Een Keulse pot is een stenen pot die eeuwenlang gebruikt werd voor het inleggen van groente, vlees en eieren. De naam zegt het al, de Keulse pot is afkomstig uit de regio Keulen en werd met name gemaakt in Frechen en Siegburg. Deze potten zijn een belangrijk onderdeel van de traditionele keuken, met name voor het conserveren van voedsel.

Kenmerken van de Keulse Pot

De Keulse pot is gemaakt van keramisch materiaal (gres) met een laag zoutglazuur. Deze laag glazuur zorgde ervoor dat de pot waterdicht is. Geglazuurd aardewerk neemt bovendien niet de smaak van het voedsel aan, dat erin bewaard wordt.

De Keulse pot is grijs-blauw met kobaltblauwe versieringen of bruin van kleur. Ze werden in allerlei formaten gemaakt; van hele kleine potjes tot grote potten met een inhoud van 20 tot 30 liter.

Gebruik van de Keulse Pot

In de zomer werden groenten geoogst, zoals boontjes en koolsoorten, waarna deze geconserveerd werden door ze in te leggen in een Keulse pot. Nadat de groenten werden schoongemaakt werd de pot gevuld met laagjes rauwe groenten afgewisseld met laagjes zout. Dan werd de pot afgedekt met een schone doek en daarop een houten deksel met een steen erop om het op zijn plaats te houden.

De pot werd op een koele plaats gezet. Af en toe moest het door het zout gevormde vocht worden verwijderd en werd er weer een schone doek opgelegd. In de winter werd een portie groente uit de pot gehaald en goed afgespoeld, waarna het gekookt werd. Snijbonen en zuurkool waren typische wintergroenten uit de Keulse pot.

De snijbonen werden vooral in combinatie met witte bonen gegeten, deze konden namelijk gedroogd bewaard worden en waren zodoende ook het hele jaar voorhanden. November is de slachtmaand. Dan werd het varken geslacht. De ham en het spek werden gedroogd in de schouw.

In de winter leggen kippen bijna geen eieren. Daarom werden eieren in de zomer gekookt, gepeld en in een Keulse pot gelegd. Dit werd overgoten met azijn en weer afgedekt. Ook groenten (zoals augurken en uien) en fruit (zoals vossenbessen en kwetsen) werden in Keulse potten in azijn ingelegd.

Op deze manier kon voedsel bewaard worden voor de winter. Ook werden Keulse potten met voedsel meegenomen op schepen. Vanaf 1900 begon men met inmaken of wecken en vanaf 1920 werd het populairder dan inleggen in Keulse potten.

Keulse potten werden nog wel gebruikt om boter, reuzel, zout, mosterd soda en meer in te bewaren. Maar ook kregen de Keulse potten meer en meer een decoratieve functie.

Zuurkool Maken in een Keulse Pot

Zelf zuurkool maken is erg eenvoudig en gezond. Het is een oeroud, ambachtelijk proces waarbij fermentatie de hoofdrol speelt. Als je het leuk vindt om te experimenteren met keukentechnieken is zuurkool maken zeker de moeite waard. Het enige wat je nodig hebt is een zuurkoolpot en een beetje geduld.

Wat is Zuurkool?

Zuurkool is geraspte witte kool die door melkzuurbacteriën is geconserveerd. Het inmaken van witte kool doe je doormiddel van een zuurkoolpot. Dit proces wordt ook wel fermenteren genoemd. Fermentatie is een bereidingstechniek waarbij bacteriën, gisten of schimmels gebruikt worden.

Een zuurkoolpot, ookwel fermentatiepot, is gemaakt van keramiek en wordt speciaal gebruikt bij het inmaken van groenten. De pot wordt laagje voor laagje gevuld met gesneden groenten, kool in dit geval, wat steeds met een beetje zout wordt aangestampt.

Dit gebeurt met een zuurkoolstamper, hiermee kun je de kool goed kneuzen en tot op de bodem aanduwen. Doordat het zout het vocht onttrekt, komt de kool onder een laagje vocht te staan. Een verzwaringssteen zorgt ervoor dat de zuurkool op de bodem blijft liggen en dus onder het vocht blijft.

Voordelen van Eigengemaakte Zuurkool

Eigengemaakte zuurkool is erg gezond. Het bevat veel vitamine C en weinig calorieën. Daarnaast is het licht verteerbaar en zoutarm. Doordat de kool niet gekookt wordt, stijgt de voedingswaarde.

Stappenplan voor het Maken van Zuurkool

  1. Voorbereidingen: Gebruik witte kool of andere koolsoorten. Hoe zoeter de kool, hoe beter het smaakresultaat. Snijd of rasp de kool met een koolschaaf, mandoline of mes. Bewaar de buitenste koolbladeren heel.
  2. Zuurkool Inleggen: Doe de gesneden kool in een grote bak. Zuurkool inmaken doe je altijd in lagen. Het is belangrijk dat je iedere laag stevig aangedrukt en daarmee de zuurkool ‘kneust’. Dit is noodzakelijk om het vocht uit de kool te laten vrijkomen. Het aanstampen kun je doen met een puree- of zuurkoolstamper.
  3. Keulse Pot Gebruiken: Als je écht ambachtelijk zuurkool wilt maken kun je gebruik maken van een Keulse pot. De kleine varianten worden namelijk gebruikt bij de zoutverdeling tijdens het inmaken. Onder de Keulse pot staat een getal. Dit is een aanduiding van de hoeveelheid zout die in de pot past. Als je het fermentatieproces sneller wilt laten beginnen kun je ook werken met een zogeheten ‘starter’. Hiervoor heb je een product met melkzuur nodig zoals zuurkoolsap of karnemelk.
  4. Plaats de Zuurkoolsteen: De kool is stevig aangedrukt en daarmee is het zuurkoolvat gevuld. Als alles goed is gegaan zie je dat er nu, dankzij het zout en het kneuzen, zuurkoolsap boven het zuurkoolmengsel komt drijven. Dit wil je het complete proces zo houden. Hiervoor heb je druk nodig: plaats daarom de hele koolbladeren op het geheel samen met een zware zuurkoolsteen.
  5. Sluit de Zuurkoolpot Af met het Waterslot: Het deksel van de zuurkoolpot moet vervolgens op de juiste manier worden afgesloten. Een zuurkoolvat bevat een geul, dit wordt ook wel een waterslot genoemd. De afsluiting is zo ontworpen dat er alleen maar lucht uit de pot kan en er niet meer terug in. Vul de geul met water en een beetje zout. Plaats vervolgens het deksel op de zuurkoolpot.
  6. Sla de Zuurkoolpot Op: Het fermentatieproces kan nu beginnen. Plaats de zuurkoolpot de eerste 4 dagen in een ruimte van ongeveer 20 tot 22 graden (kamertemperatuur). Dit is namelijk de temperatuur waarbij de bacteriën de melksuikers kunnen omzetten in melkzuur. Zodra het fermenteren begint, zal je merken dat er een karakteristieke geur vrijkomt. Na 4 dagen plaats je het zuurkoolvat in een koudere ruimte met een temperatuur tussen de 5 en 8 graden. Fermenteren is een bereidingsproces waarbij je gebruikt maakt van bacteriën en schimmels. Je zal zien dat er op de bovenkant - in het water - schimmel zal ontstaan. De schimmels die tijdens het proces ontstaan zijn niet schadelijk voor de gezondheid. De melkzuurbacteriën die ervoor zorgen dat de kool verzuurt, zorgen er tevens voor dat de schimmel de kool zelf niet aantast: mits de zuurkool altijd onder druk van een zuurkoolsteen onder water staat. LET OP! Fermenteren blijft een natuurlijk proces en kan soms ook mislukken.
  7. Eigengemaakte Zuurkool Eten: In 2 tot 8 weken is de zuurkool klaar voor consumptie. Je kunt de zuurkool enkele maanden bewaren, mits deze onder water staat en de pot is opgeslagen op een koele plaats. Als je de zuurkool in de zuurkoolpot bewaard en deze in het donker laat staan wordt na verloop van tijd de smaak dominanter.
  8. Zuurkoolpot Schoonmaken: Zuurkoolpotten zijn handgemaakt en vervaardigd uit keramiek. Het reinigen van een zuurkoolpot moet daarom ook met beleid gebeuren. Gezien het materiaal mag je geen kokend water gebruiken omdat dit scheurtjes kan veroorzaken. Het sap wat tijdens het zuurkool maken vrijkomt kan gebruikt worden als 'starter' voor het maken van een volgende partij. Daarnaast kun je het sap als drankje consumeren.

Alternatieve Toepassingen en Moderne Interpretaties

Hoewel de Keulse pot traditioneel gebruikt werd voor het inmaken, zijn er ook moderne toepassingen. Zo worden ze gebruikt voor het bewaren van boter, waarbij een speciale boterpot in water wordt geplaatst om de boter vers te houden. Deze potten, vaak gemaakt van Limburgs steengoed, zorgen ervoor dat de boter langer smaakvol blijft, zelfs buiten de koelkast.

Daarnaast worden Keulse potten ook gebruikt als decoratie en voor het opslaan van diverse etenswaren, waarmee ze een veelzijdige toevoeging aan de keuken blijven.

De Keulse Pot als Verzamelobject

De Keulse pot heeft ook een aantrekkingskracht op verzamelaars. Het begon met een oude zoutpot en zo ging dat door. Ik had de smaak te pakken en samen met Heidi gingen we naar rommelmarkten, kringloopwinkels, mijn marktkraam en meer. De rommelmarkt in ‘t Harde op Hemelvaartsdag scoort altijd goed. Overal waar rommelmarkten zijn gaan we heen en als we geluk hebben vinden we ook wat speciale potten. Soms betekent dat dat we vroeg opstaan en al om 06.00 uur als eerste de markt opgaan.

De mooiste exemplaren zijn gewild en daar willen we vroeg bij zijn. Ook de brocante markt in Apeldoorn is altijd erg leuk om te bezoeken en de Pinkstermarkt in Epe slaan we ook nooit over. Al is het mijn hobby, Heidi kan er ook van genieten en de uitstapjes zijn voor ons beiden gewoon plezierig, zeker als we weer iets moois op de kop kunnen tikken. Ik wil het liefst handgemaakte potten.

Dat kun je onderop zien, dan zit er een duimafdruk op van de draaier. Hoewel machinaal gemaakt vind ik de Keulse pot met Nunspeet erop ook erg leuk. Zo heb ik veel verschillende potten qua grootte en herkomst, zoals een haringpotje, wijnpotten, sommige nog met kurk, maar ook heel kleine zout en peperstelletjes. Ook heb ik een mosterdtapper als Keulse pot en zo kan ik nog even doorgaan. Er is wel handel in de Keulse potten, maar daar begin ik niet aan. Ik geniet van mijn hobby en wil geen gedoe met handelaars.

labels:

Zie ook: