Koffie, het geliefde brouwsel dat miljoenen mensen wereldwijd helpt om de dag te beginnen, wordt steeds duurder. De prijsstijgingen zijn merkbaar in supermarkten, cafés en zelfs bij groothandels. Wat veroorzaakt deze prijsverhogingen en wat zijn de bredere gevolgen ervan? Dit artikel gaat dieper in op de factoren achter de stijgende koffieprijzen en wat dit betekent voor consumenten en producenten.

Oorzaken van de Stijgende Koffieprijzen

Klimaatverandering

Een van de belangrijkste oorzaken van de stijgende koffieprijzen is de impact van klimaatverandering. Koffieplanten zijn gevoelig voor temperatuurwisselingen en extreme weersomstandigheden. In belangrijke koffieproducerende landen zoals Brazilië, Vietnam en Colombia hebben ongebruikelijke weersomstandigheden zoals droogtes, vorst en overmatige regenval geleid tot lagere oogsten. Deze verminderde opbrengsten hebben een direct effect op de beschikbaarheid van koffiebonen, waardoor de prijzen stijgen. Om de oogsten van koffie te redden worden geavanceerde technieken gebruikt wat weer extra kosten met zich meebrengt.

Economische en Politieke Factoren

Naast klimaatverandering spelen ook economische en politieke factoren een rol. In landen waar koffie een belangrijk exportproduct is, kunnen politieke instabiliteit en economische crisissen de productie en export verstoren. In Brazilië, de grootste koffieproducent ter wereld, hebben recente politieke onrust en economische problemen bijgedragen aan onzekerheid in de koffie-industrie. Ook heeft het te maken met het wetsvoorstel van de Europese Unie om de import van grondstoffen afkomstig van landbouwgrond die door ontbossing is verkregen, te verbieden. Hier valt ook een deel van de koffieboeren onder.

Productiekosten

De kosten voor het produceren van koffie zijn ook gestegen. Stijgende lonen, hogere transportkosten door stijgende brandstofprijzen, en verhoogde kosten voor landbouwbenodigdheden zoals meststoffen en pesticiden dragen allemaal bij aan de verhoogde productieprijzen. Door spanningen in de Rode Zee zijn de transportkosten ook opgelopen.

Vraag en Aanbod

De wereldwijde vraag naar koffie blijft groeien, vooral in opkomende markten zoals China en India, waar koffie steeds populairder wordt. Deze verhoogde vraag zet extra druk op de toch al beperkte voorraden, wat de prijzen verder opdrijft. Aan de andere kant hebben sommige traditionele markten zoals Europa en de Verenigde Staten ook te maken met veranderende consumptiepatronen, zoals een verschuiving naar premium koffie en specialty coffee, die duurder zijn om te produceren en leveren. Specialty coffee, maar ook americano worden vaker zelf gebrand thuis door ongebrande koffiebonen te kopen. Dit wordt met name gedaan in Aziatische landen, maar in Europa zien we deze trend ook. Kortom kun je concluderen dat de afzetmarkt groeit door een groeiende populatie in met name Afrika en Azië.

Gevolgen voor Consumenten en Producenten

Voor consumenten betekent de stijging van koffieprijzen hogere kosten voor hun dagelijkse kopje koffie. Dit kan leiden tot veranderingen in koopgedrag, zoals het kiezen voor goedkopere merken of minder frequente aankopen van koffie buitenshuis. Koffiebedrijven en webshops zien dat consumenten steeds vaker bulkaankopen doen om de kosten per kopje koffie schappelijk te houden.

Voor producenten, vooral kleine boeren, kunnen de stijgende kosten en de druk van klimaatverandering desastreus zijn. Veel boeren worden gedwongen om hun manier van werken aan te passen, te investeren in nieuwe technologieën of, in sommige gevallen, hun bedrijf volledig te verlaten. De vergoeding die koffieboeren krijgen is zó laag dat het de productiekosten vaak niet eens dekt.

Conflict Douwe Egberts en Supermarkten

Door een conflict tussen Douwe Egberts en de supermarkten over de hoge koffieprijzen wordt dat merk tijdelijk niet bijgevuld. Vervelend als je net zoals Adrie Steenbergen uit Montfoort altijd Douwe Egberts drinkt. Daarom heeft ze alvast een voorraadje ingeslagen. "Er staan nog veertien pakken in de kast." Om die reden reed de man van Adrie gistermiddag op goed geluk naar de Jumbo, in de hoop daar nog wat pakken snelfiltermaling op de kop te tikken. "Zodat we een voorraadje hebben als de schappen echt helemaal leeg zijn."

Adrie en haar man zijn niet de enige koffiehamsteraars. Zo laat Rob van de Beek weten een jaarvoorraad aan koffiecups te hebben gekocht, vooruitlopend op een prijsverhoging van 2 cent per cupje. Zo'n 1500 cups heeft hij nu in de kast liggen, waarmee hij ongeveer 30 euro bespaart. Ook de voorraadkast van Arjen uit Utrecht ligt vol met koffie. Hij vertelt dat hij eind vorig jaar is begonnen met extra zakken inslaan. "Koffie wordt steeds duurder door mislukte oogsten. Ik vrees dat dat alleen maar erger wordt en straks onbetaalbaar is." Om die prijsstijgingen heeft hij tien kilozakken cremabonen bij de HEMA gekocht.

Met die punten kopen ze onder meer koffiezetapparaten en waterkokers voor organisaties als de Zonnebloem, buurtmuziekverenigingen en hospices. Gelukkig voor hen lagen er bij de Jumbo in Montfoort nog genoeg zakken Douwe Egberts. "Ik denk wel zo'n vijftig." Omdat ze nog twaalf halve kilozakken thuis hadden liggen, besloot Adries man er nu twee mee te nemen. Met een zo'n zak doet het stel ongeveer tien dagen, vertelt Adrie. "We drinken dat niet allemaal zelf op, hoor. We krijgen gewoon veel bezoek over de vloer." De punten die de zakken opleveren kan Adrie trouwens nog steeds nergens inleveren. 50.000 heeft ze er inmiddels. In november liet Douwe Egberts nog weten snel met een oplossing te komen, maar vooralsnog is er geen nieuwe winkel waar spaarders terechtkunnen. "Zolang dat zo is, blijven wij doorsparen."

Initiatieven en Oplossingen

Ook Floortje Minjon van Kaffeetaria van Kop voor Nop merkt dat de stijgende koffieprijzen haar bedrijf raken. "Je voelt de spanning toenemen." Hoewel de prijs van een kop koffie bij haar voorlopig op 3 euro blijft, overweegt ze voorzichtig een verhoging. Het 'bakkie troost' mag van Minjon dus vooral geen 'bakkie stress' worden. In het voormalige bejaardentehuis waar haar koffiezaak huist, draait het om ontmoeting, solidariteit en bereikbaarheid. "Koffie is meer dan zomaar een drankje," vertelt ze. "Het maakt contact mogelijk en daarom moet het voor iedereen toegankelijk blijven." Daarom was Minjon betrokken bij de start van het initiatief 'Kop voor Nop', een concept waarbij je bij je eigen bestelling een extra kop koffie kunt betalen voor iemand anders.

"Het idee is geïnspireerd op een traditie uit Napels, Italië, waar het concept van de 'caffè sospeso' ('opgeschorte koffie') al langer bestaat", vertelt ze. Zelf runt Minjon nu drie vestigingen van haar Kaffeetaria in Utrecht en inmiddels doen er al meer dan 20 koffiezaken in Utrecht mee aan 'Kop voor Nop'. Hoewel het aantal mensen dat meedoet groeit, is de vraagkant van de mensen die er gebruik van maken nog wat bescheiden. "Daar willen we meer aandacht voor vragen. Juist nu prijzen stijgen, moet deze vorm van solidariteit zichtbaarder worden."

Wakuli pakt dit probleem aan door de keten aanzienlijk in te korten. Door supermarkten over te slaan bespaart de startup al zo'n 40 procent, vertelt de ondernemer. "Het is dan ook een bewuste keuze om onze koffie niet in supermarkten te verkopen; wij werken met abonnementen waarbij onze klanten de koffie maandelijks of wekelijks krijgen thuisbezorgd. Door alle overbodige schakels uit het proces te filteren kunnen we de boeren een eerlijke prijs bieden. "Naast een abonnement op onze Wakuli Blend, een Zuid-Amerikaanse blend van ongewassen koffie uit het zuiden van Brazilië en gewassen koffie uit het Andes gebergte van Peru, kunnen klanten ook een New Origin-abonnement nemen. Zij krijgen dan maandelijks nieuwe specialty koffies van koffieboeren van over de hele wereld toegestuurd", vertelt Bruins.

In maart introduceert het merk ook biologisch afbreekbare koffiecups, naast het bestaande aanbod van hele bonen, espressomaling en filtermaling. "De cupjes worden gemaakt van restproducten uit de suikerbiet- en rietsuikerproductie waardoor ze volledig composteerbaar zijn", zegt Bruins. Met de cups hoopt de startup haar doelgroep nog verder te verbreden. "Een jaar na onze introductie hebben er inmiddels meer dan 3.500 huishoudens een abonnement", vertelt Bruins. "En we zien nog veel groeimogelijkheden. Omdat we geen fysieke verkooppunten hebben kunnen we qua prijs concurreren met koffies uit speciaalzaken en de top shelf-producten die je in de supermarkt vindt. Het bedrijf mikt dan ook op 1 miljoen aangesloten huishoudens binnen vijf jaar.

De Rol van Supermarkten en Fabrikanten

JDE Peet’s, het moederbedrijf van Douwe Egberts, Senseo, L’OR en Pickwick, ligt al tijden in de clinch met supermarkten Albert Heijn en Jumbo over de hoge koffieprijzen die JDE vraagt. Volgens JDE Peet’s zijn de prijzen van koffiebonen meer dan verdubbeld vergeleken met een jaar geleden, onder meer door slechte weersomstandigheden in belangrijke koffieproducerende landen. Het concern verwacht dat de historisch hoge koffieprijzen in de nabije toekomst niet zullen dalen.

De topman van JDE Peet’s verwacht dat veel van de prijsonderhandelingen met Europese supermarkten, die al maanden slepen, spoedig worden afgerond. „De onderhandelingen duren langer dan we hadden gehoopt. Albert Heijn en Jumbo willen niets kwijt over de inhoud van de onderhandelingen. Ook de onlinesupermarkt Picnic ligt in de clinch met JDE. Medeoprichter Michiel Muller stelt tegen vakmedium Distrifood dat JDE onrechtvaardige, onacceptabele prijsverhogingen doorvoert.

Wakuli: Transparantie in de Koffieketen

Wakuli pakt dit probleem aan door de keten aanzienlijk in te korten. Door supermarkten over te slaan bespaart de startup al zo'n 40 procent, vertelt de ondernemer. “Het probleem in deze sector is de lange keten van koffieboer naar consument”, legt Bruins uit. "Het is dan ook een bewuste keuze om onze koffie niet in supermarkten te verkopen; wij werken met abonnementen waarbij onze klanten de koffie maandelijks of wekelijks krijgen thuisbezorgd. Door alle overbodige schakels uit het proces te filteren kunnen we de boeren een eerlijke prijs bieden. In onderstaande tabel is te zien dat de koffieboer een aandeel heeft van 22 procent in de totale productprijs."

Naast de vergoeding voor de koffieboer zijn er nog kosten voor transport, het branden van de koffie en porto. Wakuli geeft in de tabel aan dat het zelf een brutomarge van 21 procent kan maken.

Kostenpost Aandeel in Productprijs
Vergoeding Koffieboer 22%
Transport [Vul hier het percentage in]
Branden van Koffie [Vul hier het percentage in]
Porto [Vul hier het percentage in]
Brutomarge Wakuli 21%

labels:

Zie ook: