Het gedrag van kippen kan soms vragen oproepen, vooral als ze zich anders gedragen dan verwacht. Een veelvoorkomende vraag is: "Waarom blijft een kip stil zitten?" Er kunnen verschillende redenen zijn waarom een kip stilzit, variërend van aanpassingsproblemen in een nieuwe omgeving tot gezondheidsproblemen.

Wennen aan een nieuwe omgeving

Vrijgekochte legkippen kunnen in het begin bang zijn omdat ze niet veel gewend zijn. Alles is vreemd voor hen: de buitenlucht, het licht, stro, mensen, alles wat ze zien en ontdekken. Het zijn zoveel indrukken waaraan ze moeten wennen. Uiteraard is het eerste wennen al begonnen in de opvang. Maar verhuizen naar weer een nieuwe plek kan ook eng en stressvol zijn. Help om die reden ook de kippen in de avond de eerste dagen het nachthok in. Geef ze de tijd om rustig in eigen tempo eindelijk kip te worden.

Mogen de kippen bij jou los in de tuin lopen, maar ben je bang dat ze in paniek wegvliegen? Dan kan het handig zijn om ze de eerste keer, voordat je ze loslaat in je tuin, te kortwieken. Met een schaar knip je dan de lange slagpennen ter hoogte van de kortere veren op beide vleugels weg. Dit doet geen pijn en hoeft maar één keer gedaan te worden. De opvang kan het ook voor je doen. Na de rui krijgen de kippen hun veren gewoon weer terug, ze weten dan inmiddels waar ze thuishoren.

Pikken en verenpikken

Kippen kunnen elkaar pikken. Normaal gesproken zijn ze na ongeveer 3 weken gewend aan hun nieuwe situatie en stopt dit ongewenste gedrag. Het pikken kan ook andere oorzaken hebben. Legkippen uit de kippenindustrie worden vaak gedeeltelijk of soms bijna geheel kaal als gevolg van stress of een mineralen tekort. Omdat ze hun natuurlijke gedrag niet kunnen uiten en teveel op elkaar gepakt zitten gaan ze aan hun eigen veren en aan die van de andere kippen plukken. Bij een mineralentekort eten ze de kleine veertjes op. Als ze eenmaal aan hun nieuwe tehuis gewend zijn stopt dit gedrag meestal en zullen de veren weer snel aangroeien. Bij sommige kippen duurt dat aangroeien van de veren wat langer dan bij andere kippen. Na de rui krijgen alle kippen nieuwe veren. Uiteindelijk zul je een gezonde kip hebben, die goed in haar veren zit.

Bied de kippen afleiding: geef ze ander voer waardoor ze flink gaan scharrelen, hang eventueel koolbladeren op. Geef de kippen de ruimte: laat de kippen als je tuin goed afgeschermd is vrij in je tuin rondlopen, een kip die wordt belaagd kan dan weg komen. Als een kip zich erg misdraagt, verplaats haar dan naar een andere ren in je tuin of maak een noodrennetje. Dit geeft de gepeste kip de tijd om te wennen aan de minder agressieve kippen, waardoor ze de volgende keer met meer vertrouwen de pestkop aan kan.

Als je bloed ziet op de kip, spuit dan op die plek met alu spray of blauw spray. Dat werkt ontsmettend en door de kleur die je erop spuit wordt het niet meer aantrekkelijk voor de andere kippen om er op te blijven pikken. Kippen kunnen namelijk door het rode bloed dat ze zien elkaar letterlijk dood pikken. Als de wond onbehandeld blijft bestaat dus de kans dat de andere kippen daar op/aan gaan pikken, wat de wond groter maakt en zelfs de dood tot gevolg kan hebben. Als de kip op haar wond door andere kippen gepikt wordt, haal de gewonde kip dan voor haar eigen veiligheid uit de groep en zet haar even apart totdat de wond niet meer bloedt en wat meer geheeld is en je hem met een kleurtje ingesprayd hebt. Wanneer je haar terugzet, let dan ook even goed op het gedrag van de andere kippen zodat ze niet belaagd gaat worden.

Als kippen nieuwe veren krijgen zit er aan het begin van de veerschachten bloed. Dat is normaal. Maar dit mag niet aangepikt worden.

Eieren leggen en broedsheid

Sommige kippen leggen tot ongeveer 6 weken na hun verhuizing door de stress van het wennen aan de nieuwe situatie (voor het eerst zien ze buitenlucht!) geen eieren. Ze gaan vanzelf weer leggen, als je maar zorgt dat ze lekker op stro kunnen liggen. Denk er aan dat kippen die vrij rond kunnen scharrelen soms zelf een plekje vinden om hun eieren te leggen, dus controleer eerst de tuin voordat je de conclusie trekt dat ze van de leg zijn. Als de situatie niet verbetert kan het zijn dat er een ander probleem is.

De legkippen die we redden zijn zo gefokt dat ze nauwelijks broeds zijn, in tegenstelling tot krielkippen die vaak meerdere malen in het voorjaar en in de zomer broeds zijn. Slechts een enkele keer komt het toch voor bij een geredde legkip. Een broedse kip legt nadat ze een serie eieren gelegd heeft geen eieren meer, maar blijft op de door haar verzamelde eieren drie weken lang zitten. Slechts een keer per dag gaat ze heel kort het nest af om te eten en drinken. Het is daarom noodzakelijk dat je telkens alle eieren onder haar vandaan haalt en haar steeds van het nest verwijdert. Des te eerder is de broedsheid over.

Sommige mensen laten de eieren uitbroeden omdat ze het zo zielig voor de broedse kip vinden. Maar sta er dan bij stil dat drie weken op eieren zitten en nauwelijks durven eten en drinken ook niet bepaald fijn te noemen is. Realiseer je daarbij ook dat je door de eieren uit te laten broeden veel dierenleed veroorzaakt omdat meer dan de helft haantjes is wat uit de eieren komt. Haantjes die niemand wil hebben en die daarom vaak gedood worden of gedumpt. Daarnaast zijn er al te veel hennen die een goed huis nodig hebben, door de eieren uit te broeden kun je er minder redden van de slacht.

Stress en eikwaliteit

Kippen kunnen gestrest raken nadat ze verhuisd zijn, dit is te zien aan de kwaliteit van de eieren. Soms zul je een ei aantreffen met een erg zachte schaal of zelfs geheel zonder schaal. Blijft het probleem echter bestaan, dan is er vaak sprake van een infectie. Een dierenarts kan hiervoor een antibioticakuurtje voorschrijven.

Sommige kippen hebben de gewoonte een ei kapot te maken en op te eten. Soms gaat een ei ook kapot omdat een kip er per ongeluk op staat. Ook als dit gebeurt zullen ze meestal zo’n ei opeten. Eieren vinden kippen een van de lekkerste dingen die er zijn. Verwijder de eieren zo spoedig mogelijk en laat nooit ergens eieren liggen.

Pikorde

Binnen een groepje kippen heerst er steeds een onderlinge rangorde. Meestal, wanneer een aantal voor elkaar vreemde dieren voor het eerst bij elkaar worden gezet, wordt er gedurende de eerste dag(en) wat gekibbeld tot de pikorde vastgelegd is. Deze onderlinge hiërarchie blijft daarna meestal onveranderd, tenminste als er aan de samenstelling van de toom niets gewijzigd wordt. De sociale rangorde bepaalt welke kip voorrang heeft bij het eten, bij het kiezen van de slaapplaats op stok, enz. De kip (of haan) bovenaan de rangorde mag pikken op alle ondergeschikte dieren. De tweede in rij niet op de hoogste, maar wel op alle hem/haar ondergeschikte dieren enz.

Meestal staat de haan, met zijn fysieke overwicht, bovenaan de pikorde. Maar het kan ook een hele dominante hen zijn. De haan zorgt niet alleen voor bevruchte eieren, maar brengt bovendien ook rust in het hok. Hij waakt voortdurend over zijn toom, houdt de hennen bij elkaar en voorkomt onderlinge ruzies. Sommige hanen staan buiten de pikorde, zij kijken van de zijlijn toe en bemoeien zich nooit met de pikorde terwijl anderen af en toe ingrijpen. Andere hanen worden gewoon onderworpen aan het dominante karakter van de hen die het hoogst in de pikorde staat.

Juist door de pikorde is het moeilijk om nieuwe kippen aan een bestaande groep toe te voegen. Nieuwelingen zullen het de eerste tijd moeten ontgelden alvorens ze een vast plaatsje in de pikorde toegewezen krijgen. Ze zullen dan ook pas volledig geaccepteerd worden zodra hun rang duidelijk is. Om die reden is het beter om bij een nieuwe introductie minstens twee kippen aan een groep toe te voegen. Enerzijds omdat de nieuwelingen toch een beetje steun aan elkaar hebben, anderzijds om eventuele negatieve reacties van de groep beter te verdelen.

Kippen kunnen namelijk vrij agressief reageren op nieuwelingen, zeker als er eten mee gemoeid is en er weinig ruimte is. Geef daarom nieuwkomers de kans om rustig te wennen aan de oude kippen en hou hen minimaal de eerste vijf dagen apart, maar wel zo dat ze in het zicht zitten veilig achter het gaas van je oude kippen. Onze ervaring is dat na een dag of vijf de ergste felheid er af is en de conflicten als je ze daarna bij elkaar laat minder heftig zijn. Houd de kippen tijdens de eerste periode als je ze uiteindelijk bij elkaar laat goed in de gaten. Ingrijpen is soms nodig.

Bijvoorbeeld als een kip het hok niet uit durft, of echt voortdurend hard gepikt wordt en achterna gejaagd. En natuurlijk als er echt bloed vloeit, moet de gewonde kip apart gezet worden of onmiddelijk met aluspray of blauwspray worden behandeld. Zet nieuwe kippen gedurende minimaal een dag of vijf apart in een deel van de ren dat je voor ze afschermt voor je ze aan de groep toevoegt, maar dan wel zo dat de nieuwe en de oude kippen elkaar kunnen zien. Geef je kippen de kans om langs het gaas met de nieuwelingen kennis te maken en laat ze pas vrij bij elkaar wanneer ze niet meer fel doen tegen elkaar. Het beste is om de echte kennismaking te laten gebeuren in een grote ruimte zodat ze kunnen vluchten en schuilen als dat nodig is.

Verenkleed onderhoud en stofbaden

Kippen spenderen dagelijks heel wat tijd aan het onderhoud van hun verenkleed. Een vast onderdeel hiervan is het regelmatige stofbad. Hiervoor wentelen de dieren zich in een ondiepe kuil met fijne droge grond. Het stof dat zo tussen hun veren terecht komt, verstikt parasieten als luizen, vlooien en teken. Zorg dus dat de kippen altijd ergens de mogelijkheid hebben om een stofbad te nemen. Dit kan bijvoorbeeld door een afdakje te plaatsen in de buitenren, of door een bak met fijn zand (eventueel vermengd met lavameel) in het binnenhok te plaatsen.

Zonnebaden

Kippen zijn heel erg gek op de zon. Net zoals er veel mensen zijn die graag op het strand liggen te zonnen, houden kippen er heel erg van om op een zonnig plekje te liggen zonnen. Zij liggen dan zonnebadend genietend van de zon stil op hun zij met een vleugel gespreid. Rangen en standen in de pikorde zijn tijdens het zonnebaden geheel verdwenen: als dikke vriendinnen kunnen ze eensgezind naast en tegen elkaar aan liggen voor het lekkerste plekje onder de zon.

Op stok gaan

Kippen gaan op stok zodra de zon onder gaat. Als je kippen los laat lopen in je tuin heb je kans dat ze al gauw een boom als slaapplaats gaan verkiezen. Daar hoeft niets mis mee te zijn zolang deze slaapplaats veilig is en de kippen niet in de nacht door roofdieren aangevallen kunnen worden en ze beschermd zijn tegen weer en wind. Als je dat niet doet en het waait flink dan heb je de kans dat ze met een storm letterlijk de boom uitgewaaid worden, wat ze veelal met de dood moeten bekopen. Wil je de kippen ’s nachts veilig in het nachthok van je ren hebben, wen ze er dan gelijk al vanaf het begin aan om ze voor zonsondergang met een lekker hapje eten de ren in te lokken en die te sluiten. Na een tijdje zullen ze vanzelf de ren in gaan om daar op stok te gaan.

De zitstok in de ren en het nachthok moet niet rond zijn, maar vierkant, en de randjes moeten goed afgeveild zijn zodat ze makkelijk hun nagels om de stokken kunnen slaan. Voor een gewone kip zijn de stokken +/- 6cm breed. Er moet zoveel ruimte op de zitstokken zijn dat de kippen makkelijk kunnen zitten. Er moet minimaal een afstand van 35 cm tussen de achterwand en de zitstok zitten voor de staartveren, dus als je 2 stokken plaatst 35 cm achter elkaar, en minimaal 40cm van de grond af, liefst hoger, maar wel zo hoog dat ze hun kop niet stoten tegen het plafond.

De rol van de haan

Hanen zijn erg leuke dieren met bijzondere karakters. Behalve dat hanen mooi kunnen kukelen, zijn zij ook goed voor de onderlinge verstandhouding tussen de kippen. Een haan accepteert niet dat er gevochten wordt, en hij zal de kippen die dat toch proberen terecht wijzen. Een haan brengt rust in het hok. Hij waakt voortdurend over zijn toom, houdt de hennen bij elkaar en voorkomt onderlinge ruzies. Verder zoekt hij voortdurend naar lekkernijen en lokt met tokgeluiden de hennen als hij iets gevonden heeft en laat hen dat als eerste eten. Dat is erg mooi om te zien.

Afwijkend gedrag bij hanen en hennen

Het blijft een zeldzaamheid in het kippenwereldje, maar toch bestaat het: hennen die kraaien en hanen die zich als hen gedragen. Bij een groep hennen zonder haan gebeurt het wel vaker dat één van de hennen de taken van de haan op zich zal nemen. Zo zal ze regelmatig kraaien, weliswaar niet als een echte haan het kan maar toch paringsdansjes maken voor de rest van de hennen en zelfs, in zeer vergaande gevallen, proberen te treden. Meestal verdwijnt het haantjesgedrag vanzelf als er een echte haan bij het gezelschap gevoegd wordt, hoewel enkele doorzetters het gedrag toch blijven volhouden.

Aan de andere kant kan het gebeuren dat een jonge haan zich gaat gedragen als een hen. Dit gebeurt meestal als er al een volwassen, zeer dominante haan in dezelfde groep aanwezig is. Haantjes die zich niet geroepen voelen om een latere confrontatie aan te gaan, zullen dan de ontwikkeling van sierbevedering onbewust tegengaan, waardoor ze hennevederig blijven. Het kraaien blijft dan ook achterwege en vaak zal hij de leg simuleren door regelmatig in het legnest te vertoeven, uiteraard zonder resultaat.

Broedsheid en legnood

Een kip die gedurende een lange periode op haar nest blijft zitten komt regelmatig voor. Maak je geen zorgen, het is normaal gedrag. Een kip is op dit moment zeer waarschijnlijk broeds. Dat wil zeggen dat ze hardnekkig blijft broeden, maar zonder resultaat. Zorg dat je het wel goed in de gaten houdt en de broedsheid niet te lang laat doorgaan. Om zich voort te planten worden kippen van nature broeds. Veelal worden kippen in de zomermaanden broeds, maar het kan ook verspreid over het jaar gebeuren. Hogere temperaturen spelen hierin een belangrijke rol.

Een kip die te lang blijft broeden, kan ernstig verzwakken tot grotere gevolgen van dien. De kip in een apart, kaal hok (mét vers voer en drinken) huisvesten gedurende een paar dagen. Dit is de meest effectieve manier, omdat hier zeker geen nestgevoel zal ontstaan.

Legnood bij kippen is echt een noodgeval. Hierbij raakt een ei fysiek vast in de eileider van de kip. Deze aandoening is levensbedreigend en vraagt om directe actie, want zonder hulp kan een kip al binnen 48 uur overlijden. Als kippenhouder moet je de symptomen snel kunnen herkennen en weten wat je zelf kunt doen. Legnood betekent dat een kip haar ei niet kan leggen, omdat het vastzit in de eileider. Als je dit niet snel aanpakt, kan het echt fout gaan.

Symptomen van legnood bij kippen herkennen is superbelangrijk als je snel wilt ingrijpen. Een kip met legnood verandert duidelijk van gedrag en laat fysieke signalen zien die wijzen op een vastzittend ei. Het meest opvallende is de bekende pinguïnhouding. De kip zet haar poten wijd, houdt haar lijf rechtop en waggelt wat ongemakkelijk rond.

Gezondheidsproblemen

Een gezonde kip is alert en actief. Ze eet en drinkt verspreid over de dag, neemt regelmatig een stofbad en rust meestal even uit in de middag. Gezonde kippen zitten niet langdurig stil op dezelfde plek en proberen weg te lopen als je ze wilt oppakken. Kippen zijn gevoelig voor veranderingen in hun omgeving. Stress ligt al snel op de loer en uit zich vaak in angstig of onrustig gedrag. Denk aan agressie, heen en weer lopen langs het hek, zich verstoppen in een hoek of zelfs in paniek raken.

Als kippen onrustig zijn, dan kunnen er meerdere dingen aan de hand zijn. Ze vervelen zich: Kippen zijn slimme, nieuwsgierige dieren. Als ze te weinig te doen hebben of op een klein oppervlak leven, raken ze snel gefrustreerd. Zorg voor voldoende ruimte waar ze kunnen scharrelen. Ze hebben last van kriebelbeestjes zoals luizen en mijten. Luizen en mijten veroorzaken flinke jeuk, en dat kun je merken aan het gedrag van je kippen. Ze slapen onrustig waardoor ze overdag prikkelbaarder zijn. Sommige kippen gaan zichzelf krabben of pikken, anderen worden sneller geïrriteerd naar soortgenoten. Ze worden lastig gevallen door ongedierte. Ratten en muizen kunnen voor veel onrust zorgen in en rond het kippenhok. Ze maken lawaai, eten van het voer en laten overal keutels en geurtjes achter.

De belangrijkste oorzaken van agressie zijn stress, verveling, ziekte en overbevolking: Stress: Kippen die gestrest zijn kunnen agressief worden naar soortgenoten terwijl ze die anders gewoon zouden tolereren. Ze hebben honger: Kippen eten de hele dag door kleine beetjes. Ze hebben dus niet genoeg aan 2 voedingsmomenten per dag. Verveling: Kippen zijn slimme, nieuwsgierige dieren. Als ze te weinig te doen hebben dan kunnen ze zichzelf proberen te vermaken door andere kippen te pesten. Ziekte: In het wild worden zieke kippen verstoten uit de groep, om te voorkomen dat de anderen ook ziek worden. Overbevolking: Als er te veel kippen in een te kleine ruimte zitten, gaan ze zich snel aan elkaar irriteren. Nieuwe kippen worden gepest: Heb je nieuwe kippen toegevoegd aan je huidige groep, en worden de nieuwe kippen gepest? Verandering in de pikorde: Als je kippen altijd goed met elkaar overweg konden, maar er opeens ruzie ontstaat, dan is de kans groot dat de pikorde aan het veranderen is.

Let op: kippen zijn kannibalen. Als ze eenmaal bloed zien, dan blijven ze pikken. Is er een kip gewond geraakt en is er bloed te zien? Haal deze dan altijd meteen uit de groep, tot het bloeden gestopt is. Het is een goed idee om de wond in te smeren met honing van de imker, honingzalf of betadine zalf. Je hen wil het nest niet verlaten en ze pikt of gromt als je haar verplaatst of eieren wil pakken. Ze is niet ziek, maar broeds.

Kippen leven normaal gesproken in een groep. Als één van je kippen zich afzondert, ergens stil in een hoekje blijft zitten of minder meedoet met de rest, dan is dat vaak een teken dat er iets niet klopt. De kans is groot dat hij of zij zich niet lekker voelt. Het is belangrijk om op zulke signalen snel te reageren. Kippen zijn meestal dol op eten. Als je kip normaal gesproken naar je toe komt gerend bij het horen van een voerbak, maar nu nergens zin in lijkt te hebben, dan is dat reden om alert te zijn. Geen eetlust is vaak één van de eerste signalen dat er iets aan de hand is. Voer in zo’n geval de gezondheidscheck uit, zodat je gerichter kunt kijken naar andere symptomen.

Zie je dat een kip af en toe een veertje uittrekt bij een ander? Dan is het goed om het gedrag in de gaten te houden, maar niet direct reden tot paniek. Zolang er geen kale plekken ontstaan en de kippen verder normaal met elkaar omgaan, hoeft het niet ernstig te zijn. Soms is het een kwestie van de pikorde of elkaar willen verzorgen. Maar let op: als het vaker voorkomt, of als je kale plekken ziet ontstaan, dan is het belangrijk om actie te ondernemen. Verenpikken kan snel escaleren tot kannibalisme, met bloedende wonden als gevolg.

Verenpikken ontstaat meestal niet zomaar. Het kan komen door verkeerde voeding, te weinig ruimte, verveling, stress, overbevolking of tijdelijk ophokken (bijvoorbeeld tijdens vogelgriepmaatregelen). Als kippen te weinig bouwstoffen of afleiding hebben, gaan ze op elkaar reageren.

labels: #Kip

Zie ook: