! De spermacellen van de haan moeten dus helemaal van de cloaca naar het infundibulum zwemmen om een ei te kunnen bevruchten.
  3. Magnum: Daarna gaat de dooier door naar het magnumgedeelte van de eileider. Hier wordt in ongeveer 3 uur tijd het eiwit voor in het ei verzameld.
  4. Isthmus: Vervolgens gaat het ei naar het isthmus waar nog iets meer eiwit wordt toegevoegd. Hier wordt ook de basis laag van calcium kristallen gevormd voor de schaal.
  5. Schaalklier: In de schaalklier worden water, mineralen en calcium toegevoegd om de eischaal te kunnen maken. De schaal klier is ook verantwoordelijk voor de kleur van de schaal. Alle eieren zijn eerst wit en krijgen als ze klaar zijn een kleurtje. De kleur van de eierschaal wordt bepaald door het ras en de genetica van de kip.
  6. Vagina: In de vagina slaat de hen sperma op voordat het naar het infundibulum zwemt om de dooier te bevruchten. En als laatste wordt het beschermlaagje voor het ei toegevoegd. Dit laagje houdt sluit de poriën af zodat er geen bacteriën in het ei kunnen komen. Maar het laagje heeft nog een functie: het zorgt voor een soort glijmiddel als het ei gelegd wordt!
  7. Cloaca: Nu gaat het ei de cloaca in en is hij klaar om gelegd te worden. Net voordat het ei gelegd wordt draait het 180 graden zodat het brede uiteinde als eerst eruit komt. Als het ei er bijna uit komt dan gaat de hen staan en valt het ei op de grond!

Hoe kun je nou zien welke eieren wel en welke eieren niét bevrucht zijn?

Het proces van kip tot ei begint met een paar duizend onrijpe eicelletjes die de hen bij haar geboorte in de eierstok heeft. Wanneer ze 5 tot 6 maanden oud zijn, beginnen ze met eieren leggen en worden deze eicelletjes één voor één rijp.

Een vrouwtjeskip maakt in 25 uur één ei. Dat is niet zo gek als je weet dat ze in 365 dagen 300 eieren leggen. Wist je dat hennen in december en januari een rustpauze nemen? In deze twee maanden maken de kippen geen eieren aan.

Het ei begint als klein geel balletje, je raadt het waarschijnlijk al: de dooier! In een mum van tijd wordt de dooier voorzien van eiwit en twee dunne vliesjes. Het maken van de schaal duurt verreweg het langst: 20 uur!

Je kunt niet zomaar zien of een ei bevrucht is of niet. Dit kan pas wanneer de hen vijf dagen op het ei heeft gebroed. Op dat moment kun je het ei ‘schouwen’, dit doe je onder een lamp.

Zo kun je dan zien of er in jouw ei een kuikentje-in-wording zit:

  • Bevrucht ei Een bevrucht ei herken je aan een donker vlekje in het midden van het ei. Dit donkere vlekje zijn de eerste bloedvaatjes.
  • Onbevrucht ei Als het ei na 5 dagen nog steeds egaal geel is vanbinnen, dan is het ei onbevrucht.

De hen broedt het ei in 21 dagen uit. Als een hen op een ei broedt hoeft dit ei niet per se bevrucht te zijn. Het komt vaak voor dat er ook onbevruchte eieren in het nest terecht zijn gekomen. In die 21 dagen legt de broedkip geen andere eieren meer.

labels: #Kip

Zie ook: