Koffie is bijna altijd lekkerder met een heerlijke snack erbij. Een populaire keuze voor velen is de croissant. Maar welke lekkernij past het best bij koffie? En waar komt die heerlijke croissant eigenlijk vandaan?

De Croissant: Meer dan een Frans Gebakje

Geen zin in iets heel zoets? Dan is een croissant een goede keuze voor bij de koffie. Of je nu onderweg geniet van je koffie to go met een croissantje, of lekker in de zon op een terrasje, is dit een goede combinatie voor een licht ontbijt.

Mmm, heerlijk bij het ontbijt of tijdens de lunch: een warme croissant. Je kunt ons echt wel wakker maken voor een verse, warme, knapperige croissant in de ochtend. Gewoon los of belegd met chocopasta, hagelslag of jam. Helemaal lekker als je een verse in Frankrijk kunt eten.

Als een toerist Frankrijk beschrijft, dan gaat dat eigenlijk hand in hand met de croissant. Vreemd genoeg is de croissant niet afkomstig uit Frankrijk, de herkomst ligt namelijk ergens anders. Daarnaast is de boter croissant van vandaag de dag (croissants au beurre) totaal verschillend van de croissant die vroeger werd gemaakt.

De Oorsprong: Wenen en de Kipferl

In tegenstelling tot wat algemeen gedacht wordt, is de croissant van oorsprong niet Frans. Het kent zijn oorsprong in Oostenrijk, om precies te zijn in Wenen.

Volgens culinaire experts is de “kipferl” die in de 13e eeuw voor het eerst in Oostenrijk verscheen het prototype van de hedendaagse croissant. Kipferl zijn kleine, gebogen, zoete gebakjes die meestal gemaakt zijn van gistdeeg.

In 1683 was het Koninkrijk Oostenrijk-Hongarije in oorlog met Turkije. De Turken bedachten een slim plan en groeven een tunnel onder de vestingwallen. Het lot wil dat die tunnel uitkwam bij een bakkerij. De bakkers sloegen alarm en de Turken werden verslagen. Om de triomf te vieren besloten de bakkers een speciaal luxe broodje te bakken.

Zo ontstond de croissant, die pas 300 jaar later in Frankrijk terechtkwam. Marie-Antoinette bracht de ‘viennoiseries‘ mee naar Frankrijk in de 18e eeuw. In 1853 wordt de croissant voor het eerst in boeken benoemd als luxe brood. In 1869 was de croissant dusdanig ingeburgerd dat het een normaal ontbijt is geworden.

De oorspronkelijke versie van de croissant werd naar verluidt in de eerste koffiehuis in Wenen samen met koffie geserveerd om de koffie aantrekkelijker te maken, omdat veel mensen koffie toen nog te sterk en te bitter vonden.

Hoe kreeg de kipferl zijn halvemaanvorm, en werd, nou ja, een croissant? Volgens de legende zou een groep Weense bakkers het prototype van de croissant hebben uitgevonden in 1863, tijdens een Ottomaans beleg van de Oostenrijkse hoofdstad. En zoals de voedingshistoricus Jim Chevallier opmerkt, wordt in de verhalen over de oorsprong van zowel de bagel als de Kugelhopf cake ook de Ottomaanse belegering van Wenen in 1683 genoemd als het moment van uitvinding voor twee andere blijvend populaire bakkerijproducten.

Hoewel er weinig bekend is over hun oorspronkelijke samenstelling, waren kipferl eenvoudige gebakjes die puur of met noten geserveerd konden worden. Zij vertoonden gelijkenis met rugelach, een veel gegeten gebak in Oost-Europa en een hoofdbestanddeel van de Jiddische keuken. Kipferl, die lijken op wat de Fransen tegenwoordig pains au lait of "melkbroden" noemen en die vaak als ontbijt of tussendoortje worden gegeten, worden nu traditioneel gemaakt met melk, tarwebloem, suiker, boter en een beetje zout. En in tegenstelling tot de huidige croissants, die van bladerdeeg worden gemaakt, zijn kipferl zoeter, compacter en minder boterig dan de bekende Franse roomboter croissant.

De Croissant in Frankrijk: Een Evolutie

In 1839 opende een gepensioneerde Oostenrijkse officier genaamd Auguste Zang wat wordt beschouwd als de eerste viennoiserie in Parijs, waar hij onder andere kipferl maakte.

De croissant ontstond aan het begin van de 20e eeuw, toen Franse banketbakkers het brioche-achtige deeg vervingen door met gist gerezen bladerdeeg (pâte levée feuilletée) en overvloedige hoeveelheden boter. Deze innovatieve techniek om vet en deeg in een karakteristieke laag te leggen, blijft de kern van hoe de moderne Franse croissant is ontstaan. Al snel had de botercroissant van gegist bladerdeeg zijn Oostenrijkse voorganger bijna volledig overschaduwd.

In de 19e eeuw was de croissant (nog steeds in zijn kipferl-achtige vorm) alleen voor de rijken, omdat ingrediënten als eieren en boter zo duur waren dat alleen zij het zich konden veroorloven. Maar gelukkig voor ons gewone mensen, daalden in de 20e eeuw de prijzen voor deze ingrediënten en werd de croissant betaalbaar voor (bijna) iedereen. Vanaf dat moment was de croissant een vast onderdeel van het dagelijkse Franse leven.

Croissant vs. Bladerdeeg: Wat is het Verschil?

Hoewel croissantdeeg er misschien uitziet als bladerdeeg, zijn het eigenlijk twee verschillende werelden. In tegenstelling tot bladerdeeg - dat wordt gemaakt met bloem, water, zout en boter - vereist het speciale croissantdeeg de toevoeging van suiker, melk, verse gist en eieren.

Roomboter wordt gezien als de premium keuze voor bladerdeeg. Roomboter geeft het deeg een luchtigere, meer gelaagde structuur vanwege de waterdamp die vrijkomt tijdens het bakken.

Croissantdeeg, ook wel bekend als getoerd gerezen deeg, is de officiële bakkersterm voor het deeg dat wordt gebruikt voor het maken van croissants.

De Fransen houden van volledige openheid over wat ze eten, dus de bakkers moeten mensen laten weten wat er in hun croissants zit. De klassieke au beurre blijft de superieure keuze. Ordinaires zijn meestal compacter van structuur, minder luchtig, niet zo flaky en doffer qua looks. Omdat margarine echter veel goedkoper is dan boter, komen croissants op basis van margarine in Frankrijk vaker voor dan croissants met échte boter.

In Frankrijk wordt een croissant beschouwd als “Viennoiserie”. Dit is een knipoog naar de oorsprong van de croissant. Viennoiserie betekent letterlijk “dingen uit Wenen” en is een verzameling van zoete gebakjes die meestal gemaakt zijn van witte bloem en actieve gist. Behalve croissants behoren ook de pain au chocolat, pain au raisin, brioche, Weens brood en koffiekoeken tot deze categorie.

Croissant Variaties Wereldwijd

De wereldwijde populariteit van de croissant heeft er zelfs toe geleid dat er een heuse croissantdag in het leven is geroepen, deze wordt elk jaar op 30 januari gevierd. Lijkt mij een prima excuus om deze dag extra te genieten van deze boterige heerlijkheid.

Sinds 2013 zijn croissant-achtigen het nieuwe goud in de bakkerijwereld. De populariteit begon toen de Franse patissier Dominique Ansel zijn allereerste cronut verkocht in zijn gelijknamige bakkerij in New York. En tegenwoordig is er zelfs zoiets als een kubusvormige croissant. Zo is er dus een croissant-variatie voor iedereen. Wat is jouw favoriet?

In Japan heeft de croissant een bijzondere fusie aangegaan met de traditionele taiyaki, een visvorming gebakje gevuld met zoete rode bonenpasta.

Hoewel de naam anders doet vermoeden, is de Danish pastry (ook wel bekend als wienerbrød) eigenlijk geïnspireerd op de Franse croissant. Deense bakkers hebben de croissant aangepast aan de lokale smaak door verschillende zoete toppings en vullingen toe te voegen, zoals fruit, noten en room.

In Italië heeft de croissant een eigen identiteit gekregen onder de naam cornetto. Deze Italiaanse variant is vaak gevuld met room, chocolade of jam en wordt geserveerd als onderdeel van een typisch Italiaans ontbijt.

Mocht je daar niet zijn, maar op een andere plek in Europa, let dan op de volgende benamingen:

  • In Italië noemen ze het een cornetto. Deze heeft van alle buitenlandse soorten ook het meeste weg van een croissant. Het verschil zit ‘m in minder boter in het deeg en meer suiker, honing of vanille. De cornetto is daarom ook zoeter van smaak en iets minder krokant. Italianen eten hem vaak gevuld, met bijvoorbeeld pistachepasta, chocopasta of jam.
  • In Spanje hebben ze de xuixo. Je spreekt het in het Catalaans uit als swie-soe, in het Spaans klinkt het meer als su-so. Het is een typisch Catalaanse lekkernij, uit Girona. Het doet denken aan een gefrituurde croissant, bedekt met een laagje suiker en gevuld met banketbakkersroom. Catalanen eten dit bij het ontbijt of bij de koffie.
  • De Duitsers hebben Franzbrötchen, wat vertaalt Franse broodjes betekent. Qua uiterlijk heeft het ietsje weg van een croissant, maar er zijn wel verschillen. Dit broodje wordt opgerold en daarna in het midden met een stokje ingedrukt. Waardoor de opgerolde zijkanten mooier zichtbaar zijn. De vulling wordt gemaakt met boter, suiker en kaneel. Hierdoor smaakt de Franzbrötchen net wat anders dan de croissant.
  • In Oostenrijk hebben ze kipferl. Dit broodje wordt niet met bladerdeeg of croissantdeeg gemaakt, maar met een brooddeeg. Het is wel, net zoals bij croissants, een driehoekige plak deeg die opgerold wordt. Het krijgt dan dus ook de halve maan vorm, maar het bladert niet. Kipferl bestaat ook als een zoet koekje, dan wordt het een vanille kipferl genoemd.

Tips voor de Perfecte Croissant

De in België geboren Piet van Beveren laat zien hoe je de perfecte croissant moet maken. Piet is de 5e generatie in zijn familie van bakkers. Voor de croissant moet meel gebruikt worden van graan dat extra fijn gemalen is. Na het kneden wordt het tot een dunne laag gewalst. Hier wordt een laag boter overheen gelegd en vervolgens wordt het deeg dubbelgevouwen waardoor de boter in het deeg opgesloten wordt.

Vervolgens wordt dit deeg meerdere malen gewalst, dubbelgevouwen en weer gewalst zodat uiteindelijk een structuur ontstaat van dunne laagjes deeg, gescheiden door dunne laagjes boter. Het is belangrijk dat hier elastische boter voor gebruikt wordt zodat deze niet versnippert tijdens het walsen. Na het walsen worden er langwerpige driehoeken uit het deeg gesneden en deze worden opgerold en gebogen. Hierna moeten ze nog een paar uur rijzen. Na het rijzen worden de croissants eventueel nog besmeerd met geklutst ei en gaan ze in de oven.

Croissantjes: meer dan alleen de klassieker

Er bestaan inmiddels veel soorten croissants. We kennen allemaal de klassiekers:

  • De ronde, gebogen en rechte croissant van roomboter
  • De ham-kaascroissant: gevuld met ham en kaas
  • De kaascroissant: gevuld met kaas
  • De chocolade croissant: stukjes chocolade zijn meegebakken in de croissant

Tegenwoordig zijn er zoveel meer vernieuwde croissants om je gasten te verrassen. Je kunt het gek genoeg niet bedenken of het kan. Van vleeswaren tot fruit en van amandelen tot honing. Denk creatief, een aantal voorbeelden:

  • Framboos
  • Mango
  • Vanille
  • Kokos
  • Gember
  • Gehakt
  • Parmaham
  • Blauwe bessen
  • Kersen
  • Etc.

Heerlijke combinaties bij de koffie

Naast croissants zijn er natuurlijk nog veel meer heerlijke dingen die goed smaken bij de koffie:

  • Als je geen grote trek hebt, maar toch iets lekkers bij de koffie wilt, dan is een koekje een goede keuze.
  • Een stroopwafel bij de koffie is een typisch Nederlandse traditie. Wil je optimaal genieten van deze combinatie?
  • Nog een Nederlandse klassieker voor bij de koffie.
  • Als je in Limburg bent, moet je zeker koffie met een punt vlaai proberen.
  • Chocolade en koffie gaan goed samen. Vooral bij de bittere koffiesoorten maakt de chocolade dat de koffie minder bitter smaakt.
  • Brownies en koffie zijn een perfecte match.
  • Een muffin is altijd lekker bij de koffie, maar de juiste combinatie zorgt voor de beste smaaksensatie. Zo kun je bijvoorbeeld kiezen voor een blauwbessen muffin of appel-kaneel muffin bij een light of medium roast koffie om de fruitige smaken van de koffie naar voren te halen.
  • Kaneelbroodjes zijn erg lekker bij cappuccino’s en lattes. Daarnaast gaan ze ook goed samen met koffiesoorten die ondertonen van kaneel en andere kruiden bevatten. Probeer het zelf: neem eerst een slokje van de koffie, neem vervolgens een hapje van een kaneelbroodje en neem daarna nog een slokje van de koffie.
  • Macarons zijn erg zoet en komen in veel verschillende smaken. Omdat de smaak van een macaron meestal subtiel is, is het een goed idee om een macaron met een light of medium roast koffie te combineren.
  • Cheesecakes in alle smaken zijn goede keuzes voor bij de koffie. Maar het is ook hier weer zo dat sommige smaken beter passen bij bepaalde soorten koffies.

labels:

Zie ook: