Kleine Fruitstruiken Soorten: Een Rijkdom voor Elke Tuin

Er zijn veel verschillende klein fruitsoorten en -rassen, en ieder jaar wordt wel een nieuwe hybride geïntroduceerd. De meeste daarvan breken niet echt door, maar sommige, zoals de loganbes, hebben al jaren een eigen plek in de fruittuin veroverd. Vaak gaat het bij de hybriden om kruisingen tussen braam en framboos.

De Belangrijkste Bessensoorten

Van het geslacht Ribes bestaan ruim 150 soorten. Het zijn gladbastige of gedoornde, niet-wintergroene heesters met mooi drie- of vijflobbig blad. Sommige soorten zijn prachtig in de siertuin, andere zijn niet alleen mooi maar geven bovendien heerlijke vruchten. Dat zijn van oudsher:

• Rode en witte aalbessen (Ribes rubrum)
• Zwarte bessen (R. nigrum)
• De behaarde kruisbessen (R. uva-crispa)

Er zijn ook hybriden-bessensoorten, zoals de jostabes, een kruising tussen zwarte bes en kruisbes. En natuurlijk de niet verwante bosbessen, Amerikaanse blauwe bessen (voor zure grond), cranberry’s, rode vossenbessen (Preiselbeeren) enz. Leuk om enkele van die soorten in de tuin te hebben. Lekker om van te snoepen en te oogsten (ook voor kinderen). Bessenstruiken passen prima in een kleine tuin en ze bestuiven zichzelf. Een aparte fruittuin is echt niet nodig.

Aalbessen (Ribes rubrum)

Aalbessen kunnen als losse struik heel goed tussen sierplanten groeien of als haag tegen draden worden geleid. De rode hebben een zoetzure smaak. Zeer bekende rassen zijn o.a. ‘Jonkheer van Tets’ (vrij ‘losse’struiken, mooie grote bessen, rijp vanaf begin juli), ‘Stanza’ (grote donkerrode bessen, vanaf midden juli) en ‘Rondom’ (dichte trossen middelgrote bessen, vanaf tweede helft juli).

Witte Aalbessen (Ribes rubrum)

Witte aalbessen smaken zoeter met meer aroma. Vogels zien de witte bessen niet en laten ze beter met rust dan rode bessen. Goede rassen zijn o.a. ‘Echte Witte Parel’ en ‘Witte Hollander’.

Zwarte Bessen (Ribes nigrum)

Zwarte bessen dragen vruchten aan het eenjarige hout. Het sap heeft de bekende cassis-smaak. Het vitamine-C-gehalte is hoog. Zeer bekende rassen zijn o.a. ‘Wellington XXX’ (rijpt vanaf juni), ‘Black Reward’ (juli) en ‘Baldwin’ (juli).

Kruisbessen (Ribes uva-crispa)

Kruisbessen dragen ook aan eenjarige twijgen. De vruchten smaken heerlijk en rijpen in juni-augustus. Ze zijn er met bijna witte vruchten (‘Whitesmith’), gele (‘Höning’s Früheste’, ‘Goudbal’), groene (o.a. ‘Gronseer’) en rode vruchten (‘Rode Triumf’). Kruisbessen zijn ook als stamboompjes (op een onderstam geënt) heel decoratief.

Blauwe Bes (Vaccinium corymbosum)

Deze soort die van zure grond houdt, wordt ook wel Amerikaanse bosbes of Blueberry genoemd. Het zijn mooie struiken die zelfs een schitterende herfstkleur ontwikkelen. De planten vormen bosbesachtige bessen, maar wel drie keer zo groot als die van onze inheemse bosbes (Vaccinium mytillus). De struiken kunnen bij sommige rassen wel twee meter hoog worden. De oogst valt in juli-augustus-september, de bloei in mei-juni. Ze bestuiven zichzelf. Goede rassen blauwe bessen zijn onder andere de vroeg oogstrijpe ‘Weymouth’, ‘Bluetta’, ‘Earliblue’ en ‘Spartan’. Iets later rijpt ‘Ama’ (Herma 1) en ‘Coville’ is een laat ras.

Rode Bosbes/Vossenbes (Vaccinium vitis-idaea)

Deze bosbesachtige plant is inheems in Noordwest-Europa en groeit in zure grond. De struikjes zijn wintergroen. De rode bessen zitten van september tot november aan de planten. De vrij onopvallende bloei valt in mei. De bessen worden wel tot jam en gelei verwerkt.

Cranberry/Amerikaanse Veenbes (Vaccinium macrocarpon)

De Cranberry/Amerikaanse veenbes (Vaccinium macrocarpon) uit Noord-Amerika is ook verwilderd op de Waddeneilanden Terschelling en Vlieland. Daar is zelfs een hele industrie ontstaan op basis van deze bessen die in de natuur van de duinvalleien worden geoogst. De bloei valt in juni-juli. De bessen zijn in september-oktober oogstbaar. De plant groeit goed op kalkarme zandgrond.

Bramen en Bottels

Bramen vol heerlijk sap en struiken vol rozenbottels. Wat een rijkdom! En dan heeft u ook al kunnen genieten van de bloei van bramen en bottels! In de tuin zijn sierplanten met culinaire meerwaarde ideaal. Steeds meer mensen zoeken die combinatie. Bramen zijn geweldig om van te snoepen, in desserts te verwerken of om sap en jam van te maken. Rozenbottels zijn heerlijk gekookt als zoete saus, in jams en compotes, om thee van te trekken en in ijs. Plant bramen beschut als leiplant tegen de schutting en zet bottelrozen gewoon tussen de sierplanten.

Bramen (Rubus fruticosus)

Er zijn zoveel soorten bramen met vaak grote verschillen dat de indeling erg lastig is. Veel gecultiveerde bramen stammen af van Amerikaanse bramensoorten. De echte Europese bosbraam is Rubus fruticosus met hoekige stengels die in een grote boog groeien. De vruchten bestaan uit een cluster kleine steenvruchten die rond een centrale kolf of spil zijn gegroepeerd. Ze beginnen groen, worden dan rood en, als ze rijp zijn, glanzend zwart. Kies uit rassen met gestekelde takken (bijv. ‘Himalaya’) of doornloze rassen (bijv. ‘Thornless Evergreen’). Ze geven grote vruchten, ieder jaar kilo’s opbrengst en per ras verschilt de smaak van zoet tot friszuur. Proef en kies.

Goede Bottelrozen

De bekendste leveranciers van bottels (speciaal voor de productie van bottels) zijn vormen van de Japanse bottelroos of rimpelroos (Rosa rugosa) die het ook aan de kust goed doet. Deze roos trekt zich niets aan van zoute lucht.. De bottelrozen leveren bottels die wel 2 cm groot kunnen zijn, glad en kogelvormig tot platrond, oranjerood. Ook vogels zijn gek op deze bottels (vooral groenlingen!).

Kleur van Bottels

De échte bottelroos (qua Nederlandse naam) heet Rosa villosa en komt uit Oost-Europa en de Kaukasus. Deze bottelroos heeft iets roodachtige, berijpte twijgen, grijsgroen, lichtbehaard blad en lichtrode, enkele bloemen in juni-juli. Nog een goede, tot 1,5 m hoge bottelroos: de eglantier (Rosa rubiginosa) met geurende, rode bloemen (juni-juli), naar frisse appels geurend blad en ronde, oranje bottels. Lang niet alle rozenbottels zijn (oranje)rood.

Frambozen en Andere Braamachtigen

De bramenfamilie bevat veel verschillende smakelijke fruitsoorten.

Frambozen (Rubus idaeus)

Dit is een inheemse soort die al vele eeuwen wordt geteeld. De planten worden meestal tegen draden geleid waar de scheuten tegenaan worden gebonden. Ieder jaar verschijnen nieuwe vruchtdragende scheuten uit de grond. De oude scheuten worden jaarlijks weggesnoeid. De planten kunnen vanuit de wortels ver ‘weglopen’. Goede rassen frambozen zijn de vroege ‘Glen Clova’ (oogst in juli-augustus), de middentijdse ‘Jochems Roem’ (augustus-september) en de iets latere ‘Schönemann’ (eind augustus-september. Er zijn ook rassen met andere kleuren van de vrucht, zoals de gele ‘Fall Gold’ waarvan de grote vruchten in augustus oogstbaar zijn.

Japanse Wijnbes (Rubus phoenicolasius)

Deze soort groeit ongeveer als een braam met lange takken met rode klierharen waardoor het ook een zeer decoratieve plant is. U kunt de takken het beste aanbinden en leiden. De plant kan dan heel hoog worden. In juni verschijnen trossen witte bloempjes, daarna de fris smakende, holle vruchtjes die u in juli-augustus kunt plukken. Ze doen qua vorm aan bramen of frambozen denken.

Tayberry

Het is een kruising tussen een braam en framboos. Hij smaakt als een framboos (heerlijk zoet) maar is een stuk groter dan een doorsnee framboos. Tayberry maakt lange stengels net als bramen. Het beste is dus als je hem tegen de muur omhoog kan begeleiden.

Overige Kleinfruit Soorten

Aardbeien (Fragaria × ananassa)

Bij de aardbeien kunt u kiezen uit verschillende groepen: verrukkelijk smakende bosaardbeitjes, eenmaal dragende rassen en doordragers die vruchten vormen tot de vorst invalt. De keuze aan rassen is enorm groot. Eenmaal dragende rassen (oogst in juni-juli) zijn onder andere ‘Gorella’, ‘Elvira’, ‘Senga Sengana’ en de late (juli) ‘Tago’ en ‘Bogota’. Goede doordragers zijn bijvoorbeeld ‘Rapella’ en ‘Ostara’. U kunt uw rassen het beste op smaak kiezen.

Kiwiplant (Actinidia)

Een kiwi is een klimplant die tegen een warme en zonnige muur of schutting geplant kan worden. Een beschutte plek, uit de wind, is aan te raden. Een kiwi heeft, op een paar uitzonderingen na, bestuiving nodig van een andere kiwiplant om vruchten te dragen.

Verzorging van Kleine Fruitstruiken

Algemene Verzorging

Aalbessen en kruisbessen groeien in iedere niet te droge grond. Verbeter de grond in het plantgat bij het inplanten met compost. Houd bij rode en witte bessen en kruisbessen een plantafstand van 1 à 1,5 m aan, bij zwarte bessen meer: 1,5-2 m. Snoei de takken na het inplanten tot de helft terug. Daarna ieder jaar na de oogst snoeien.

Zet kleinfruit op een plekje in de zon. Sommige soorten kunnen ook in de halfschaduw, maar over het algemeen geldt: hoe meer zon, hoe meer vruchten. Zorg voor voedzame grond door voor het aanplanten de grond te verbeteren met compost of een grond verbeterend middel zoals Vivimus. Plaats voor leifruit een plantensteun voor het aanplanten. Plant vervolgens het kleinfruit en haal de bamboestokken weg of maak de ranken los en bind ze aan het rek of de steun die u heeft geplaatst.

Snoeien en Voeden

Check bij de fruitplant van uw keuze wanneer deze gesnoeid moet worden. Voor veel soorten geldt dat ze in het vroege voorjaar, voor de bloei, gesnoeid kunnen worden. Door het snoeien wordt de struik verjongd. Geef na het snoeien voeding en doe dit nog een paar keer gedurende het seizoen. Dat kan met compost, koemestkorrels of organische mest.

Water geven

Zonder water geen vruchten. Geef het eerste jaar na het aanplanten voldoende water, zodat hij goed kan wortelen. Staan de fruitstruiken al langer, dan geeft u water in droge perioden.

Tips

• Rode en witte aalbessen en kruisbessen zijn vers heerlijk met yoghurt, ijs, chocola, vla of slagroom.
• Wil je graag kleinfruit in je (volks)tuin maar heb je geen muur waar je een rekje tegen aan kunt maken? Je kan ook draden tussen palen spannen, dat werkt ook.

Overzicht van Kleinfruit Soorten

labels: #Ei

Zie ook:

• Unox Soep Klein Blikje Kopen? Prijs & Recept Ideeën!
• Jumbo Klein Gebak: Heerlijke Trakaties!
• Klein Gebak HEMA: Alle Favorieten & Nieuwe Smaken
• Recept Vlees Kerst: Maak Indruk op je Gasten!
• Ontdek de Lekkerste Typisch Oostenrijkse Gerechten om Direct van te Smullen!