Aardappelen zijn voedzame knollen die ondergronds aan de aardappelplant groeien. Ze bevatten vezels, vitamines en mineralen, geven energie en helpen voor een goede darmwerking. Buiten Nederland wordt de aardappel soms gezien als groente, omdat deze diverse vitamines en mineralen bevat die in pasta en rijst niet voorkomen.

Soorten Aardappelen en Hun Gebruik

Het aardappelras, kooktype en de kwaliteit bepalen waarvoor de aardappel geschikt is:

  • Vastkokende aardappelen: Prima geschikt om te bakken en te koken, te wokken of voor in een salade.
  • (Iets) kruimige aardappelen: Geschikt voor stamppot, puree, soep of soufflé.

De meeste in Nederland geteelde aardappelen worden voorverpakt verkocht via de supermarkt. Dit kan ongeschild zijn in zakjes, geschilde koelverse aardappelen, of kant-en-klare producten. Minder mooie aardappelen veranderen bijvoorbeeld in rösti. Naast onbewerkte, verse aardappelen zijn er allerlei bewerkte aardappelproducten te koop, zoals aardappelkroketjes, aardappelpuree, aardappelschijfjes, aardappelpartjes, chips, frites en rösti. Aan deze producten wordt vaak zout toegevoegd en ze worden vaak voorgebakken.

Op het etiket is te zien hoeveel (verzadigd) vet en zout er in een product zit. Doordat sommige producten gefrituurd worden, bevatten ze meer vet en dus meer calorieën.

Herkomst en Beschikbaarheid van Aardappelen

De aardappelen die in de winkel te koop zijn, komen meestal uit Nederland. Doordat ventilatie- en koelapparatuur tegenwoordig van goede kwaliteit is, zijn aardappelen zelf na een half jaar in de opslag nog van goede kwaliteit. Daardoor kun je dus het hele jaar aardappelen van Nederlandse bodem in de winkel zien liggen. In het voorjaar kun je ook aardappelen uit landen rond de Middellandse Zee kopen, denk aan Malta, Israël, Egypte en Portugal.

Aardappelen teel je niet uit zaad. Speciaal geteelde en gecontroleerde aardappelknollen worden gebruikt als pootaardappel. Pootaardappelen worden tussen maart en mei in kleigrond geplaatst. Na 2 tot 3 weken groeien hieruit planten. Na 3 tot 5 maanden kan er geoogst worden. Na de oogst worden de aardappelen gesorteerd op kwaliteit en opgeslagen in koelcellen. Nieuwe aardappelrassen worden gemaakt door ze met elkaar te kruisen.

Voedingswaarde van Aardappelen

Aardappelen bevatten koolhydraten, vooral in de vorm van zetmeel. Ook leveren aardappelen vezels, vooral in de schil. Ze bevatten vitamine C en vitamine B6, en in kleinere hoeveelheden ook andere B-vitamines. Daarnaast zit er in aardappelen kalium en in kleinere hoeveelheden ook calcium en fosfor. Tot slot zitten er ook bioactieve stoffen in aardappelen.

Aardappelen staan in de Schijf van Vijf omdat ze een goede bron zijn van koolhydraten en voedingsstoffen en veel worden gegeten in het Nederlands voedingspatroon. Ze zijn een aanvulling op brood en graanproducten.

Nederlanders eten gemiddeld 64 gram aardappelen en aardappelproducten per dag. Mannen eten meer aardappelen (75 gram) per dag dan vrouwen (53 gram). Gemiddeld eten Nederlanders op 3 dagen in de week aardappelen. Ouderen eten meer aardappels dan jongeren.

Bewaren van Aardappelen

Op aardappelen hoeft geen houdbaarheidsdatum te staan. Gemiddeld zijn ze in huis 2 tot 4 weken houdbaar. Na een tijd bewaren neemt wel de kwaliteit af. Aardappelen blijven langer houdbaar op een donkere plaats. Licht bevordert de vorming van de natuurlijke gifstof solanine. Bewaar aardappelen op een koele plek, tussen 8 en 10°C. Te hoge temperaturen zorgen voor uitlopers. Van te lage temperaturen krijgen aardappelen een zoete smaak. De kwaliteit controleer je door te kijken en te ruiken. Aardappelen zijn goed als ze een stevige mooie, heldere gele (of rode) huid hebben.

Aardappelen moeten stevig aanvoelen. Aardappelen waar je in kunt knijpen zijn te oud en niet meer lekker.

Wij adviseren om aardappels in de koelkast te bewaren. Dit geldt zowel voor koelverse als ongeschilde aardappels. De enige uitzondering betreft aardappels om thuis frites van te bakken. Tegenwoordig hebben weinig woningen nog een dergelijke koele opbergruimte en worden aardappels vaak op een te warme en soms ook te lichte plaats bewaard. Het gevolg is dat ze al na enkele weken slap worden als gevolg van vochtverlies. Ook kunnen zich uitlopers vormen en onder invloed van licht ontstaan groene plekken. De koele en donkere kelder blijft een prima bewaarplek, maar als je die niet hebt is de koelkast het goede alternatief.

Bewaar aardappelen op een droge, koele plaats buiten de koelkast. Open de zak waarin ze worden verkocht. Zo kunnen de aardappelen lucht krijgen en wordt voorkomen dat ze snel uitlopen.

Waarom Aardappelen in de Koelkast Bewaren?

  1. Vroeger was het gebruikelijk om aardappels in de kelder te bewaren.
  2. In het verleden werden aardappels veelal ongewassen en in grote zakken van 5 of 10 kg verkocht. Tegenwoordig zijn de aardappels in de supermarkt allemaal gewassen en vrij van grond en worden de verpakkingen steeds kleiner. Dankzij het wassen zijn de knollen tegenwoordig mooi schoon, maar de houdbaarheid is wel korter. Dat geeft een extra reden om de aardappels in de koelkast te bewaren.
  3. Een andere, meer theoretische reden om aardappels niet in de koelkast te bewaren is dat bij lage temperaturen versuikering optreedt. In theorie is dat mogelijk, maar in de praktijk duurt dat weken. Alleen voor aardappels om thuis frites van te maken moet iedere kans op versuikering worden vermeden. Dit omdat anders de frites te bruin kan worden bij het bakken.
  4. Een laatste reden is het tegengaan van voedselverspilling. Door aardappels in de koelkast te bewaren wordt de houdbaarheid verlengd. Bewaar aardappels wel in de koelkast, tenzij er frites van gemaakt worden.

Koelverse verpakte aardappelen hebben een houdbaarheid van ongeveer een week. Na opening van de verpakking wordt aangeraden om de inhoud binnen 1 dag te gebruiken.

Aardappelen Schoonmaken en Schillen

Aardappelen hoeven niet per se geschild te worden, zeker om te bakken en voor ovenbereidingen is schillen niet nodig. Eet aardappelen alleen in de schil als ze vers en onbeschadigd zijn. Gebruik eventueel een scrubhandschoen om de schil van de aardappelen schoon te maken. Of kook de aardappelen in de schil, laat ze dan even ’schrikken’ in ijskoud water als ze gekookt zijn. De schil gaat er dan gemakkelijker af.

Nieuwe, verse aardappelen kun je met schil eten. Maar liggen aardappelen al wat langer of hebben ze een groene schil of uitlopers? Dan kan de aardappel glycoalkaloïden bevatten. Dat zijn plantengifstoffen die kunnen zorgen voor misselijkheid en buikklachten. Door aardappelen donker te bewaren kan dit voorkomen worden.

Schoonmaak Tips:

  • Schil aardappels vlak voor gebruik, anders verkleuren ze.
  • Schil de aardappelen met een scherp keukenmesje of dunschiller.
  • Snijd of steek met de punt van het mesje of de speciale ontpitter op de dunschiller de pitten of gekleurde plekken uit de aardappel.
  • Snij de aardappel in stukken en was ze met water.
  • Bewaar de geschilde aardappelen niet in koud water, ze verliezen dan vitaminen.
  • Kook of bak je de aardappelen in hun schil, schrob ze dan met een borsteltje in een ruime bak met koud water schoon en spoel ze na. Verwijder wel de pitten en de gekleurde of beurse plekken.

Wat te doen met groene plekken en uitlopers?

Soms hebben aardappelen groene plekken of uitlopers. Dit betekent dat de aardappelen de gifstof solanine bevat. Dit is een stof die behoort tot de glycoalkaloïden en kan zorgen voor misselijkheid en buikklachten.

Geschilde Aardappelen Bewaren Zonder Verkleuring

Wanneer aardappelen worden bloot gesteld aan zuurstof, zullen de aardappelen gaan verkleuren. Dit maakt de aardappelen niet minder eetbaar, maar het ziet er minder smakelijk uit. Om geschilde aardappelen te bewaren zonder verkleuren heb ik dé tip voor je. Het is simpel, maar ontzettend effectief! Bewaar de aardappelen onder water.

  • Ga je deze aardappelen dezelfde dag eten? Doe de aardappelen alvast in de kookpan die je wil gebruiken (dit scheelt ook afwas) en zet ze flink onder water. Je kunt ze gewoon op het aanrecht of op het fornuis (zonder warmte) laten staan tot gebruik. Verschoon het water wel even voor je ze gaat koken.
  • Schil je de aardappelen alvast voor een andere dag? Bewaar de geschilde (en gesneden) aardappelen in een afsluitbaar bakje en vul deze verder met flink water zodat ze helemaal onder staan. Deksel erop en klaar!

Bereiding van Aardappelen

Schil de aardappelen, snijd ze in stukken en was ze. Leg de aardappels in de pan en voeg naar smaak zout toe. Schenk zoveel water in de pan dat de aardappels tot ongeveer de helft onderstaan. Leg het deksel op de pan en breng alles op hoog vuur aan de kook. Draai het vuur zo laag dat het water nog net blijft koken. Kook de aardappels in de aangegeven tijd gaar. Giet de aardappels af, schud ze een paar keer in de pan zodat ze iets uitdampen.

Soorten Aardappelen en Bereiding

Het aardappelras, kooktype en de kwaliteit bepalen waarvoor de aardappel geschikt is. Er zijn verschillende soorten aardappelrassen verkrijgbaar.

  • Vastkokende aardappels: Voorbeelden van rassen binnen deze groep zijn: Nicola, Ditta, Lady Christl, Inova, Ballerina en Opperdoezer-ronde.
  • Vrij vastkokende aardappels: deze worden iets los tijdens het koken waardoor ze geschikt zijn om te koken, bakken maar ook voor frites. Voorbeelden zijn de Bildtstar, Mozart, Platina en Agria.
  • Kruimige aardappels: deze aardappels vallen redelijk uit elkaar na het koken en kun je eigenlijk voor elk gerecht wel gebruiken. Voorbeelden zijn de Frieslander, Milva, Melody, Maritiema en Victoria.
  • Zeer kruimige aardappels: deze aardappels koken snel tot pap waardoor ze zeer geschikt zijn voor puree, soufflé, stamppot of soep.

Extra Tips voor Aardappelbereiding

  • Aardappelen in de schil bereid zet je sneller op tafel (want even schoonboenen volstaat!) en de schil ziet er ook nog eens mooi uit!
  • Boen de aardappelen goed schoon onder stromend water en halveer grote exemplaren eventueel. Kook de aardappelen in de schil in 15-20 minuten gaar.
  • Eet je ze toch liever zonder schil? De schil van een gekookte aardappel laat zich ook heel gemakkelijk pellen! Laat de aardappelen, net als bij een ei, even schrikken in koud water. Dan haal je de schil er zo af.
  • Kook de aardappelen alvast voor morgen! Afgekoelde aardappelen zijn steviger waardoor ze minder vet opnemen en extra krokant bakken. Dek gekookte aardappelen wel zo luchtdicht mogelijk af en bewaar ze in de koelkast.
  • Extra tip: bestrooi aardappel met kerriepoeder voor een nog goudgeler kleurtje.
  • Is je soep iets te zout? Gooi je ‘m zeker niet weg! Kook 1 of 2 geschilde rauwe aardappelen mee in de soep. De aardappelen nemen zout op. Vis de aardappelen vlak voor het serveren weer uit de soep.

De Smaak van Aardappelen

Aardappelen hebben een vrij neutrale smaak, waardoor ze een veelzijdig ingrediënt zijn dat goed samengaat met verschillende smaken en bereidingswijzen. Over het algemeen hebben ze een milde, aardse smaak met een lichte zoetheid, vooral als ze gekookt zijn. De exacte smaak van aardappelen kan variëren van ras tot ras. Sommige rassen zijn iets zoeter, terwijl andere een meer uitgesproken aardse smaak hebben. Het kookproces kan ook de smaak en textuur van aardappelen beïnvloeden.

Gezondheidsaspecten van Aardappelen

Naast zetmeel bevatten aardappelen vitaminen, mineralen en vezels. Ze zijn rijk aan vitamine C, een antioxidant. Een andere belangrijke voedingsstof in aardappelen is kalium, een elektrolyt dat helpt bij de werking van ons hart, spieren en zenuwstelsel. De aardappelschil bevat vezels, die belangrijk zijn voor de spijsvertering.

Sommige aardappelsoorten, vooral die met een andere kleur, bevatten meer voedingsstoffen die goed zijn voor de gezondheid. In het algemeen geldt: hoe donkerder de aardappel, hoe meer antioxidanten hij bevat.

Zoete aardappelen zijn een goede bron van vitamine A, een belangrijke voedingsstof voor de immuniteit en de gezondheid van de ogen. Paarse aardappelen zijn rijk aan antioxidanten, waaronder anthocyanen, die hartziekten en kanker kunnen voorkomen en de gezondheid van de hersenen kunnen bevorderen.

Milieu-impact van Aardappelteelt

Het Voedingscentrum over aardappels: "Aardappelen zijn echte klimaatkanjers. Zowel de teelt als de opslag kost heel weinig energie vergeleken met pasta en rijst. Aardappelen uit eigen land zijn het beste. Koken is het minst klimaatbelastend.

De druk op het milieu is laag bij de Nederlandse aardappelteelt als het gaat om broeikasgassen en landgebruik. Voor het telen van biologische aardappelen worden geen chemisch-synthetische bestrijdingsmiddelen en kunstmest gebruikt. Voor de teelt en de opslag van aardappels is niet veel energie nodig. De opbrengst per hectare is hoog.

Klimaatbelasting (kg CO2 eq.

Veelgestelde Vragen

Kan ik aardappelen 's ochtends schillen en 's avonds koken?

Ja, dat kan geen kwaad, zolang ze maar heel onder water liggen! Volgens mij was dat vele jaren geleden DE manier van goed huishouding voeren. Geschilde aardappels die je in water zet verliezen in groot tempo vitamine c. Niet onder water zetten drogen ze uit. Je kan echt het beste ze net schillen voor je ze kookt. Nee het kan geen kwaad.Maar zorg dan wel dat ze niet rot zijn. Het is beter om aardappelen niet te lang van tevoren te schillen, omdat ze dan kunnen gaan verkleuren en hun textuur en smaak kunnen veranderen. Als je de aardappelen 's ochtends schilt en bewaart tot 's avonds, kan dit leiden tot een minder smakelijk eindresultaat. Een betere optie is om de aardappelen 's avonds te schillen, of als je echt niet anders kan, de geschilde aardappelen in een bak met koud water te bewaren om verkleuring te voorkomen.

Wat te doen met gekookte aardappelen?

Het is zonde om gekookte aardappelen weg te gooien als je ze niet meteen opeet. Je kunt ze beter hergebruiken door er bijvoorbeeld gebakken aardappels van te maken. Op die manier hoef je een andere dag minder verse aardappelen te koken.

Wat is de favoriete stamppot van Nederlanders?

Stamppot boerenkool! Uit onderzoek blijkt dat maar liefst 34% van de Nederlanders stamppot boerenkool als favoriete stamppot bestempeld. Stamppot zuurkool staat bij 60+ ers op de tweede plaats. De jongere generatie blijkt ook erg fan van stamppot andijvie.

labels: #Aardappel

Zie ook: