Indonesië speelt een belangrijke rol op de koffiemarkt en staat op de derde plaats van koffieproducerende landen. Elk eiland heeft zijn eigen, unieke smaak!

Indonesië bestaat uit 17.508 eilanden, maar koffie wordt slechts op enkele eilanden verbouwd, waaronder Sumatra, Java en Sulawesi. Oorspronkelijk brachten de Nederlanders de Arabische koffieplant naar Indonesië om hier te verbouwen, omdat het klimaat er uitermate geschikt voor is.

Koffieregio's in Indonesië

Indonesië heeft zes grote koffieregio's. De koele temperaturen dragen bij aan een goede groei van de bonen (vooral Arabica). Daarnaast is de bodem supervruchtbaar.

Sumatra

Op Sumatra, het grootste eiland van Indonesië, vindt 60% van de koffieproductie van het land plaats. De Sumatraanse koffie staat bekend om zijn sterke karakter. In het noorden van Sumatra ligt de provincie Atjeh, waar de zoet gekruide Indonesie Gayo Mountain koffie geproduceerd wordt. De welbekende Indonesie Linthong koffie komt ook van Sumatra en lijkt veel op de Sumatraanse Mandheling koffie, maar wordt kwalitatief vaak als minder sterk beschouwd. De Mandheling heeft een lagere zuurtegraad en is een zeer zware koffie. De Sumatraanse Ankola is minder zwaar, maar zal je ook zeker niet teleurstellen.

Java

Java is verantwoordelijk voor 12% van de Indonesische koffieproductie. De koffie heeft een heel ander karakter dan die van Sumatra en je kunt rekenen op een milde smaak. Java is het eerste eiland waar koffie verbouwd werd in Indonesië. Hoewel door verschillende omstandigheden de kwaliteit enigszins gecompenseerd is, is de kwaliteit nog steeds goed tot zeer goed. Sommige koffieliefhebbers willen zelfs niets anders meer. Javaanse koffie kun je trouwens niet over een kam scheren.

De smaak wordt immers niet alleen bepaald door de verscheidenheid van koffiebonen, maar ook door de bereidingswijze. Zo is er bijvoorbeeld de kopi tubruk. Bij het bereiden van dit kopje koffie wordt het verse koffiemaalsel in een kopje gegoten, waarna er een kleine hoeveelheid gekookt water overheen gesprenkeld wordt. Dit goedje wordt vervolgens vier minuten met rust gelaten eer de rest van het gekookte water erbij wordt gegoten. Volgens de bevolking brengt deze manier van bereiden de smaak en het aroma van de koffie meer tot uitdrukking.

Sulawesi

Sulawesi produceert 9% van de koffie die in Indonesië verbouwd wordt. In Toraja, dat zich in het zuidwesten van het eiland bevindt, wordt een unieke smaak gecreëerd. De Kalossi koffie heeft een zekere fruitige smaak die de koffie speciaal maakt.

Drie andere eilanden die koffie exporteren zijn Bali, Flores en Timor.

Wat maakt de Indonesische koffie nu zo bijzonder?

Indonesië heeft een uniek productieproces dat de koffie een zoetere smaak geeft. Zo laten ze de koffie vaak verouderen door het op overdekte terrassen te leggen. Bedenk wel dat als je deze koffie wilt roosteren dit om wat extra kennis vraagt om zo die heerlijke volle smaak te kunnen ervaren.

Kopi Luwak

De meest dure en waarschijnlijk tegenwoordig ook een van de meest bekende soorten koffie is de Kopi Luwak. Deze koffie kent een uniek proces waarbij de koffiebessen gevoerd worden aan de Luwak, een diertje dat wel iets wegheeft van een kat en een wezel. De koffiebonen die verzameld worden uit de uitwerpselen worden gewassen en verwerkt. Hoewel deze koffie door zijn unieke productie een tijdje populair was, wordt het sterk afgeraden om deze koffie te kopen. De Luwak wordt onder erbarmelijke omstandigheden gehouden in kleine hokken. Bovendien krijgt het dier enkel koffiebonen te eten waar het in de natuur een gevarieerd dieet geniet. Ook wanneer er op het koffiepak vermeld wordt dat de koffie verkregen wordt van de wilde Luwak is dit sterk te betwijfelen.

Wat is Kopi Luwak?

Kopi Luwak is een koffiesoort gemaakt van Robusta of Arabica bonen, welke worden verbouwd op plantages. De koffieplant krijgt bessen waar twee pitten inzitten: de koffiebonen. In Indonesië lopen op deze plantages van oudsher civetkatten (ook wel bekend als de Luwak) rond. Ze zijn dol op het vruchtvlees van koffiebessen en eten de bessen op zodra ze rijp zijn. Het vruchtvlees blijft intact en passeert door het maag-darmkanaal van de civetkat; de pit blijft intact.

De pitten worden hierna teruggevonden in de ontlasting van de civetkat. De koffiebonen worden door de lokale bevolking handmatig uit de uitwerpselen van de Luwak gehaald en worden vier tot zeven dagen gedroogd. Vervolgens worden de koffiebonen gewassen en licht gebrand en verwerkt tot Kopi Luwak. Het is een ongelofelijk verhaal, maar het is waar. Koffiebonen uit kat uitwerpselen…

In het koffieseizoen verzamelt de lokale bevolking de uitwerpselen van de Luwak. Per jaar wordt er slechts zo’n 200 tot 250 kilogram Kopi Luwak bonen geoogst. In sommige regio's, zoals Vietnam, worden de bonen verzameld van wilde civetkatten, waarbij levende civetkatten worden verzameld. De vraag is echter vele malen hoger dan het aanbod en hierdoor worden Luwaks tegenwoordig uitgezet op de plantages. Desondanks is Kopi Luwak nog steeds schaars en blijft het de allerduurste koffie ter wereld.

Daarnaast is het, aangezien het verkrijgen van de Kopi Luwak koffiebonen zo een tijdrovend en duur proces is, zaak dat de koffiebonen niet oud worden na het branden. Om deze reden worden Kopi Luwak koffiebonen veelal in kleine hoeveelheden en op bestelling gebrand, wat de prijs nog verder opdrijft.

Hoe smaakt en ruikt Kopi Luwak?

De smaak van Kopi Luwak is aardachtig, mossig, siroopachtig, zacht en rijk. Deze bijzondere koffie dankt zijn unieke smaak aan het feit dat zuren, maagsappen en enzymen van de Luwak even hebben kunnen inwerken op de bonen tijdens het verteringsproces. Door de hitte bij het koffiebranden werken deze zuren sterk op elkaar in, wat zorgt voor de specifieke smaak. De geur wordt omschreven als: “mooi, met veel body en een perfecte balans tussen zoet en fris”.

Kopi Luwak is de duurste koffie ter wereld. Deze uit Indonesië afkomstige koffie (kopi) kost tussen de € 90,- en € 450,- per 500 gram en wordt daarom ook wel de kaviaar onder de koffiesoorten genoemd. Aangezien de ontlaste bessen van de civetkat worden verzameld, is het proces arbeidsintensief en exclusief. Jaarlijks wordt er slechts een beperkte hoeveelheid kg kopi loewak geproduceerd, wat bijdraagt aan de zeldzaamheid en hoge prijs.

Koffievariëteiten in Indonesië

Er zijn zoveel lekkere variëteiten in het land te vinden, zowel Arabica- als Robusta-variëteiten. De aantallen zijn enorm.

  • Arabica Typica: Een van de oudste en meest traditionele koffievariëteiten van heel Indonesië. De smaken van de Arabica Typica zijn zacht en zoet, met tonen van chocolade.
  • Arabica Bourbon: De Arabica Bourbon is een hele populaire Indonesische koffievariëteit. Arabica Bourbon heeft een zacht en zoet smaakprofiel karamel-, fruit- en bloemtonen.
  • Puntang Sidikalang: Een Robusta-variëteit die wordt verbouwd in de Puntang Sidikalang-regio, een regio in Noord-Sumatra. Het is een soort met een volle body en een lage aciditeit, die hints heeft van chocolade en kruiden.
  • Bengkulu: Ook een Robusta-variëteit van het eiland Sumatra, maar dan uit de regio Bengkulu. Lijkt qua body, aciditeit en smaken op de Puntang Sidikalang.
  • Toraja: Toraja-koffie vind je in de regio Tana Toraja, een bergachtig gebied in Zuid-Sulawesi. Deze koffie heeft een complex smaakprofiel met aardse en bloemachtige smaken.
  • Gayo: Op het eiland Sumatra, in de regio Aceh, vind je Gayo-koffie. Een Arabica-variëteit met een volle body en tonen van donkere chocolade en kruiden.
  • Balinese koffie: Een koffievariëteit die je vind op - jawel - het eiland Bali. Deze koffie is een echte mix van Arabica en Robusta. Heeft een medium body met een milde aciditeit en een zoet, kruidig aroma.

Verwerkingsmethoden van koffie in Indonesië

De verwerkingsmethoden van Indonesische koffie is een beetje afhankelijk van de variëteit. Zo kiezen de koffieboeren bij Arabica-bonen vaak voor de gewassen methode, terwijl bij Robusta-bonen de ongewassen methode de voorkeur heeft. Bij de gewassen methode gaan de koffiebessen zonder schil en pulp in een fermentatietank. Als ze uit deze tank komen, worden de bonen schoongespoeld en te drogen gelegd op plateaus. De ongewassen methode steekt een beetje anders in elkaar. Daarbij worden de rijpe koffiebessen te drogen gelegd in de zon en daarna pas van hun schil en pulp ontdaan. De verwerkingsmethode kan niet alleen per koffievariëteit, maar ook per regio verschillen. Koffieboeren kunnen bijvoorbeeld ook bepaalde tradities nastreven.

Bali Kintamani is een verfijnde 100% Arabica uit Bali. Deze medium roast groeit op vulkanische gronden tussen de Batukaru en Agung, wat zorgt voor een uniek smaakprofiel. Geniet van een zachte, evenwichtige kop met tonen van citrus, chocolade en fruit. De milde aciditeit en volle body maken deze koffie een echte traktatie.

De Geschiedenis van Indonesische Koffie

De geschiedenis van Indonesische koffie begint in het koloniale verleden van het land, in de tijd dat het een kolonie was van Nederland. Dat begon in de 17e eeuw. Java was het allereerste eiland waar de inwoners kennismaakten met koffie. Al snel groeide koffie vanaf dit eiland uit tot een superbelangrijk exportproduct voor heel Indonesië.

Nederland had een groot aandeel in de ontwikkeling van koffieproductie in Indonesië. We bouwden er plantages, introduceerden nieuwe landbouw- en productietechnieken en brachten onbekende koffiesoorten op de Indonesische markt. Toen Indonesië in de jaren ’40 onafhankelijk werd, kreeg de Indonesische regering de controle over de koffieproductie van het land. De hele koffie-industrie werd moderner en de infrastructuur verbeterde. Daardoor kwam de ontwikkeling van de koffieproductie in een sneltreinvaart. Dit alles heeft geleid tot het belangrijke exportproduct dat koffie nu voor Indonesië is.

Elk eiland bleek wel gunstige eigenschappen te hebben om koffieplantages op te beheren, zowel voor Arabica- als Robustabonen.

Gunstige Geografische Ligging

  • Koffiegordel: Indonesië ligt in de koffiegordel, vlak bij de evenaar. Dat betekent onder andere dat er het hele jaar door genoeg zonlicht is en een hoge luchtvochtigheid. Ideale omstandigheden voor koffieplanten om lekker te groeien.
  • Gunstige hoogtes: Het landschap van Indonesië kent veel hoogteverschillen. Er zijn bijvoorbeeld veel bergen en vulkanen. Perfect voor de groei van koffieplanten, want die gaan goed op hoogtes. De Arabica-bonen groeien goed op de écht hoge heuvels, terwijl Robusta-bonen het beter doen op lagere niveaus.
  • Voldoende regenval: Het hele jaar door valt er in Indonesië genoeg regen om de koffieplanten goed te doen groeien.
  • Vruchtbare bodems: Vooral de gebieden met vulkanische bodems zijn een goede basis voor de groei van koffieplanten. Die barsten namelijk van de voedingsstoffen, wat de kwaliteit en smaak van de koffiebonen bevordert.

Duurzame Initiatieven

Voor elke verkochte kilo koffie doneren we €1 aan Indonesische koffieboeren. Aangezien we nieuw zijn in de koffiewereld kost het tijd om waardevolle relaties op te bouwen met koffieboeren in Indonesië. Maar onze missie is duidelijk: we streven naar een rechtvaardige wereld waarin iedereen, van boer tot consument, profiteert van ons collectieve succes.

Dit betekent 100% traceerbaarheid van onze koffie, een betere welzijn voor onze koffieboeren en streven naar een wereld waar koffieplantages niet ten koste gaan van het oerwoud, maar er juist deel van uitmaken.

Munduk Coffee Bali

Munduk Coffee is gecreëerd door een Balinees en Europees team en streeft naar het terugbrengen van topkwaliteit koffieteelt in de bergen van Bali. Naast het maken van exceptionele koffie, zorgen wij voor eerlijke inkomens voor de boeren en helpen wij de lokale bevolking. Munduk Coffee streeft ernaar om als katalysator te werken voor dit proces door de nodige ondersteuning en prikkels te leveren. Dit doen wij door de productieketen volledig te integreren en de besparingen terug te geven aan boeren en de lokale bevolking in de hoop dat het hen stimuleert deel te nemen aan dit proces.

Gemeenschappelijke visie

De focus op het vinden van een evenwicht tussen economische, sociale en milieufactoren ligt zeer dicht bij het Balinese Hindoe-concept van Tri Hita Karana. In de jaren negentig daalde de koffieprijs dramatisch. Veel boeren verlieten hun koffieplantages om over te schakelen op andere gewassen die hogere inkomsten met zich meebrachten. Hierdoor werd het milieu geschaad; bodemerosie en verdroging waren het gevolg.

Investeren in de berg en haar mensen

Een toegewijd team verwijderde de jungle die de koffieplantage aan het overnemen was en plantte schaduwbomen. Jagen werd verbannen en de inheemse vogels en dieren kwamen terug. Arabica koffie werd geplant, zoetwaterbronnen werden gevonden, waterscheiding werd beheerd, benodigde machines werden gekocht en banen werden gecreëerd.

Wij betalen 30% meer voor de koffie die we kopen van onze partners in Gobleg/Munduk. Dit zorgt voor sterke economische prikkels om de kwaliteit van de koffie in de omgeving te verbeteren en heeft gezorgd voor gezonde concurrentie. Omdat we alleen volledig rode, rijpe bessen kopen, wordt “strip farming” ontmoedigd. Bij “strip farming” is er aanzienlijk meer afval door de grote hoeveelheid onrijpe en kleine bessen. Onze buren hebben ons verteld dat de veel grotere hoeveelheden bessen die ze op deze manier hebben geplukt tot een verdubbeling van de grootte van hun oogst heeft geleid.

Alhoewel dit betekent dat er meerdere oogsten per jaar plaatsvinden en de boeren en hun gezinnen daardoor harder moeten werken, zijn de totale inkomen van hun land met ongeveer 150% gestegen ten opzichte van vorig jaar. De vier boeren die op onze plantage werken onderhouden onze koffiebomen en krijgen in ruil daarvoor 50% van de oogst.

Empowerment van welvaart

Wij geven onze partner boeren kleine koffieplantjes en trainen hen in organische en duurzame landbouwpraktijken. Deze relatie is gebaseerd op wederzijds respect en vertrouwen en geeft onze partners de mogelijkheid om koffie van hogere kwaliteit te produceren.

Er zijn meerdere oogstronden nodig om de hoogste kwaliteit, volledig rijpe bessen te selecteren. Munduk Koffie koopt bessen van andere plantages in de regio die aan deze normen voldoen. Munduk Koffie Bali heeft dit jaar een aantal nieuwe banen in de regio gecreëerd voor bouwers, chauffeurs, koffieverwerkers, roosters en verpakkers.

labels:

Zie ook: