Kippen kunnen elkaar pikken. Normaal gesproken zijn ze na ongeveer 3 weken gewend aan hun nieuwe situatie en stopt dit ongewenste gedrag.

Wennen aan een nieuwe omgeving

Houd er rekening mee dat de vrijgekochte legkippen in het begin bang kunnen zijn, omdat ze niet veel gewend zijn. Alles is vreemd voor hen: de buitenlucht, het licht, stro, mensen, alles wat ze zien en ontdekken. Het zijn zoveel indrukken waaraan ze moeten wennen. Uiteraard is het eerste wennen al begonnen in de opvang. Maar verhuizen naar weer een nieuwe plek kan ook eng en stressvol zijn.

Help om die reden ook de kippen in de avond de eerste dagen het nachthok in. Geef ze de tijd om rustig in eigen tempo eindelijk kip te worden.

Kortwieken

Mogen de kippen bij jou los in de tuin lopen, maar ben je bang dat ze in paniek wegvliegen? Dan kan het handig zijn om ze de eerste keer, voordat je ze loslaat in je tuin, te kortwieken. Met een schaar knip je dan de lange slagpennen ter hoogte van de kortere veren op beide vleugels weg. Dit doet geen pijn en hoeft maar één keer gedaan te worden. De opvang kan het ook voor je doen. Na de rui krijgen de kippen hun veren gewoon weer terug, ze weten dan inmiddels waar ze thuishoren.

Afleiding

Bied de kippen afleiding: geef ze ander voer waardoor ze flink gaan scharrelen, hang eventueel koolbladeren op. Geef de kippen de ruimte: laat de kippen als je tuin goed afgeschermd is vrij in je tuin rondlopen, een kip die wordt belaagd kan dan weg komen.

Isolatie

Als een kip zich erg misdraagt, verplaats haar dan naar een andere ren in je tuin of maak een noodrennetje. Dit geeft de gepeste kip de tijd om te wennen aan de minder agressieve kippen, waardoor ze de volgende keer met meer vertrouwen de pestkop aan kan.

Wondverzorging

Als je bloed ziet op de kip, spuit dan op die plek met alu spray of blauw spray. Dat werkt ontsmettend en door de kleur die je erop spuit wordt het niet meer aantrekkelijk voor de andere kippen om er op te blijven pikken. Kippen kunnen namelijk door het rode bloed dat ze zien elkaar letterlijk dood pikken. Als de wond onbehandeld blijft bestaat dus de kans dat de andere kippen daar op/aan gaan pikken, wat de wond groter maakt en zelfs de dood tot gevolg kan hebben.

Als de kip op haar wond door andere kippen gepikt wordt, haal de gewonde kip dan voor haar eigen veiligheid uit de groep en zet haar even apart totdat de wond niet meer bloedt en wat meer geheeld is en je hem met een kleurtje ingesprayd hebt. Wanneer je haar terugzet, let dan ook even goed op het gedrag van de andere kippen zodat ze niet belaagd gaat worden.

Verenpikken

Legkippen uit de kippenindustrie worden vaak gedeeltelijk of soms bijna geheel kaal als gevolg van stress of een mineralen tekort. Omdat ze hun natuurlijke gedrag niet kunnen uiten en teveel op elkaar gepakt zitten gaan ze aan hun eigen veren en aan die van de andere kippen plukken. Bij een mineralentekort eten ze de kleine veertjes op. Als ze eenmaal aan hun nieuwe tehuis gewend zijn stopt dit gedrag meestal en zullen de veren weer snel aangroeien. Bij sommige kippen duurt dat aangroeien van de veren wat langer dan bij andere kippen. Na de rui krijgen alle kippen nieuwe veren. Uiteindelijk zul je een gezonde kip hebben, die goed in haar veren zit.

Verenpikken is niet hetzelfde als de normale pikorde. De pikorde bij kippen is wél natuurlijk gedrag en ook heel normaal. Het is namelijk het vaststellen van de rangorde, iets wat bij kippen erg belangrijk is. Echter zou dit nooit moeten leiden tot uitvallende veren of kannibalisme. Een kip die tot bloedens toe is gepikt heeft rustig nodig om te herstellen. Je kunt deze kip soms het beste even apart zetten. Behandel de wond met producten uit de wondverzorging categorie.

Schadelijk pikgedrag is een ernstig welzijnsprobleem in de pluimveehouderij, dat ook leidt tot economische schade. Aanpassingen in voer, licht, opfok, transport en strooisel kan het gedrag beperken of voorkomen. Bij verenpikken pikt een kip naar de veren van een soortgenoot en trekt ook de veren van de soortgenoot uit. Het is een normaal, sociaal gedrag bij kippen, maar kan door stress, angst en frustatie overgaan in schadelijk gedrag.

Er zijn 5 soorten verenpikgedrag bij kippen:

  • Zacht verenpikken. Dit is normaal gedrag dat onderdeel is van het sociale leven binnen de groep. Kippen pikken bij elkaar naar de uiteinden van de veren, zonder dat de gepikte kip reageert. Meestal is er geen schade.
  • Agressief verenpikken. Dit treedt op bij onrust in de groep. Vooral kam, nek en kop zijn doelwit. Er kunnen verwondingen aan de kam ontstaan.
  • Schadelijk pikgedrag. Er ontstaan duidelijke beschadigingen door het pikken en/of door het uittrekken van veren. De aangepikte kip reageert door weglopen, in elkaar krimpen of een pijnkreet te geven.
  • Weefselpikken. Dit kan ontstaan uit schadelijk pikgedrag. De aangepikte kip wordt kaal en andere dieren gaan ook in de huid pikken.
  • Cloacapikken zie je regelmatig als een kip bijna gaat leggen. De uitgestulpte cloaca en de omringende veren zijn het doelwit.

Pikgedrag heeft diverse oorzaken. In ieder koppel spelen de oorzaken op een andere manier op elkaar in, waardoor de pikkerij per koppel anders uitpakt. Genetische achtergrond, vroege levenservaringen en de huisvesting zijn belangrijk, maar ook management, voeding en licht spelen een rol. De optelsom van deze elementen draagt bij aan stress, angst en frustratie bij de hennen. Als die te hoog oplopen, kan dat leiden tot schadelijk pikgedrag. Bijkomstig probleem is dat kippen het pikgedrag van elkaar kopiëren, waardoor het gedrag zich makkelijk verspreidt in een groep.

Voer, licht en strooisel

Aanpassingen in voer, licht en strooisel kunnen helpen tegen schadelijk pikgedrag. Verlaging van het energiegehalte van het voer geeft goede resultaten, vooral als de kippen dergelijk voer in zowel opfok­- als legperiode krijgen. Ook het wijzigen van de aminozuurverhoudingen heeft een gunstig effect. Door het verlagen van de lichtintensiteit zien kippen hun soortgenoten minder goed en is er minder activiteit in de stal. Dat werkt stressverlagend waardoor schadelijk pikken minder voorkomt. Ook rood licht helpt, doordat bloed en huidwonden minder goed zichtbaar zijn. Met het juiste strooisel als bodembedekking worden hennen gestimuleerd om natuurlijk gedrag te tonen. Ze zoeken naar voedsel en nemen stofbaden in de bodembedekking. Het strooisel moet droog, los en enkele centimeters dik zijn. Zonder goed strooisel is er meer kans op pikgedrag.

Aanpak van verenpikken

Het verenpikken bij kippen kan op twee manieren worden aangepakt: bij de belager of bij het slachtoffer.

  • Slachtoffer: Een volledig diervriendelijke manier om verenpikken te stoppen, is door een middel te gebruiken met een sterk ruikende vloeistof. Je spuit dit op de slachtoffers, om de belagers af te schrikken. Spray het middel op de gepikte plek van het slachtoffer, dat is namelijk een makkelijk doelwit voor de belager. Door de sterke geur is de neiging van het pikken veel minder.
  • Belagers: De belagers zelf kun je een snavelring of bril op doen tegen het verenpikken. De ring om de snavel geeft een raar gevoel bij de belager, wat afschrikt om te pikken. De bril zorgt voor slecht zicht, waardoor de slachtoffers niet goed gezien kunnen worden. Niet iedereen vindt deze manier diervriendelijk, je bevestigt de brillen namelijk met een naald door de snavel heen.

Door de kippen afleiding te geven zullen ze minder interesse hebben in verenpikken. Je kunt afleiding geven met “speelgoed voor kippen”. Dit zijn producten waardoor de kippen meer moeite moeten doen om aan hun voer te komen.

Extra tips

  • Voorkomen is het belangrijkst. Je voorkomt het verenpikken door ’s middags ruwvoer te verstrekken. De kippen zoeken op dit tijdstip naar voedsel, waardoor het risico van verenpikken toeneemt. Door te zorgen dat kippen langer aan het eten zijn voorkom je verenpikken. Zo kun je zand en vezels door het voer mengen, waardoor kippen langer aan het eten zijn. Doe dit ook bij kuikens, zodat ook zij dit gedrag niet aanleren.
  • Wanneer er in bloedpennen gepikt wordt, kan verenpikken leiden tot kannibalisme. Meestal gebeurt dit bij de eerste rui van jeugdkleed naar volwassenkleed. Bloedpennen zijn veren die nog in hun hulsje zitten waarbij er levend materiaal buiten de veerfollikel zit, dit gaat bloeden bij beschadiging. Omdat bloed een onweerstaanbare aantrekkingskracht heeft op kippen, moet een kip die bloed direct apart gezet worden. Verenpikken kan namelijk zonder verdere reden leiden tot kannibalisme. Wanneer het letsel bij de kip weer genezen is kan hij/zij weer bij de andere kippen gezet worden.

De pikorde

Binnen een groepje kippen heerst er steeds een onderlinge rangorde. Meestal, wanneer een aantal voor elkaar vreemde dieren voor het eerst bij elkaar worden gezet, wordt er gedurende de eerste dag(en) wat gekibbeld tot de pikorde vastgelegd is. Deze onderlinge hiërarchie blijft daarna meestal onveranderd, tenminste als er aan de samenstelling van de toom niets gewijzigd wordt. De sociale rangorde bepaalt welke kip voorrang heeft bij het eten, bij het kiezen van de slaapplaats op stok, enz.

De kip (of haan) bovenaan de rangorde mag pikken op alle ondergeschikte dieren. De tweede in rij niet op de hoogste, maar wel op alle hem/haar ondergeschikte dieren enz. Meestal staat de haan, met zijn fysieke overwicht, bovenaan de pikorde. Maar het kan ook een hele dominante hen zijn.

Juist door de pikorde is het moeilijk om nieuwe kippen aan een bestaande groep toe te voegen. Nieuwelingen zullen het de eerste tijd moeten ontgelden alvorens ze een vast plaatsje in de pikorde toegewezen krijgen. Ze zullen dan ook pas volledig geaccepteerd worden zodra hun rang duidelijk is. Om die reden is het beter om bij een nieuwe introductie minstens twee kippen aan een groep toe te voegen. Enerzijds omdat de nieuwelingen toch een beetje steun aan elkaar hebben, anderzijds om eventuele negatieve reacties van de groep beter te verdelen.

Integratie van nieuwe kippen

Zet nieuwe kippen gedurende minimaal een dag of vijf apart in een deel van de ren dat je voor ze afschermt voor je ze aan de groep toevoegt, maar dan wel zo dat de nieuwe en de oude kippen elkaar kunnen zien. Geef je kippen de kans om langs het gaas met de nieuwelingen kennis te maken en laat ze pas vrij bij elkaar wanneer ze niet meer fel doen tegen elkaar. Het beste is om de echte kennismaking te laten gebeuren in een grote ruimte zodat ze kunnen vluchten en schuilen als dat nodig is. Kunnen ze los in je tuin, maar is je tuin niet voldoende afgeschermd, kortwiek ze dan eenmalig. Zorg voor veel afleiding als je ze voor het eerst bij elkaar laat door op veel verschillende plekken lekkere dingen te strooien.

Onze ervaring is dat na een dag of vijf de ergste felheid er af is en de conflicten als je ze daarna bij elkaar laat minder heftig zijn. Houd de kippen tijdens de eerste periode als je ze uiteindelijk bij elkaar laat goed in de gaten. Ingrijpen is soms nodig. Bijvoorbeeld als een kip het hok niet uit durft, of echt voortdurend hard gepikt wordt en achterna gejaagd. En natuurlijk als er echt bloed vloeit, moet de gewonde kip apart gezet worden of onmiddelijk met aluspray of blauwspray worden behandeld.

Ander belangrijk kippengedrag

Stofbad

Kippen spenderen dagelijks heel wat tijd aan het onderhoud van hun verenkleed. Een vast onderdeel hiervan is het regelmatige stofbad. Hiervoor wentelen de dieren zich in een ondiepe kuil met fijne droge grond. Het stof dat zo tussen hun veren terecht komt, verstikt parasieten als luizen, vlooien en teken. Zorg dus dat de kippen altijd ergens de mogelijkheid hebben om een stofbad te nemen. Dit kan bijvoorbeeld door een afdakje te plaatsen in de buitenren, of door een bak met fijn zand (eventueel vermengd met lavameel) in het binnenhok te plaatsen.

Zonnebaden

Kippen zijn heel erg gek op de zon. Net zoals er veel mensen zijn die graag op het strand liggen te zonnen, houden kippen er heel erg van om op een zonnig plekje te liggen zonnen. Zij liggen dan zonnebadend genietend van de zon stil op hun zij met een vleugel gespreid.

Op stok gaan

Kippen gaan op stok zodra de zon onder gaat. Als je kippen los laat lopen in je tuin heb je kans dat ze al gauw een boom als slaapplaats gaan verkiezen. Daar hoeft niets mis mee te zijn zolang deze slaapplaats veilig is en de kippen niet in de nacht door roofdieren aangevallen kunnen worden en ze beschermd zijn tegen weer en wind. Wil je de kippen ’s nachts veilig in het nachthok van je ren hebben, wen ze er dan gelijk al vanaf het begin aan om ze voor zonsondergang met een lekker hapje eten de ren in te lokken en die te sluiten. Na een tijdje zullen ze vanzelf de ren in gaan om daar op stok te gaan. De zitstok in de ren en het nachthok moet niet rond zijn, maar vierkant, en de randjes moeten goed afgeveild zijn zodat ze makkelijk hun nagels om de stokken kunnen slaan. Voor een gewone kip zijn de stokken +/- 6cm breed.

De rol van de haan

Hanen zijn erg leuke dieren met bijzondere karakters. Behalve dat hanen mooi kunnen kukelen, zijn zij ook goed voor de onderlinge verstandhouding tussen de kippen. Een haan accepteert niet dat er gevochten wordt, en hij zal de kippen die dat toch proberen terecht wijzen. Een haan brengt rust in het hok. Hij waakt voortdurend over zijn toom, houdt de hennen bij elkaar en voorkomt onderlinge ruzies. Verder zoekt hij voortdurend naar lekkernijen en lokt met tokgeluiden de hennen als hij iets gevonden heeft en laat hen dat als eerste eten. Dat is erg mooi om te zien.

Afwijkend gedrag

Het blijft een zeldzaamheid in het kippenwereldje, maar toch bestaat het: hennen die kraaien en hanen die zich als hen gedragen. Bij een groep hennen zonder haan gebeurt het wel vaker dat één van de hennen de taken van de haan op zich zal nemen. Zo zal ze regelmatig kraaien, weliswaar niet als een echte haan het kan maar toch paringsdansjes maken voor de rest van de hennen en zelfs, in zeer vergaande gevallen, proberen te treden. Meestal verdwijnt het haantjesgedrag vanzelf als er een echte haan bij het gezelschap gevoegd wordt, hoewel enkele doorzetters het gedrag toch blijven volhouden.

Aan de andere kant kan het gebeuren dat een jonge haan zich gaat gedragen als een hen. Dit gebeurt meestal als er al een volwassen, zeer dominante haan in dezelfde groep aanwezig is. Haantjes die zich niet geroepen voelen om een latere confrontatie aan te gaan, zullen dan de ontwikkeling van sierbevedering onbewust tegengaan, waardoor ze hennevederig blijven. Het kraaien blijft dan ook achterwege en vaak zal hij de leg simuleren door regelmatig in het legnest te vertoeven, uiteraard zonder resultaat.

Eetgedrag en eieren

Sommige kippen hebben de gewoonte een ei kapot te maken en op te eten. Soms gaat een ei ook kapot omdat een kip er per ongeluk op staat. Ook als dit gebeurt zullen ze meestal zo’n ei opeten. Eieren vinden kippen een van de lekkerste dingen die er zijn. Verwijder de eieren zo spoedig mogelijk en laat nooit ergens eieren liggen.

Sommige kippen ontdekken op een dag hoe lekker hun eigen eieren zijn. Vanaf dat moment kunnen ze bewust eieren kapotmaken om ze op te eten. En als één kip ermee begint, is de kans groot dat anderen het gedrag overnemen. Daarom is het belangrijk om snel te achterhalen wie het doet.

Je kunt hiervoor tijdelijk een camera ophangen, zodat je kunt terugzien welke kip de eieren pikt. Heb je de dader gevonden? Dan zijn er twee dingen die je kunt proberen:

  1. Mosterd in een leeg ei: Blaas een ei leeg via een klein gaatje en vul het met mosterd. De meeste kippen vinden dat zó vies dat ze er voortaan vanaf blijven. Let wel op: dit werkt vooral als het gedrag net begonnen is.
  2. Gebruik een wegrolnest: Een wegrolnest zorgt ervoor dat het ei na het leggen meteen wegrolt naar een afgesloten gedeelte, waar de kip niet meer bij kan. Zo verdwijnt de verleiding om erop te pikken.

Broedsheid

De legkippen die we redden zijn zo gefokt dat ze nauwelijks broeds zijn, in tegenstelling tot krielkippen die vaak meerdere malen in het voorjaar en in de zomer broeds zijn. Slechts een enkele keer komt het toch voor bij een geredde legkip.

Een broedse kip legt nadat ze een serie eieren gelegd heeft geen eieren meer, maar blijft op de door haar verzamelde eieren drie weken lang zitten. Slechts een keer per dag gaat ze heel kort het nest af om te eten en drinken. Het is daarom noodzakelijk dat je telkens alle eieren onder haar vandaan haalt en haar steeds van het nest verwijdert. Des te eerder is de broedsheid over.

Je hen wil het nest niet verlaten en ze pikt of gromt als je haar verplaatst of eieren wil pakken. Ze is niet ziek, maar broeds. Dat wil zeggen dat ze graag kuikens wil uitbroeden. Als hennen een lange tijd broeds zijn, dan is dit een risico voor hun gezondheid. Een broedse hen eet ongeveer één vijfde van wat ze normaal eet, en sommige dagen eet ze helemaal niet. Als gevolg hiervan kan ze 20% van haar normale gewicht kwijtraken. Als je hen op onbevruchte eieren zit die nooit uitkomen, of als je hen 2 broedsels achterelkaar doet, kan uiteindelijk verhongeren. Om deze reden raden wij aan om je hennen maximaal één keer per jaar te laten broeden.

labels: #Kip

Zie ook: