Het is de Week van het Nederlands. Ik beschouw mezelf niet als een erg strenge taalpolitieman en vind dat uiteindelijk de boodschap belangrijker is dan de correcte spelling.

Taalergernissen: Een Top 7

Toch maak je jezelf net even wat professioneler als je de grootste taalmissers voorkomt. Ik geef je daarom even mijn top-7 van taalergernissen.

1. "Welke" als Betrekkelijk Voornaamwoord

Deze staat met stip op nummer 1: het gebruik van ‘welke’ als betrekkelijk voornaamwoord. Strikt genomen is het geeneens een taalfout, want taalkundig mag het. Mijn grootste ergernis is dat namelijk niemand het woord ‘welke’ in zo’n zin gebruikt als hij praat. Mensen gebruiken het alleen als ze gaan schrijven. Dat vind ik gek. Alsof je dan ineens andere woorden moet hanteren.

2. Archaïsch Taalgebruik

Dat mensen de neiging hebben om andere woorden te gebruiken als ze schrijven, zie je ook vaak terug in archaïsch (ouderwets, formeel) taalgebruik. Dan gaan ze ineens ‘te allen tijde’ schrijven terwijl ze in een gesprek gewoon altijd het woordje altijd gebruiken. Je ziet dit vooral bij ambtenaren en juristen die denken dat je ‘dure’ woorden moet gebruiken als je schrijft. Bijkomende ergernis is dat deze stijve ambtenaren dan ook nog heel vaak de term ‘te allen tijde’ verkeerd schrijven. Te allen tijde is niet de enige oubollige (niet oudbollige!) term die ik tegenkom. Veel schrijvers gaan bijvoorbeeld tijdens het schrijven ineens termen als nimmer en reeds gebruiken, terwijl ze dat in spraak nooit doen. Of bezigen in plaats van doen.

3. "Haar" als Verwijzing naar Onzijdige Woorden

Nog zo’n staaltje chicdoenerij: het gebruik van ‘haar’ als verwijzing naar een woord dat helemaal niet vrouwelijk is. In bovenstaand voorbeeld is Nederland een onzijdig woord (je kunt namelijk zeggen: het Nederland van vroeger was veel gezelliger). Ik heb wel een idee waardoor deze fout komt. Woorden als Nederland, Ajax en het kabinet klinken wat abstract, omdat het een soort vage verzameling is. Op de een of andere manier willen we zo’n woord dan ineens vervoegen met haar (alsof vrouwen vaag zijn ;-) ). Want niemand zal ooit zeggen: het schilderij en haar lijst. Let dus extra goed op als je het woord ‘haar’ gebruikt. Denk even drie seconden langer na: is het woord waar ik naar verwijs inderdaad overduidelijk een vrouwelijk woord?

4. Los Schrijven van Samengestelde Woorden

Nederlanders kijken graag naar Amerika en nemen veel dingen over. Van Halloween tot babyshowers tot obesitas… Helaas nemen we ook veel taalgedrag over. Zoals het losschrijven van samengestelde woorden. Tenminste, dat is de regel. De regel is eigenlijk heel simpel: als twee (of meer) zelfstandige naamwoorden samen een nieuw woord vormen, dan wordt dat altijd één woord. Auto en band wordt dus autoband. Mozaïek en tegel wordt mozaïektegel. En telefoon en oplader wordt telefoonoplader. Als het aan elkaar plakken tot moeilijk leesbare woorden leidt, mag je er ook een streepje tussen zetten. Denk aan een woord als ‘stropop’ dat je wellicht beter als ‘stro-pop’ kunt schrijven. Het streepje hoeft hier niet, maar maakt het leesbaarder. Het streepje is wél verplicht bij zogeheten klinkerbotsingen waardoor anders een andere klank zou ontstaan. Denk aan woorden als auto-export, soja-ijs en netto-inkomen. Zonder streepje zou je die woorden anders kunnen lezen. Ingewikkeld?

5. Apostrof bij Bezit-s

Nog meer anglicismen: de neiging om de apostrof (die komma in de lucht) te gebruiken bij de zogeheten bezit-s. De regel met die apostrof is vrij simpel: als de uitspraak door die s niet wezenlijk verandert, zet je hem eraan vast. Bij een naam als Tom is dat zo, maar bij een naam die op een open klinker eindigt niet. Bij Saskias fiets zou de aaaaa-klank veranderen in een ahhh-klank. Maar het is dan dus ook: Renés auto (auto van René) omdat door dat streepje op de é hij altijd al als eeeee wordt uitgesproken. Een gekke situatie krijg je als de naam op een s of s-klank eindigt. Dan moet je een apostrof gebruiken zonder s. Dus: Suus’ fiets (de fiets van Suus). Of Boaz’ broertje (broertje van Boaz). Overigens gelden deze regels ook voor de meervouds-s bij woorden. Eén auto, twee auto’s.Bert’s Bierhuis, Ton’s Versshop, Huiden’s Kapsalon, Van Der Wal’s Rijwielpaleis. Zomaar wat winkels in mijn omgeving. Wat ze met elkaar gemeen hebben? De apostrof in hun bedrijfsnaam. Eigenlijk zou het Berts Bierhuis, Tons Versshop, Huidens Kapsalon en Van Der Wals Rijwielpaleis moeten zijn. Eindigt de naam op een lange klinker met één letterteken zonder accent, gebruik je apostrof +s. Voorbeeld: Saskia’s boek. Waarom wordt dit zo vaak fout gespeld? Waarschijnlijk doordat in het Engels wel altijd een apostrof +s voor bezit wordt gebruikt, dus ook bij vuistregel 1. Gebruik je Engelse termen in een Nederlandse tekst? Dan mag je wel de Engelse bezitsvorm met apostrof +s gebruiken. Veel merken gebruiken toch een apostrof+s, hoewel dat volgens de taalregels dus niet correct is. Deels heeft dat te maken met de invloed van het Engels. Deels gebeurt het ook bewust, om de merknaam duidelijk te laten opvallen en een visuele scheiding te maken tussen merk en product. Omdat merken in de praktijk zo vaak afwijken van de officiële regel voor de de bezittelijke ‘s’, wordt dit volgens het Witte Boekje inmiddels gedoogd.

6. Vernederlandsen van Engelse Werkwoorden

We blijven even in Engeland, want dat land heeft toch wel een erg grote impact (!) op onze vocabulaire. We gebruiken massaal Engelse leenwoorden die vaak ook officieel ons woordenboek halen. Tot zover niks mis, want klagers over taalverloedering moeten zich realiseren dat we dit vroeger ook met Latijnse en Franse woorden deden. Dat onze taal hierdoor verdwijnt is een angstscenario dat ook niet gestaafd wordt door de realiteit. Geen Engelsman die die worden zo uitspreekt. We hebben ze echt vernederlandst met die ge-vervoeging. Maar waar wij dit soort woorden dagelijks goed uitspreken, vergissen we ons vaak wel in de schrijfwijze. Dan gaan we toch ineens een beetje op de Engelse toer en schrijven we bijvoorbeeld ‘gestressed’ of ‘gestresst’. Dat is dus fout, want stressen is nu een Nederlands woord geworden en moet dus net zo vervoegd worden als missen of plassen. Gemist, geplast, gestrest. Het woord relaxed neemt een wat gekke positie in. Het woord in de context dat je relaxed bent, schrijven we net als de Engelsen dat doen. Even extra aandacht voor woorden als ‘appen’ en ‘baseballen’. Daar is die dubbele medeklinker nodig, om de Engelstalige uitspraak - die we immers bij deze woorden hebben overgenomen - te handhaven. Het is dus ik app en niet ik ap, want dan zouden we de a niet als een è uitspreken. Het is daardoor ook: ik appte en heb geappt. Bij ‘baseballen’ spreken we ballen anders uit dan bij ‘voetballen’ en ‘basketballen’. Meer met de Engelse ò-klank. Om dit qua schrijfwijze duidelijk te maken, behouden we de dubbele l. Het is dus gebaseballd. Staat misschien gek, maar volgens de taalregels heel consequent.

7. Ge- bij Werkwoorden met Ge-, Be- of Ver-

Dan doel ik op werkwoorden die uit zichtzelf al met ge-, be, of ver- beginnen. Zoals ‘gebeuren’. Ik snap dat het verwarrend is dat je zowel de variant ‘gebeurt’ hebt als ‘gebeurd’. Maar als je de taalregels goed volgt, hoeft het geen probleem te zijn. Gebruik je het als persoonsvorm, dan is het ‘het gebeurt’. Het gaat nogal veel fout bij dit soort werkwoorden. Vooral deze laatste is sneaky, omdat het werkwoord nu aan het einde van de zin staat en dus zo op een voltooid deelwoord lijkt.

Extra Tips

Tot slot: zorg sowieso altijd dat je spellingscontrole aan staat, want daarmee haal je in elk geval foutief gespelde woorden eruit - onder meer de vervoegingen van de Engelse leenwoorden. Dat scheelt al een hoop foutjes.

De Spelling van "Koffie"

Naar de inhoud springenHet antwoord op Koffie die vaak fout wordt gespeld, met een x voor CodyCross vind je hier.Gebruik het volgende antwoord op de vraag "Koffie die vaak fout wordt gespeld, met een x" om weer verder te kunnen spelen:Espresso

labels:

Zie ook: