Iedereen kent jodium en de meeste mensen weten dat jodium belangrijk is voor de schildklier en de stofwisseling. Volgens de Wereldgezondheid Organisatie is er bij ongeveer 1 op de 3 burgers een onvoldoende jodiumstatus. Veel instanties zeggen dat het komt omdat we minder brood (met gejodeerd zout) zijn gaan eten. We eten simpelweg veel te weinig jodium. De beste bronnen zijn zeevis en zeegroenten.
Waarom is jodium zo belangrijk?
De schildklier is een vlindervormige klier in de hals. De schildklier heeft jodium nodig om schildklierhormonen te kunnen maken. Het is heel belangrijk om voldoende jodium binnen te krijgen. Ons hele hormonale systeem wordt mede gereguleerd door jodium. Dit omdat jodium een zogenaamde receptor-functie heeft om hormonen en neurotransmitters ‘aan te laten dokken’ op cellen. Ook speelt jodium een cruciale rol in de balans tussen de drie verschillende vormen van oestrogeen. Tot slot vervult jodium een cruciale rol in het onschadelijk maken van vrije radicalen, het ontgiften van zware metalen en het verminderen van de schade door radioactieve straling.
Signalen van een mogelijk jodiumtekort
- Krop (struma) is een van de duidelijkste signalen dat er een jodiumtekort is.
- Maar er zijn veel meer signalen dat er mogelijk een tekort aan jodium in het lichaam is.
- Telkens terugkerende ontstekingen (door bacteriële-, virale- of schimmel organismen)
De primaire taak van jodium is namelijk zijn antimicrobiële taak. Bij een tekort kan het deze eigenschap niet meer uitvoeren. Uiteraard kunnen bovenstaande symptomen ook andere oorzaken hebben. Jodium is essentieel voor onze fysieke en mentale groei. Ons immuunsysteem heeft jodium nodig als middel om bacteriën, schimmels en virussen te lijf te kunnen gaan.
Jodium en hersenontwikkeling
Jodium is nodig voor onze hersenontwikkeling en IQ. Daarom is het ook zo belangrijk dat zwangere vrouwen voldoende jodium krijgen voor de ontwikkeling en het IQ van hun baby. Jodium vermindert ook de kans op ADHD.
Jodiumbronnen en Aanbevolen Dagelijkse Hoeveelheid (ADH)
Veel mensen denken dat een tekort aan jodium niet mogelijk is, omdat er jodium aan ons tafelzout en aan bakkerszout is toegevoegd. Helaas wordt er geschat dat er, er ondanks ons tafelzout en onze broodinname, zo’n 6,5 miljoen Nederlanders met een jodiumtekort. Omdat de gemiddelde Nederlander al te veel zout binnen krijgt (en wellicht ook te veel brood) lijken jodiumbronnen als tafelzout en brood niet de meest aangewezen oplossingen. We kunnen jodium uit tafelzout namelijk niet zo goed opnemen. Je zou dus wel heel veel tafelzout moeten eten om in je dagelijkse behoefte te voorzien. Mensen die kiezen voor gezonder zout als zeezout denken vaak dat dit ruim voldoende jodium bevat.
De minimale dagdosering (ADH) voor jodium is vastgesteld op 150 mcg per dag. Soms zit de dagdosering al in een multivitamine. Het maximum (of volgens veel wetenschappers de adequate dosering) is 600 mcg. voor zwangere vrouwen en volwassenen. Terwijl in Japan de jodium inname geschat wordt tussen de 1000 en 3000 mcg per dag, geleverd door gemiddeld 4-7 gram gedroogde jodium per dag.
Aanvullen op eigen houtje met hogere doseringen kan schildklieraandoeningen veroorzaken en auto-immuunziekten van de schildklier verergeren. Mensen met krop, de ziekte van Graves of auto-immuunziekten van de schildklier moeten hier dus zeker voorzichtig mee zijn. Ook mensen met uitgeputte bijnieren zouden heel voorzichtig moeten zijn met het lukraak aanvullen van hoge doseringen jodium. De bijnieren moeten de energie die gegenereerd wordt door de schildklier of jodium wel aankunnen. Als je extra jodium neemt, moet je ook zorgen dat je selenium in orde is.
Kies je voor een supplement, weet dan dat jodium als jodide vooral ingezet wordt voor de schildklier.
Zout: Natrium, Jodium en Gezondheidseffecten
Zout (natrium) hebben we nodig voor het regelen van de bloeddruk en vochtbalans in ons lichaam. Het advies is om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. In Nederland krijgen veel mensen te veel zout binnen. Het komt zelden voor dat mensen te weinig zout binnenkrijgen. Te veel zout kan negatieve effecten hebben op je gezondheid. Als het over zout gaat, wordt meestal keukenzout bedoeld. De scheikundige naam voor keukenzout is natriumchloride (NaCl). De begrippen zout en natrium worden vaak door elkaar gebruikt. Dit komt doordat zout de belangrijkste bron van natrium in ons eten is. Als we het hebben over de gezondheidseffecten van zout, bedoelen we bijna altijd de effecten van natrium.
Van nature zit er niet veel zout in ons eten. Het meeste zout wordt toegevoegd door fabrikanten. In Nederland krijgen we vooral zout binnen via brood, vleesproducten en kaas.
In Nederland is er geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) voor zout opgesteld. Door buitenlandse organisaties zoals het Amerikaanse National Academy of Sciences, Engeneering and Medicine (NASEM) is wel een adequate inname (AI) voor natrium vastgesteld. Deze is voor volwassenen 1,5 gram natrium per dag. Dit komt overeen met 3,75 gram zout. De Gezondheidsraad adviseert volwassenen om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen. Dit staat gelijk aan 2,4 gram natrium.
Mannen eten gemiddeld meer zout (7,8 gram per dag) dan vrouwen (6,1 gram per dag). Het meeste zout dat we binnenkrijgen komt uit bewerkte voedingsmiddelen en wordt toegevoegd tijdens het koken en aan tafel.
Gevolgen van te veel zout
- Verhoogde bloeddruk.
- Nierziekten.
- Maagkanker.
- Botontkalking.
Van zout kom je niet aan in gewicht. In zout zitten namelijk geen calorieën. Wel kun je door het eten van te veel zout vocht vasthouden.
Alternatieve Zoutsoorten en Jodium
Veel mensen zijn in de veronderstelling dat Keltisch zeezout rijk is aan jodium, maar helaas blijkt dit volgens analyse niet zo te zijn; het is arm aan jodium. Hoe komt het dan dat brood vaak rijk is aan jodium? Dat komt doordat bakkers speciaal bakkerszout gebruiken, waar jodium aan is toegevoegd. Als je weinig jodium binnenkrijgt, zou je kunnen kiezen voor gejodeerd zeezout. Gejodeerd tafel- en keukenzout bevatten echter slechts natrium en chloride, terwijl zeezout tientallen mineralen en spoorelementen bevat, waardoor het behalve dus wat jodium betreft een gezondere keuze is. Het smaakt volgens velen ook nog eens lekkerder. Keltisch zeezout bevat nog meer mineralen dan zeezout.
Zeezout
Zeezout lijkt (chemisch gezien) heel erg op tafelzout. Het grootste verschil zit in de winning van zeezout, wat invloed heeft op de smaak. Afhankelijk van het gebied waar het zeezout gewonnen wordt, kan het (sporen van) kalium, ijzer en/of zink bevatten, maar ook sporen van zware metalen, zoals lood. De aanwezigheid van zware metalen komt voornamelijk door vervuiling van de zee.
Himalayazout
Himalayazout dankt de naam aan de plek waar het gewonnen wordt; namelijk uit de uitlopers van het Himalaya-gebergte in Pakistan. Himalayazout is een zogenaamd steenzout. Himalayazout bevat minder natrium dan tafelzout en zeezout. Naast natrium, bevat himalayazout ook de mineralen calcium, kalium, magnesium en ijzer. Het ijzer (of eigenlijk de ijzeroxide) veroorzaakt de roze kleur.
Keltisch zeezout
Keltisch (zee)zout bevat het minste natrium van alle soorten zout over de hele wereld. Keltisch (zee)zout wordt gewonnen uit ondiepe ‘zure kleimoerassen’ in de Guérande-streek in Bretagne (Frankrijk), die via een heus kanalenstelsel gevuld worden met zeewater uit de Atlantische Oceaan. Voordat het zout handmatig gewonnen kan worden, gaat er een proces van neutralisatie (door de zure klei) en verdamping (door de zon) aan vooraf.
Zeewier: Een Rijke Bron van Jodium
Omdat zeewier een jodium-rijk voedingsmiddel is besteden wij op deze site veel aandacht aan dit spoorelement. Zolang (gedroogd) zeewier luchtdicht bewaard wordt is er vrijwel geen verlies aan jodium. Van de wieren bevatten de bruinwieren relatief het meeste jodium. Kombu wordt vaak gekookt voordat het gedroogd wordt om het jodium gehalte te verlagen.
Jodium werd voor het eerst gewonnen uit zeewier in 1811 door de Franse chemicus Bernard Courtois (1777-1838). Wanneer je voldoende jodiumrijk voedsel eet, kun je profiteren van onder andere helderder denken, een verbeterde slaaproutine, meer energie en een groter seksueel libido.
Zeewier bevat een relatief hoog gehalte aan jodium. De voedingswaarden fluctueren met het seizoen van oogsten, de plaats waar zeewier groeit, en de algehele omstandigheden waaronder de groei heeft plaats gevonden. Een richtlijn van het jodiumgehalte van de diverse wieren staat op onze site. Met dit in het achterhoofd de volgende vuistregel: bouw de consumptie van zeewier langzaam op tot 5-10 gram gedroogd (50-100gr vers) zeewier per dag .
Naast brood kun je jodium ook vinden in vis (zoals kabeljauw, makreel, tonijn, tong, zalm en haring), eieren, kaas, yoghurt en mosselen. Er zit zelfs een beetje jodium in andijvie en bananen. Zeewier zoals kombu bevat extreem veel jodium. Zoveel zelfs, dat bij dagelijkse consumptie de schildklier op tilt kan slaan. Van alle zeewieren is kombu het rijkst aan jodium. Aan te raden is om af te wisselen in zeewieren zoals nori, dulse en wakamé. Denk ook aan zeewierpasta als vervanger van tarwepasta.
Jodiumtekort: Symptomen en gevolgen
Een tekort aan jodium kan zorgen voor vermoeidheid, spierzwakte en een toename van het gewicht. Ook een droge huid, haaruitval en breekbare nagels kunnen door een jodiumtekort ontstaan. Veel mensen met een jodiumtekort ervaren ook koude handen. De schildklier regelt via hormonen de snelheid van het metabolisme in de lichaamscellen. Om deze reden hebben mensen met onvoldoende jodium in hun lichaam op termijn ook een vertraagde hartslag.
Een derde van de wereld (zelfs in Europa) heeft te kampen met een jodiumtekort. Om voldoende jodium binnen te krijgen, raadt het Voedingscentrum aan om veel brood te eten. Maar omdat brood relatief veel koolhydraten bevat en veel mensen liever glutenvrij willen eten, vermijden velen echter brood.
Een tekort aan jodium lijkt vaak onwaarschijnlijk. Toch suggereren het toenemend aantal schildklier problemen en hormoon gerelateerde borst- en prostaatkanker gevallen, het tegenovergestelde. Jodium inname in de Verenigde Staten is meer dan 50% gedaald in de laatste drie decennia. Ook Nederlanders krijgen steeds minder jodium binnen. De belangrijkste bron voor jodium in ons dieet is brood - dat steeds minder vaak gegeten wordt.
Testen op Jodiumtekort
Misschien herken je je in de genoemde kenmerken van een jodiumtekort of weet je dat je via je voeding heel weinig jodium binnenkrijgt. Door jodium toe te voegen aan je voeding kun je kijken of deze klachten verdwijnen. Verder kun je een jodium-urinetest laten doen bij een natuurarts of orthomoleculair arts. Ook kun je deze eenvoudig zelf thuis doen als je een jodium-urinetest koopt.
Ook een goede aanwijzing kan de volgende simpele test zijn. Smeer een plek op je huid ter grootte van een golfbal in met jodium die geschikt is voor opname via de huid. Zoals bijvoorbeeld deze. (de test werkt het best bij personen met een licht gekleurde huid, aangezien het contrast bij mensen met een donkere huid niet zo groot is). De binnenkant van de bovenarm, in de elleboog of op de pols werkt het beste. Zorg dat kleren en andere materialen niet in contact komen met de oplossing, omdat het vlekken achterlaat op alles waar het mee in aanraking komt. In geval van jodiumtekort verdwijnt de oranjebruine kleur binnen twee uur, soms al binnen twintig minuten. Bij een mogelijk tekort aan jodium, zal de vlek na twee tot vier uur vervagen. Als je waarschijnlijk voldoende jodium binnenkrijgt, dan zal de vlek tot wel 24 uur nadien blijven zitten.
Let op; alleen laboratorium onderzoek kan natuurlijk werkelijk de status bepalen, het is een indicatie over een mogelijk tekort. De werkelijke waarde kun je laten bepalen door een jodium-urinetest te doen.
Jodium en Acne
In “The hidden cause of acne” staat het verhaal van Melissa Gardner, die meer dan 20 jaar last heeft gehad van ernstige cystische acne over haar hele bovenlichaam. Zij kwam uit op het belang van de balans tussen 2 halogenen: (te) véél fluoride en (te) weinig jodium waardoor het lichaam uit balans raakt. Melissa’s conclusie: fluoride is de oorzaak van de hedendaagse acne epidemie. Door voeding en voorzichtig gebruik van jodium wordt overtollige fluoride uit ons lichaam verwijderd.
Risico’s van te veel jodium
Een teveel aan jodium is ook niet goed; ook dit beïnvloedt de werking van de schildklier (HYPERthyreoïdie). De gevolgen zijn divers, van slapeloosheid tot gewichtsverlies.
Het is mogelijk om te veel jodium binnen te krijgen maar zelden is dit geconstateerd bij mensen die hun jodium binnen krijgen door gevarieerde voeding. Met hooggedoseerde supplementen is het risico groter; volg altijd de aanwijzingen op de verpakking.
Jodium supplementen
Jodium in supplementen is van het type kaliumjodide. Dit wordt prima opgenomen. Ook zijn er veel natuurlijke jodiumsupplementen, waarbij de bron van jodium zeewier is. Kelp en knotswier zijn hier voorbeelden van. Een nadeel van natuurlijke jodiumsupplementen is dat het vermelde gehalte aan jodium soms niet klopt.
Synthetische jodiumsupplementen, het anorganische zout kaliumjodide is het meest gebruikte supplement. Het bestaat uit 76% jodium en 23% kalium. Een studie uit 2014 toonde meer voordelen van zeewier aan. Suppletie van knotswier (Ascophyllum nodosum) gestandaardiseerd op 356 mcg jodium per dag gedurende twee weken verhoogde bij jonge gezonde vrouwen de jodiumuitscheiding in hun urine, zonder schadelijke invloed op de schildklierfunctie. Zelfs bij vrouwen zonder jodiumtekort (UIC > 100 mcg/L) zou zeewiersuppletie met deze dosering jodium veilig zijn omdat de bovengrens in het urinegehalte (500 mcg/L), waarbij negatieve effecten te verwachten zijn, niet overschreden wordt. Geconcludeerd werd dat de inname van de natuurlijke vorm van jodium uit zeewier veiliger is dan het gebruik van synthetisch kaliumjodide, omdat zeewier het jodium vertraagd afgeeft. Het jodium wordt dan langzamer opgenomen.
Tips voor een gezonde zoutinname
- Maak gebruik van kruiden om je gerechten op smaak te brengen in plaats van zout.
- Probeer zo min mogelijk kant-en-klare gerechten te nuttigen en minder te koken met pakjes en zakjes uit de supermarkt.
- Zet een zoutvaatje op tafel, in plaats van al zout toe te voegen bij het koken.
Tabel: Adequate Inname (AI) Jodium
Jodium is belangrijk voor de productie van de schildklierhormonen. In de tabel hieronder zie je de adequate inname (AI) jodium voor verschillende groepen. Als je minder binnenkrijgt dan de AI heb je niet direct een tekort.
| Groep | Adequate Inname (AI) Jodium (mcg/dag) |
|---|---|
| Volwassenen | 150 |
| Zwangere vrouwen | 175 |
| Vrouwen die borstvoeding geven | 200 |
DOE ALLES MET MATE. WIJZIG JE VOEDINGSPATROON NIET AL TE SNEL, GEEF JE LICHAAM KANS OM TE WENNEN AAN EEN NIEUW EETPATROON.
labels:
