Zeesterren zijn fascinerende dieren die over de hele wereld voorkomen. De gewone zeester is de meest algemene zeester in de Noordzee, deltawateren en Waddenzee.

Wat eten zeesterren?

Zeesterren eten vooral schelpdieren zoals mosselen en oesters. Voor mosselen zijn de zeesterren die in onze zee leven echter een regelrechte vijand. Het zijn namelijk, net als verreweg de meeste leden van deze uitgebreide familie, rovers. Hun tropische familieleden bedreigen zelfs het koraal!

De Innige Omhelzing met Schelpdieren

Dus…zie je een zeester in innige omhelzing met een schelpdier? Ze kunnen met die sterke zuignapjes zelfs mosselen openen. Je kunt ze vaak op mosselbanken en in de poeltjes op strekdammen en zeedijken vinden, waar groepjes mosselen zitten. De zeester is gek op mosselen, maar mosselen staan er om bekend dat ze hun schelp stijf dicht kunnen houden.

Hoe eten zeesterren?

Het dier brengt zijn maag buiten zijn lichaam. Het voedsel wordt dus niet naar de maag gebracht, maar de maag naar het voedsel. De zeester stulpt dan zijn maag naar buiten en legt die over de weerloze mossel. Het vlees wordt buiten het lichaam van de zeester verteerd. De maag brengt het inmiddels vloeibaar gemaakte vlees vervolgens mee naar binnen. De maagopening zit aan de onderkant van de centrale schijf.

Deze tweekleppige schelpdieren worden met grote kracht geopend, waarna de zeester zijn maag naar buiten pompt, de schelp in. Het voedsel wordt op deze manier gedeeltelijk al buiten het lichaam verteerd. Dit kan wel enkele uren duren.

De Techniek van het Openbreken van Mosselen

De zeester kan een mossel openbreken door twee armen op de linkerklep en de andere armen op de rechterklep vast te zetten. De mossel sluit haar kleppen met de sterke sluitspier, maar de zeester heeft geduld. Naast het feit dat de mossel constant kracht moet zetten op zijn sluitspier, krijgt hij ook geen zuurstof meer omdat de zeester zijn watertoevoer afsluit. Als de mossel moe wordt, begint de zeester te trekken, en na enkele uren volhouden laat de mossel vaak de schelphelften los.

Zeesterren zijn dus wel echte roofdieren, maar ze hoeven niet achter hun prooi aan te rennen. Ze kunnen trouwens nog best vaart maken met hun zuigvoetjes, hoewel de term ‘traag’ toch wel het meest passend is. Deze zeester zal grote hoeveelheden organisch materiaal en niet gegeten voedsel consumeren. Zonder voldoende voedsel zal deze zeester echter ook kleine ongewervelde dieren eten, waaronder garnalen, zee-egels, weekdieren of andere kleine zeesterren.

Anatomie en Voortbeweging

Als je een levende zeester op je natte hand legt, zuigt hij zich snel vast met zijn zuignapjes. Als je hem dan los wilt maken, kost dat je flink wat moeite. De gewone zeester gebruikt zeewater om de zuigvoetjes aan te sturen. Op de bovenkant van de zeester zit een glad vlekje met kleine gaatjes er in, dit is zijn waterfilter.

Zeesterren hebben normaal gesproken vijf armen. Toch zie je ze wel eens met minder armen rondkruipen. Meestal is er dan één afgebroken, die later gewoon weer aangroeit. Heel soms gaat daarbij iets fout en ontstaan er twee in plaats van een nieuwe arm. Zo’n zeester heeft dan 6 armen.

De meeste mensen associëren de stervorm met iets gezelligs en positiefs. De gewone zeester is degene die iedereen in Nederland kent: ronde schijf in het midden, vijf stevige armen. Als de zeester nooit een ongeluk heeft gehad, zijn de armen allemaal van dezelfde grootte. Is hij ooit een arm verloren, dan groeit die vanzelf weer aan, maar blijft wel korter. Soms worden er ook wel gewone zeesterren gevonden met een extra arm, of juist eentje minder. In elke arm zitten dezelfde organen, waaronder geslachtsorganen.

Zeesterren horen tot de stekelhuidigen. Ze voelen ruw aan, doordat hun huid allemaal kleine kalkplaatjes bevat. Zeesterren lopen niet met hun armen, maar met de zuignapjes eronder. Hun armen zijn aan de onderkant bedekt met allemaal kleine ‘voetjes’. De zuigvoetjes hebben niet alleen een functie bij de voortbeweging, maar ook bij het voedsel vergaren.

Zeesterren en het Strand

Het gebeurt niet vaak, maar soms spoelen er honderden zeesterren tegelijk aan op het Texelse strand. Dat is meestal in de winter, met oostenwind. De dieren zijn verlamd van de kou. Op het wad zijn tussen de mosselen meestal wel zeesterren te vinden.

Zeekomkommers: Een Bijzondere Familie

Zeekomkommer, zeeappel, zeedruif, zeedahlia en zeeanemoon zijn allemaal Nederlandse namen van dieren uit de zee. Een paars-zwarte ‘worst’ die je regelmatig op de bodem van het koraalrif ziet liggen heet de eetbare zeekomkommer (Holothuria edulis). Als je een zeekomkommer ziet liggen, bedenk je niet meteen dat hij eetbaar is. In Azië worden meerdere soorten zeekomkommers graag gegeten.

Toch is zo’n zeekomkommer niet helemaal weerloos als er op hem gejaagd wordt. Want in de einddarm heeft de zeekomkommer nog een speciaal orgaan zitten: de buis van Cuvier. Deze buis is gevuld met witte slierten die het dier bij gevaar uit kan stoten. Die slierten reageren met zeewater en worden heel plakkerig en harden snel uit. De ongelukkige aanvaller heeft dan de vinnen vol om dit spul kwijt te raken. En als dat nog niet genoeg is, kan er ook nog wat gif meegeven worden aan de slierten.

Zeekomkommers zijn belangrijke opruimers in het rif. Sommige soorten hebben mondflappen om voedsel van de bodem af te poetsen. De soort uit het Arnhemse koraalrif heeft geen mondflappen. Zij eten gewoon zand. In, op en tussen het zand bevindt zich veel eetbaar vuil, algjes, bacteriën en kleine diertjes. Vies zand gaat naar binnen en via de darm, die als een buis door het dier heen loopt, komt het schone zand aan de achterzijde er weer uit.

Zoals bij alle stekelhuidige dieren is het zenuwstelsel van de zeekomkommers zeer primitief. Het bestaat uit een eenvoudig zenuwcentrum; geen hersenen, maar een ring van zenuwknooppunten waar vandaan zenuwbanen vertakken. Ook de voortplanting is heel eenvoudig. Op een bepaald moment in het jaar worden alle geslachtscellen tegelijk in het water geloosd. Als een zaadcel en eicel elkaar vinden, vindt de bevruchting plaats en ontstaat er een larfje. Dit larfje zweeft een tijdje als dierlijk plankton door de oceaan om dan in een later stadium de zandbodem weer op te zoeken.

Zilte Groenten: Een Toekomstgerichte Voedselbron

Niet alle boeren hebben last van de droogte. Sommigen oogsten zeewieren of verbouwen zilte groenten langs de kust - water genoeg dus. Men heeft zelfs aardappelen ontwikkeld die geteeld worden op de zilte grond van Texel en bemest zijn met zeewier van het wad. Sinds 2014 zijn deze verkrijgbaar. Men doet verder onderzoek om deze in grote schaal op brakke akkers in Pakistan te telen.

Deze lekkernijen groeien op kwelders of schorren, gebieden aan de kust die bij hoog water onderlopen met zeewater. Ze zijn goed bestand tegen zoutrijk grondwater wat hen ook de typische zoute smaak geeft. Alvast mijn lieveling onder de zilte groenten. Het zijn net vetplantjes. Rauw of licht gestoofd in de pan met een beetje olijfolie smaakt zeekraal heerlijk! Zeekraal vind je vooral op de schorren van Zeeuws-Vlaanderen, op de Waddeneilanden maar ook langs de kusten van Normandië en Bretagne.

Het is een groente die seizoensgebonden is en best kraakvers wordt gegeten anders kunnen ze houterige delen bevatten. De oogst vindt vooral plaats tussen mei en september. In de supermarkt kan je zeekraal voorverpakt vinden. Let bij de aankoop er op dat de kleur donkergroen is en dat er geen bruine vlekken aanwezig zijn.

De eigenlijke naam is zeeaster maar iedereen spreekt over lamsoor, omwille van de vorm van het blaadje. De echte lamsoor die ook op de kwelders groeit, is echter niet eetbaar. De zeeaster (Aster Tripolium) is een heel mooie plant met paarse bloemen. De planten treft men aan op Deltagebieden, kwelders en langs de Waddenkust en worden geoogst tijdens de zomermaanden. De blaadjes moeten net zoals zeekraal knapperig aanvoelen en hoeven ook maar kort gespoeld te worden.

Zeevenkel kan je nu en dan aantreffen in de supermarkt. Het is een aromatische plant met een kruidige smaak die doet denken aan venkel. De plant groeit langs de kust maar in Nederland niet in grote aantallen. Zeevenkel wordt al heel lang gebruikt omwille van zijn geneeskrachtige werking. Het helpt om het lichaam te zuiveren en je zou er ook van afvallen. Het bevorderd ook de spijsvertering en helpt tegen winderigheid. De smaak van de bladeren heeft iets weg van asperges maar ook de peulen zijn eetbaar.

Zilte groenten zijn een bron aan voedingsstoffen die goed zijn voor ons lichaam. Nu zijn zilte groenten nog vrij duur en soms moeilijk te vinden maar er zit veel potentieel in deze planten.

We hebben mazzel als we met zeewiersnijder Jan Kruijsse zoeken langs de vloedlijn bij Yerseke. Het is september en op 100 meter afstand vinden we rode dulse, lichtgroene zeesla, donkere zee-eik, wakame, mekabu, Iers mos, suikerwier, Japans bessenwier en roodhoorntjeswier. Allemaal eetbare zeegroenten, en mits goed bereid, kleurrijk en heerlijk van smaak. Met als bonus dat ze tien keer zo veel mineralen bevatten als de groenten die op land worden gekweekt, aldus de Deense wetenschapper Ole G.

Niet alleen onderzoekers en voedingsdeskundigen, ook farmaceuten en experts in biobrandstoffen hebben hoge verwachtingen van de teelt van zeewieren en zilte groenten. De zeewierboerderijen bij Schelphoek en uit de kust bij Scheveningen en Texel verbouwen weliswaar kleine partijen (tot 10.000 kilo per 1400 vierkante meter) en dat is weinig vergeleken bij de tonnen per jaar van de concurrenten in Azië - maar ze produceren wel belangrijke, plantachtige bronnen van eiwitten, mineralen en vitaminen.

En wat groenteboer-aan-zee Marc van den Rijsselberghe doet in zijn Salt Farm op Texel, kan overal ter wereld worden nagedaan. Hij teelt op verzilte bodem gewassen als venkel, kool en aardappelen, bemest met zeewieren. Nieuw zijn zeegroenten niet. Eigenlijk eten we allang bestanddelen van wieren, ook al hebben we dat niet altijd door. Sommige stoffen worden gebruikt in medicijnen en als verdikkingsmiddel in de voedingsindustrie. Het zit in ijs, worst, toetjes, bonbons, sauzen, chocomel, maar ook in verf, tandpasta, shampoo en cosmetica.

In hippe voedingsmiddelen duiken zeewieren steeds zichtbaarder op: in bier, kaas, brood, falafel, burgers, kroepoek en in tapenade. Elke maand verschijnt er wel een nieuw product.

Rebecca Wiering en Jennifer Breaton telen in suikerwier, zeesla en gracilaria. "Wij experimenteren nog steeds, commercieel verkopen we weinig. Onze oogst zit in de zeewierballen van Ekoplaza, in de zeewiernootjes van de Hema en in de Dutch Weed Burger. We vinden het zelf ook lekker.

John van Leeuwen teelt onder meer Royal Kombu en zeesla en vindt zelf een zeesla-vispakketje bijvoorbeeld onwijs lekker. "De mogelijkheden boeien mij enorm. De wereldbevolking groeit met 83 miljoen mensen per jaar. Al die mensen hebben eiwitten nodig. Dierlijk voedsel vergt veel energie en veel zoetwater.

Ook Timo ter Voort teelt zeegroenten zoals zeesla en lamsoor. "Wij bedenken nieuwe toepassingen met wier, zoals tagliatelle met zeesla.

Marc van Rijselberghe teelt ook zeegroenten zoals zeevenkel, zeekool, zilte aardappelen en oesterblad. ''Voor boeren in Pakistan en Bangladesh is dit pionierswerk van levensbelang. Wij werken samen met ruim vijfduizend mensen. Dankzij onze zeegroenten kunnen zij vier maanden langer telen, en daarmee heb je vier maanden langer te eten. We introduceren boerenkool in Bangladesh, want dat is fantastisch.

labels:

Zie ook: