Koffie kan tegenwoordig op ontelbare manieren gemaakt worden, van koffiezetapparaten en koffiemachines tot de percolator. Deze ‘ouderwetse’ manier van koffiezetten is terug van weggeweest en de percolator is steeds vaker terug te vinden in onze keukens. Wil je meer weten over de percolator? Dan is het maar goed dat je op deze pagina bent beland, want wij vertellen je er alles over. Oók over hoe je zelf koffie met een pecolator zet.

Wat is een percolator?

Waarschijnlijk heb je vast wel eens gehoord van een percolator. Maar wat is het precies? Een percolator, ook wel perculator of mokkapot genoemd, is een keukenapparaat om espresso mee te maken zoals de Italianen dat doen. De naam percolator komt van het woord percoleren. Dit is het geleiden van een oplosbare stof door een poreuze substantie. De aroma, kleur, werkingen en vooral de smaak worden op deze manier door de substantie opgenomen. De eerste percolators verschenen in de 18e eeuw, maar verloren hun populariteit sinds de opkomst van koffiezetapparaten en koffiemachines. Maar sinds een aantal jaren zijn ze weer steeds vaker te vinden in onze keukens.

Hoe ziet een percolator eruit?

Een percolator bestaat uit drie onderdelen:

  • De onderste kamer
  • Het filterbakje
  • De bovenste kamer

De onderste kamer wordt gevuld met de gewenste hoeveelheid water. Daarbij is het van belang dat je de onderste kamer vult tot dat het filterbakje boven het waterpijl komt te liggen. Het filterbakje plaats je vervolgens op de onderste kamer en vul je met gemalen koffie. Als laatste zet je de bovenste kamer op het apparaat.

Hoe werkt een percolator?

Koffie zetten met een percolator ziet er misschien ingewikkeld uit, maar is vrij makkelijk. Een percolator werkt als volgt: je vult het waterreservoir met water en verarmd het water door een warmtebron als een gaspit. Op het moment dat de percolator op het gasfornuis wordt gezet, stijgt de temperatuur in de onderste kamer.

Het water gaat koken en de volume neemt toe. Hierdoor ontstaat een bepaalde druk die het kokende water door het holle buisje in de kan naar boven duwt. Het water gaat via het filterzeefje langs de gemalen koffie naar de bovenste kamer; de uitschenkkan. Op deze manier neemt het water de heerlijke aroma’s mee van de gemalen koffie.

Stappenplan koffie zetten met een percolator

  1. Stap 1: Vul de percolator met water. Het onderste deel van de percolator is het waterreservoir. In de binnenkant staat vaak aangegeven hoeveel water je nodig hebt veel hoeveel koppen koffie. Dit is vaak wel gebaseerd op een espresso. Als je een koffie wilt zetten moet je er iets meer water bij doen. Vaak staan aan de binnenkant van het waterreservoir streepjes voor het aantal kopjes koffie of ml. Let wel op dat je het reservoir niet tot de rand vult, maar onder het ventiel stopt.
  2. Stap 2: Voeg de gemalen koffie toe. Gebruik filterkoffie in plaats van fijngemalen koffie voor het beste resultaat. Vul het filter tot de rand met de gemalen koffie. Een tip: gebruik als vuistregel ongeveer 70 gram koffie per 1 liter water. Dit is wel afhankelijk van hoeveel koffie je zet. Een gemiddeld kopje koffie bevat 150 ml water, dus dan moet je ongeveer 10,5 gram koffie toevoegen. Vervolgens vul je de filter met gemalen koffie. Het is de bedoeling dat de filter tot aan de rand toe gevuld is. Strijk de bovenkant glad, maar druk niet aan. Er moet namelijk genoeg ruimte voor het water zijn om door heen te sijpelen. Wanneer het water te weinig ruimte krijgt, bouwt er te veel druk op waardoor je een bittere smaak en stomend ventiel krijgt. Let wel goed op welke koffie je gebruikt. Het is namelijk belangrijk dat je koffie gebruikt die gebrand is voor filterkoffie en fijngemalen is.
  3. Stap 3: Zet de percolator op het gasfornuis. Zet de percolator op het gasfornuis en breng het water op een temperatuur net onder het kookpunt. Laat je het water koken, dan komt er meer zuur en bitterheid vrij. Plaats de gevulde filter in het waterreservoir en draai de uitschenkkan op het waterreservoir. Zodra je de percolator in elkaar hebt gezet, kan je hem op een warmtebron naar keuze plaatsen. Verwarm de percolator constant op gematigde temperatuur. De meeste ouderwetse percolators zijn alleen geschikt voor gas, omdat ze gemaakt zijn van aluminium.
  4. Stap 4: Laat de koffie even pruttelen. Voor het beste resultaat is het belangrijk om de koffie even te laten pruttelen in de percolator. Wanneer het water kookt, komt er waterdamp uit het holle buisje aan de bovenkant. Je hoort dat de koffie gezet wordt aan het gepruttel van de percolator. Zodra je gepruttel hoort, weet je dat het de goede kant op gaat. Het is niet voor niet slow coffee en percoleren kost tijd.
  5. Stap 5: Haal de percolator van het gasfornuis af. Als het pruttelen klaar is kun je de percolator van het gasfornuis afhalen. Doe dit wel gelijk zodra je merkt dat het pruttelen klaar is; anders verbrand je koffie. Let ook op dat je de percolator niet met blote handen van het fornuis afpakt, deze wordt namelijk heel heet. Zodra de percolator van het gasfornuis af is kun je de koffie direct in het kopje gieten. De koffie is klaar zodra er geen nieuwe koffie meer door het buisje stroomt. Haal dan de percolator van de warmtebron af. Wanneer het gepruttel stopt, is het belangrijk om de koffie snel van het vuur te halen. Laat je de percolator lang staan? Door de hitte van de percolator, waardoor de koffie nog wel eens bitter kan worden. Wil je liever een minder bitter kopje koffie? Dan kun je de koffie eerst overschenken in een andere kan. Doe dit wel zo snel mogelijk, want hoe langer je de koffie laat staan, hoe minder lekker deze wordt.

Welke koffie voor een percolator?

Niet iedere koffie is geschikt voor een percolator. Om optimaal te genieten van koffie uit een percolator kun je het beste kiezen voor een niet al te fijn gemalen koffie. Het liefst een middelgrof gemalen koffie, dit staat vaak aangegeven op de verpakking. Kies niet voor een espressomaling, maar voor een zogenaamde mokamaling, percolatormaling of moka koffie. Dit zijn malingen die net wat grover zijn dan de espressomalingen. Door gebruik te maken van middelgrof gemalen koffie voorkom je dat er koffiegruis door de filter heen sijpelt en in je kop koffie terecht komt. Daarnaast zorgt een te grove koffie ook voor een wat zure smaak en een te fijn gemalen koffie juist weer voor een bittere smaak.

Als je koffie gaat zetten met een percolator kun je het beste een medium koffiemaling kiezen. Deze kun je kopen of zelf malen in een handkoffiemolen. Om te testen of de koffie een goede grofheid heeft, kun je hem door de gaatjes van het bakje doen. Valt de koffie er doorheen dan is hij té fijn. Ook zeker niet doen: espressomaling. Ook veel te fijn. Ga beter voor een iets te grove koffiemaling dan een te fijne koffiemaling. Een percolator werkt met een lage druk. Met een te fijne maling wordt het water zonder moeite door de maling geperst.

Zelf koffie malen met een koffiemolen

Voor het beste resultaat koffie uit je percolator, kun je het beste zelf je koffie malen met een koffiemolen. Op deze manier blijft de smaak en aroma’s het beste behouden. Kies wel een koffiemolen die een instelbare maalgraad heeft, zodat je zelf kunt aangeven hoe grof of hoe fijn je de maling van de bonen wilt hebben.

Hoe maak ik een percolator schoon?

Net als elke koffiemachine of koffieapparaat heeft ook de percolator de benodigde onderhoud en reiniging nodig. Door de percolator goed schoon te houden zorg je ervoor dat de smaak en aroma’s van je koffie behouden blijven. Ook verleng je de levensduur van de percolator. Allereerst is het van belang om de percolator na het gebruik altijd goed schoon te maken. Laat hem na gebruik eerst 30 minuten staan voordat je hem uit elkaar haalt, zodat hij goed kan afkoelen. Zorg ervoor dat er geen koffieresten achterblijven en dat de kan leeg is. Daarna kun je alle onderdelen schoonmaken door ze onder de warme kraan af te spoelen. Droog alles goed af en je percolator staat weer klaar voor de volgende bereiding.

Let wel op: je mag de percolator niet wassen met sop of in de vaatwasser doen. Een zacht sponsje of een afwasborstel met heet water is genoeg. Anders gaat de percolator oxideren.

Ontkalken van een percolator

Een percolator moet periodiek worden ontkalkt. Het liefst één keer per maand bij regelmatig gebruik. Hier kun je verschillende technieken voor gebruiken:

  • Vul het waterreservoir met 1/3 azijn en 2/3 water en laat het vervolgens koken. De percolator moet daarna wel goed gespoeld worden om de azijn geur uit de percolator te halen.
  • Het gebruik van anti-kalk producten voor percolators.
  • Het plaatsen van een waterontharder, om kalkaanslag te voorkomen.

Verwijderen van cafeïnevlekken van een percolator

Naarmate het gebruik vordert kunnen er zwarte vlekken in de percolator komen. Dit zijn cafeïneresten die door het koffiedik zijn achtergebleven. Deze kun je makkelijk verwijderen door wat water te mengen met citroensap in het waterreservoir. Dit breng je vervolgens aan de kook en daarna laat je het een nachtje rusten.

Percolator of mokapot?

Percolator en mokapot, is dat nou één pot nat of verschillen ze? De termen worden vaak door elkaar gebruikt. Best logisch ook, want ze lijken op het eerste gezicht erg op elkaar. Maar verschillen zijn er wel degelijk.

De Italiaan Alfonso Bialetti was de man die de techniek van de percolator in 1933 perfectioneerde. Hij noemde het apparaat toen de Moka Express, in de volksmond ook wel ‘mokapot’. De percolator zag er vanaf toen uit zoals we ‘m tegenwoordig kennen, met het bekende achthoekige design

Een mokapot werkt met druk en maakt gebruik van stoom om heet water door de gemalen koffie te persen. Dit proces gebeurt maar één keer: het water stijgt door de koffie en eindigt in het bovenste reservoir. Dan is de koffie klaar om te schenken. Door deze enkele doorloop behoudt de mokapot de smaak van de koffie én wordt de koffie niet bitter. Het resultaat? Een sterke, espresso-achtige koffie.

De percolator heeft net een wat ander mechanisme. In dit apparaat wordt heet water meerdere keren door de gemalen koffie gepompt, totdat de gewenste sterkte is bereikt. De koffie wordt dus meerdere keren geëxtraheerd. In vergelijking met koffie uit de mokapot is koffie uit de percolator meestal sterker van smaak, en met een beetje pech ook bitterder. Bovendien wordt percolatorkoffie nog langzamer gezet dan mokapotkoffie. Nog slower dus.

Mokapot Percolator
Werking Enkele doorloop met stoomdruk Herhaalde doorloop zonder druk
Smaak Sterk en zuiver Sterk en eventueel bitter
Intensiteit Espresso-achtig Sterker en vaker bitter

Voor- en nadelen van een percolator

Voordelen:

  • Omdat je er sterke, smaakvolle koffie mee zet. Geen slappe hap, maar een stevige bak. En dat ook nog eens supevers.
  • Omdat koffiezetten met de percolator nostalgisch én gezellig is. De koffie die zacht in het apparaat druppelt, de intense koffiegeur die langzaam de ruimte vult, het geduld dat je moet opbrengen… Echt een momentje voor jezelf.
  • Omdat het een makkelijk apparaat is. Geen gedoe met ingewikkelde knoppen, maar rechttoe-rechtaan koffie. Plus, je maakt ‘m makkelijk schoon en kunt hem zelfs eenvoudig meenemen als je wil.

Nadelen:

  • Omdat koffiezetten met de percolator langer duurt. Soms wil je gewoon snel even een kop koffie, en dan werkt slow coffee van de percolator eerder op je zenuwen dan dat je er geduldig op kunt wachten.

Kun je percolatorkoffie op inductie zetten?

Steeds meer huishoudens hebben namelijk inductieplaten in plaats van gasfornuizen. Dat betekent dus geen koffie meer pruttelen op vuur, maar op een elektrische warmtebron. Kan dat eigenlijk wel, percolatorkoffie zetten op inductie?

Ja, dat kan - maar wel afhankelijk van het materiaal waarvan de percolator is gemaakt. Inductie werkt namelijk alleen met magnetische metalen, zoals roestvrijstaal. Aluminium bijvoorbeeld niet. En laten veel traditionele percolators nou precies van aluminium zijn gemaakt. Kies dus óf specifiek voor een percolator van roestvrijstaal óf eentje die is ontworpen speciaal voor inductieplaten; een medewerker in een gespecialiseerde winkel kan je hierbij helpen. Een laatste optie is om een inductie-adapterplaat aan te schaffen. Daar kun je ook aluminium percolators op plaatsen.

De bekendste merken voor percolators

Wil je een percolator kopen? Dikke kans dat je het merk Bialetti tegenkomt. Inderdaad, dat is het originele merk van uitvinder Alfonso Bialetti. Bialetti heeft inmiddels een heleboel keuzes als het aankomt op percolators. De Moka Express is de bekendste, een ‘gouwe ouwe’ die haast niet weg te denken is uit de collectie. Je kunt die percolator in verschillende maten kopen, bijvoorbeeld om drie, vier of zes kopjes in één keer te kunnen zetten. Wat nieuwer zijn de Bialetti-modellen die op inductie kunnen. De New Moka Induction en New Venus Induction winnen steeds meer aan populariteit.

Alessi en GAT zijn ook twee Italiaanse merken die percolators produceren. Alessi maakt vooral mooie, stijlvolle percolators, zoals het 9090-model. De modellen van GAT zijn ook leuk om te zien en verkrijgbaar in verschillende kleuren. Voor een GAT-percolator ben je, in vergelijking met een Alessi, iets minder geld kwijt.

Bialetti is het beste merk als je op zoek bent naar een percolator voor thuis. Saro is een merk dat je in je zoektocht naar een percolator ook zult tegenkomen, maar dat is vooral bekend om haar percolators voor evenementen. Dus tenzij je heel vaak evenementen organiseert waarbij je in één keer 15 liter koffie moet zetten, kun je beter voor Bialetti kiezen.

labels:

Zie ook: