De herfst is begonnen! Paddenstoelen schieten uit de grond, blaadjes dwarrelen van de bomen en kastanjes ploffen op de grond. Natuurlijk staan de kinderen al klaar om naar buiten te gaan om kastanjes te rapen en de mooie paddenstoelen te bekijken. Leuk om te doen, maar niet zonder gevaar.

Giftige Paddenstoelen

Jaarlijks worden een hoop mensen ziek door paddenstoelen. Merendeel zijn kinderen van 12 jaar en jonger. Een paddenstoel ziet er vaak mooi of grappig uit. Daarom zal een kind al snel proberen een paddenstoel aan te raken of zelfs in hun mond te stoppen. In Nederland zijn zo’n 30 giftige paddenstoelen waarvan ongeveer een kwart zelfs dodelijk kan zijn.

Leer kinderen om uit voorzorg geen paddenstoelen te plukken totdat zij oud genoeg zijn of voldoende kennis hebben om een giftige en niet-giftige paddenstoel te herkennen. Bel 1-1-2 bij bewusteloosheid, suf, ademhalingsstoornissen of angstig gedrag. Bij andere klachten bel je het spoednummer van de huisarts. Verzamel (als het kan) resten van de gegeten paddenstoel.

Wil je nog beter kunnen helpen bij een ernstig ongeval? De cursus EHBO bij baby’s en kinderen leert je niet alleen over vergiftigingen, maar ook over onder andere botbreuken, koortsstuipen en brandwonden.

Tamme en Wilde Kastanjes

Kastanjes rapen is een leuke activiteit om te doen met je kinderen. Trek handschoenen aan om je handen tegen de stekelige bolsters te beschermen en verzamelen maar! Pas wel op wat voor kastanjes je opraapt. Wilde kastanjes zijn licht giftig.

Gelukkig is er een verschil tussen tamme en wilde kastanjes: De tamme kastanje heeft een erg stekelige bolster. De wilde kastanje, ook wel bekend als paardenkastanje, heeft juist een bolster met een paar kleine stekels. Hier zit maar één kastanje in die rond is met een lichte plek. Beide kastanjes zijn veilig om aan te raken, maar de wilde kastanje is niet om op te eten. Het smaakt erg bitter en er kunnen vergiftigingsverschijnselen optreden, zoals: buikpijn, misselijkheid, braken of irritatie in de mond of keel. Bel de huisartsenpost als je deze symptomen herkent na het eten van een kastanje. Meer weten over vergiftigingsverschijnselen bij kinderen? Lees de blog Vergiftiging bij Kinderen, en nu? voor extra informatie.

Het rapen van wilde kastanjes is een leuke herfstbezigheid, nog leuker is het dat u de gevonden kastanjes kunt gebruiken als decoratie in huis. Maar het eten van deze wilde kastanjes is dan weer een wat minder goed idee. In tegenstelling tot de tamme exemplaren, zijn de wilde namelijk niet eetbaar.

Verschillende kastanjes komen van verschillende soorten kastanjebomen. Over de hele wereld zijn er aardig wat verschillende soorten te vinden, maar ook Nederland kent maar liefst 5 kastanje-soorten. Daarom is het belangrijk om te weten welke kastanjes u wel en welke u niet kunt eten. Dit geldt overigens voor al het voedsel dat u uit het bos haalt.

Aan 2 van de in Nederland voorkomende kastanjebomen groeien eetbare kastanjes, dit worden tamme kastanjes genoemd. De tamme kastanjeboom met de naam Castanea sativa ‘Albomarginata’ herkent u aan het langwerpige blad met een wit randje. Ook aan de bolsters (het beschermlaagje) waar de kastanjes in groeien, kunt u zien met wat voor soort kastanje u te maken heeft. De bolsters van beide tamme kastanjesoorten zijn namelijk een stuk stekeliger dan die van wilde kastanjes.

Verschillende soorten wilde kastanjes

De wilde kastanjesoorten die in Nederland voorkomen zijn de witte paardenkastanje, de rode paardenkastanje en de dubbelbloemige paardenkastanje. Deze wilde kastanjebomen zijn van een ander geslacht (Aesculus) dan de tamme kastanjebomen en zijn ondanks hun gelijke Nederlandse naam niet aan elkaar verwant. Toch zult u in de herfst niet alleen tamme kastanjes, maar ook wilde kastanjes tegenkomen in het bos.

De kastanjes van de witte paarden kastanje zijn niet eetbaar, ze hebben een bittere smaak en u kunt er zelfs ziek van worden doordat ze het stofje aesculine bevatten. Dit chemische goedje kan ervoor zorgen het slijmvlies van de maag en darmen gaat ontsteken. Krijgt u grote hoeveelheden aesculine binnen? Dan kunnen diarree, slapen spieren, coördinatieproblemen en zelfs verlamming en bewusteloosheid tot de gevolgen behoren.

Tamme kastanjes zijn wel eetbaar

Een tamme kastanje kunt u wel volledig veilig eten, ze zijn zelfs behoorlijk gezond, er zitten namelijk veel vezels en vitamine C in de noot. Daarnaast heeft een tamme kastanje ook een zoetige smaak, waardoor veel mensen het lekker vinden.

Kastanjes zijn eigenlijk geen noten, het zijn vruchten. Maar voor het gemak scharen we ze onder de noten. Wilde kastanjes kun je NIET eten, ze zijn giftig. Tot aan de komst van de aardappel uit Amerika (Columbus) waren kastanjes een onmisbaar voedingsmiddel. En worden er al, sinds de 17e eeuw, een luxe product van gemaakt. Dit heet “Marrons Glacés”, het zijn grote gare kastanjes die een dag of twee in een suikerstroop met vanille hebben gelegen.

Hoe bewaar ik kastanjes het beste?

Kastanjes bevatten veel vocht. Dat komt omdat ze, anders dan andere noten, hun energie voor het toekomstige plantje niet in de vorm van olie, maar in de vorm van zetmeel opslaan. Omdat kastanjes in het begin véél vocht bevatten, zijn ze erg bederfelijk. Als je verse kastanjes hebt gekocht, bewaar je ze, afgedekt, in de koelkast. Controleer er even een paar door ermee te ‘rammelen’. Hoor je de kastanje lós zitten ? Dan zijn ze al wat ouder. Hoor je niets ? Eet ze snel, en laat het geen dagen staan. Als je ze zelf héél vers geraapt hebt, dan moeten ze wél een dag of 2 a 3 op kamertemperatuur blijven liggen.

Wat doe je met de zinkende kastanjes?

Doe eerst de bruine gladde kastanjes, natuurlijk zonder de harige bolster schil, in een pannetje/kom met koud water. En kijk of ze blijven drijven. Blijven ze niet drijven ? Die haal je eruit en leg deze apart. Er zit lucht onder de schil en dan kunnen ze rot zijn. Maar dit is niet altijd zo. Je kunt, zonder problemen, de kastanjes die zinken gaan eten. Die zijn dicht, en het meest vers.

Wat doe je met de drijvende kastanjes?

Als dit vocht verdampt is, en er dus lucht in de schil is gekomen, blijven de kastanjes drijven, als je ze controleert op versheid. Moet je die dan weg gooien ? Nee, dat hoeft niet. Meestal zijn ze nog goed, af en toe zit er een ‘rotte’ tussen. Ikzelf snij ze voorzichtig open, aan de platte achterkant. Dus ik snij de hele achterkant open. En pel de hele kastanje eruit. Die snij in van boven naar onderen door, om te kijken of ze niet ‘rot’ zijn. (=zwarte plekken hebben). De goede doe ik in een klein pannetje met water, en kook ze ca 45 minuten. Dan doe ik deze in een mooie schaal, en doe er wat gesmolten boter en zout over.

Kastanjes moeten daarom door-en-door gáár zijn.

Kun je álle soorten kastanjes eten ? Nee, dat gaat niet, want je kunt alleen de tamme kastanje eten. De wilde kastanje heeft alleen maar een paar scherpe puntjes op de schil. En deze wilde kastanje noemt men ook wel paardenkastanje. Deze heeft maar één kastanje in de bolster. En deze kastanjes zijn voor de paarden en de eekhoorns. De kastanje van de tamme kastanje zijn heerlijk om te eten.

De meeste mensen zullen de tamme kastanje niet herkennen en lopen eraan voorbij. De bladeren zijn anders dan van de paardenkastanje. De tamme kastanje heeft een paar kastanjes in de prikkelschil. Soms wel 2 of 3. Tamme kastanjes zijn er lekker. Je kunt ze roosteren, poffen of koken. Ze smaken heerlijk zacht, zoet en een beetje melig. Echt jammie !

Kastanje bomen komen veel voor , in de buurt van Nijmegen zijn de eerste tamme kastanjes door de oude Romeinen ooit eens mee genomen. Toen heette Nijmegen “Novio Magum”. Daar heb je dus opmerkelijk veel tamme kastanje bomen. Veel meer als hier, in Groningen.

Zijn tamme kastanjes gezond?

Ja, kastanjes zijn rijk aan vezels. Ze bevatten veel complexe soorten koolhydraten, weinig eiwitten en weinig vet. Ook bevatten ze veel Vitamine C en E, Vitamine B6, Foliumzuur, mangaan en koper. Voor een noot bevatten kastanjes bijzonder weinig calorieën.

Er zijn nog weinig studies te vinden over kastanjes zelf. Maar van de nutriënten van de kastanje weten we wel veel. De mineralen in de kastanje helpen om ons skelet op te bouwen en gezond te houden. En is dus een goede hulp tegen osteoporose. En als je graag een baby wilt krijgen, dan is het goed voldoende foliumzuur te nemen.

Puur simpel en heel erg lekker !

Kastanjes bereiden

Zie boven, controleer de kastanjes op zinken of drijven in een bakje koud water. De zinkende kastanjes kun je zonder problemen eten. Nu komt het gevaarlijkste karwei : het inkruisen. kastanje. Maakt niet uit waar dat is, boven of op de platte kant. Dwars door de bruine schil heen. Ik snij ze in met een scherp mesje en hou er goed mijn aandacht bij. Laat dit niet door de kinderen doen ! Nu kook je ze ca 1 uurtje. Alleen een beetje zout in het water.

Na een uur doe je de dampende kastanjes op een grote schaal, zet er boter en zout bij op de tafel. Buig met de handen de ingekruiste kastanjes open, en haal de zacht dampende kastanje eruit. Beetje boter en zout erover en,.. hap,.. ! . De smeltende boter en de zoete kastanje.

Ook puur en lekker en simpel, maar iets meer ‘spectaculair’ dan alleen koken. Zie boven, controleer de kastanjes op zinken of drijven in een bakje koud water. De zinkende kastanjes kun je zonder problemen eten. Dit is leuk om buiten te doen. Kruis de drijvende kastanjes ín. Leg ze op de BBQ. Eventueel kun je er een bakplaat onder leggen.

Leg de kastanjes op de BBQ of op de bakplaat en grill/pof ze gedurende 15 a 20 minuten. Haal ze van de BBQ , nu kun je ze pellen en doe er daarna een beetje boter en zout over heen. Gooi de gare kastanjes, die niet opgegeten zijn, niet weg. Leg ze gewoon in de koelkast, vanavond zijn ze ook nog heerlijk. Gewoon zo puur, zonder verder iets erbij. Echt lékker bij kastanjes smaken : chocolade, pompoen, kip, kool en lamsvlees.

Geniet van de herfst

Betekent dit dat je maar beter niet kastanjes kan rapen of paddenstoelen opzoeken? Zeker niet! Geniet gerust van alles wat de herfst te bieden heeft, zolang je blijft opletten dat je kind niet per ongeluk iets giftigs eet. Er zijn genoeg leuke (en lekkere) activiteiten te doen met kastanjes en paddenstoelen.

Smikkelen met tamme kastanjes

De tamme kastanje is eetbaar en een echte lekkernij! Ze zijn nootachtig en zoet van smaak. Je kunt tamme kastanjes poffen, koken, roosteren of zelfs rauw eten. De tamme kastanje is lekker als tussendoortje, toetje of door een stamppot, stoofpot of andere winter- en herfstgroenten. Om er zeker van de zijn of de kastanjes vers zijn, stop je ze in een schaal met water. Als ze naar de bodem zinken, zijn ze goed om op te eten. Pas wel op voor verslikking of verstikking bij kinderen (en volwassenen).

Knutselen met wilde kastanjes

Wilde kastanjes zijn niet eetbaar, maar prima om mee te knutselen. Met cocktailprikkers en langere satéstokjes kun je samen met je kind mooie kastanje dieren maken of zelfs hele bouwwerken! Voor variatie kun je ook tamme kastanjes gebruiken, die zijn iets kleiner. Of maak gebruik van dennenappels en eikeltjes die ook in de herfst te vinden zijn. Wees creatief!

Paddenstoelen spotten

Paddenstoelen plukken kun je beter niet zomaar doen, maar paddenstoelen spotten tijdens het wandelen is leuk om te doen met je kind! Ga er zelf op uit of zoek een paddenstoelenroute voor kinderen uit van OERRR. OERRR is het jeugdprogramma van Natuurmonumenten en inspireert om op avontuur te gaan in de natuur.

Creatief met paddenstoelen

Met echte paddenstoelen kun je niet knutselen zoals met kastanjes. Gebruik daarom bijvoorbeeld gekleurd papier of klei om samen na het paddenstoelen spotten de mooiste paddenstoelen na te maken die jij en je kind gezien hebben. Als je kind oud genoeg is, kun je hen ook foto’s laten maken van de paddenstoelen met een smartphone of camera.

Let op! Neem niet te veel kastanjes, bladeren, eikeltjes etc. uit het bos mee. Alles in het bos is eigendom van het bos, bijvoorbeeld de Nederlandse overheid. Het is prima om een bakje te vullen met kastanjes, maar neem er niet een hele rugzak of boodschappentas vol van mee. Dat wordt gezien als stelen en er is de kans dat je dan een boete krijgt. Te veel uit het bos meenemen is slecht voor de natuur en de dieren die daardoor minder te eten hebben.

Eetbare en niet eetbare kastanjes: hoe herken je ze?

Het is eigenlijk vrij simpel om wilde kastanjes van tamme te onderscheiden. Zodra je ze naast elkaar ziet, is het verschil in bolster en noot behoorlijk duidelijk. Daarnaast ziet de boom zelf er ook totaal anders uit.

Wilde kastanje (Aesculus)

De wilde kastanje is een monumentale boom die 20 tot wel 25 meter hoog kan worden. Je vindt hem vaak in bossen, en openbare beplantingen zoals in parken, brede lanen, maar ook op boerderijen en grote tuinen. De bladeren zijn samengesteld handvormig, en hij bloeit met rechtopstaande toortsen die tot 20 cm hoog kunnen reiken. Meestal kom je hier de witte paardenkastanje (Aesculus hippocastanum) tegen, en af en toe de rode variant (Aesculus x carnea). Deze bomen zijn gevoelig voor aantastingen zoals de paardenkastanjemineermot en verwelkingsziekte, wat vaak voor ernstige problemen zorgt.

De grote ronde vruchten zitten verstopt in een zware, groene bolster met korte, dikke stekels. Elke bolster bevat slechts één vrucht, wat anders is dan bij de tamme kastanje, die meerdere noten per bolster heeft. Het is belangrijk om te weten dat zowel de kastanjes van de witte als van de rode paardenkastanje bitter en giftig zijn voor mensen. Maar voor herten, schapen, geiten en varkens zijn ze juist wel eetbaar. Ze worden zelfs gebruikt als een geneeskrachtig middel voor paarden met hoest en longaandoeningen, vandaar de naam paardenkastanje. Dit middel werd al in de middeleeuwen toegepast.

Tamme kastanje (Castanea sativa)

De tamme kastanje, van origine afkomstig uit Zuid-Europa, lijkt te zijn geïntroduceerd in Noord-Europa door de Romeinen vanwege zijn verrukkelijke noten. Deze boom kan indrukwekkende hoogten bereiken, ergens tussen de 25 en 35 meter, en wanneer hij de kans krijgt, kan hij gemakkelijk enkele honderden jaren oud worden. Bij oudere kastanjebomen valt de getorste stam op. De oudste tamme kastanje ter wereld staat op de oostelijke helling van de Etna in Sicilië. Zijn stamomtrek is ongeveer 57,9 meter, en hij staat in het Guiness Book of Records vermeld als de dikste boom ter wereld. De leeftijd van deze opmerkelijke boom wordt geschat op meer dan 3000 jaar.

De bladeren van de tamme kastanje hebben een totaal andere vorm dan die van de wilde variant. Ze zijn langwerpig, grof gezaagd en niet samengesteld in tegenstelling tot de bladeren van de wilde kastanje. Hierdoor kun je de boom in één oogopslag herkennen. De boom komt rond juni/juli tot bloei, met geurige bloesems waarvan de nectar heerlijke honing oplevert. Het is een donkerbruine vloeibare honing die door het hoge gehalte fructose niet snel kristalliseert. De honing heeft een specifieke, krachtige smaak, die boordevol pollen en enzymen zit die gunstig zijn voor de bloedsomloop in ons lichaam.

In oktober vallen de bolsters van de boom en onthullen ze de lekkere noten. De groene bolsters zijn bedekt met talloze lange stekels, een natuurlijk afweermechanisme tegen vogels en eekhoorns. Zodra ze zijn afgevallen en het gebrek aan water ze opent, komen de kastanjes tevoorschijn. Bij de tamme kastanje zitten er meerdere noten in één bolster. Rauw smaken ze wat bitter maar gepoft of in puree verwerkt, onthullen ze een heerlijk zoete smaak. In de oudheid noemden de Grieken deze noten de “eikels van Zeus”, en in de middeleeuwen vermaalde men kastanjes tot meel als vervanging voor tarwemeel wanneer de tarweoogst schaars was. Tegenwoordig worden tamme kastanjes in de herfst en winter vaak als delicatesse geserveerd, vooral bij wildgerechten. Maar ze zijn zo veelzijdig dat je ze in allerlei andere recepten kunt verwerken, zelfs in soep.

Kastanjes rapen en poffen

Niet alle kastanjes die van de boom vallen zijn rijp en geschikt om te eten. Als er bijvoorbeeld hevige regenval is geweest of een storm over het land is getrokken, kunnen er bolsters op de grond terechtkomen waarvan de noten nog niet helemaal rijp zijn. Let er bij het rapen op dat de noten vol zijn en een mooie diep bruine kleur hebben. Als de noten plat zijn en bleek van kleur dan zijn ze te vroeg van de boom gevallen en niet geschikt om te eten. Bovendien kunnen rijpe noten ook nog worden aangetast door ongedierte.

Een handige truc om te bepalen of de noten goed zijn, is door ze bij thuiskomst in een kom met water te leggen. De kastanjes die naar de bodem zinken zijn rijp en goed, terwijl degenen die blijven drijven niet rijp zijn of zijn aangetast. De bolsters die rijpe noten bevatten zijn doorgaans geel of bruin van kleur en niet meer fris groen.

Kastanjes kan je in principe gewoon rauw eten, maar gepoft kastanjes hebben toch net dat tikkeltje meer. Bovendien proef je dan niet de bittere velletjes die lastig te verwijderen zijn. Kastanjes poffen is ook een leuke activiteit, ideaal om gezellig samen rond het kampvuur of vuurschaal te doen. Je kunt ze echter ook in de oven, op de kookplaat of op de barbecue poffen. Gebruik een kastanjepan om ze veilig boven de vlammen te houden want deze heeft een extra lange steel.

Bereiding

Tamme kastanjes zijn beperkt houdbaar, je kan ze dus best zo snel mogelijk na het rapen poffen.

  1. Reinig de noten en maak een inkeping met een scherp mes, een kruisje in de bovenkant. Dit zorgt ervoor dat de kastanjes niet ontploffen.
  2. Leg ze vervolgens op een bakplaat, in een kookpot met deksel of in een kastanjepan met het kruisje omhoog. In de kookpot voeg je best een klontje boter toe of wat olie.
  3. Afhankelijk van welke methode je kiest, duurt het ongeveer 10 à 20 minuten voordat ze klaar zijn. In de oven zal het iets meer tijd vragen dan in een open vuur. Let op dat ze niet verbranden!
  4. Als ze klaar zijn, leg je ze in een theedoek en rol je ze even over elkaar zodat de schil makkelijk los kan komen. Strooi er wat zout over voor een hartig gerecht of wat honing voor een zoete snack.

Tabel: Verschillen tussen tamme en wilde kastanjes

Kenmerk Tamme Kastanje (Castanea sativa) Wilde Kastanje (Aesculus hippocastanum)
Bolster Erg stekelig Paar kleine stekels
Bladeren Langwerpig, grof gezaagd Samengesteld handvormig
Aantal kastanjes per bolster Meerdere Eén
Eetbaarheid Eetbaar, zoet Niet eetbaar, bitter en giftig

Disclaimer : Raadpleeg bij twijfel altijd een arts. Samensteller doet geen claims over diagnose, behandeling, genezing of ziektepreventie. De inhoud van dit artikel is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden. Houd er rekening mee dat de inhoud van dit artikel nog niets is geëvalueerd door medisch deskundigen.

labels:

Zie ook: