Koken kan best lastig zijn, zeker voor mensen die niet gewend zijn om zelf te koken en hier een duwtje in de rug bij nodig hebben. Onder deze groep vinden we mensen met een licht verstandelijke beperking (LVB), met NAH-niet aangeboren hersenletsel, ouderen of juist jongeren die net op zichzelf gaan wonen. Maar ook mensen die moeite hebben met lezen. Kortom een grote groep in onze samenleving.

Duidelijk koken is een methode ontwikkeld om koken werkbaar te maken voor iedereen die graag wil leren koken en daar wat extra hulp bij kan gebruiken. Denk hierbij aan mensen met een verstandelijke beperking, ASS en niet aangeboren hersenletsel.

Duidelijk Koken Methode

De recepten bevatten uitsluitend verse ingrediënten en zijn helder uitgelegd met behulp van pictogrammen en afbeeldingen. Iedere handeling is in beeld gebracht zodat er nauwelijks tekst nodig is. Ook is elk recept onderverdeeld in een deel voorbereiding en een deel bereiding. Dit brengt overzicht en veiligheid in de keuken. Met deze methode zijn twee kookboeken uitgebracht door uitgeverij SWP genaamd ‘Duidelijk koken met Sandra’ & ‘Kook het lekker zelf!’.

Ook voor een organisatie voor gehandicaptenzorg ‘Ipse de Bruggen’ zijn met deze methode recepten ontwikkeld.

Het Ikkookkratje

Stap voor stap gezond en lekker koken? Dat kan met het 'Ikkookkratje'. Middin ontwikkelde deze menukaart voor begeleiders om cliënten (zelfstandig) te leren koken en hun kookkunsten te verbeteren. De menukaart is bedoeld voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking (VG, LVB(+) en laaggeletterden).

Het Ikkookkratje is een kratje met boodschappen en daarbij een recept. Maar dan op zo’n manier dat mensen met een verstandelijke beperking er direct mee aan de slag kunnen. Het biedt een helder recept en begeleidingsvideo over hoe het recept gemaakt wordt. Ook benoemt het afgepaste en gesneden ingrediënten.

Je kan ook eerst in gesprek gaan met de cliënt, met hulp van de verschillende praatplaten. Dit helpt hen bewuster te worden van het belang van gezond eten.

De Menukaart van het Ikkookkratje

Met de menukaart zie je hoe Middin het Ikkookkratje heeft bedacht en gemaakt. Je leest hoe steeds meer cliënten het gaan gebruiken en wat het oplevert. Maar ook welke producten er al zijn en welke ontwikkelingen er komen. Daarnaast vertellen cliënten over hun ervaringen. De menukaart helpt je om deze methode in te zetten binnen jouw organisatie. Wil je hier meteen mee aan de slag?

Casus van Joost en Janna

Joost werkt als begeleider in de verstandelijk gehandicaptenzorg. Janna is een cliënt van hem en wil graag zelfstandig leren koken. Maar in de dagelijkse praktijk lukt het Joost niet om haar hier altijd bij te helpen. Daardoor eet Janna ongezond. Zij begrijpt niet goed waarom een gezonde leefstijl belangrijk is. Hoe kun jij mensen met een (licht) verstandelijke beperking helpen om zelf meer gezonde maaltijden te maken?

Ervaringen met het Ikkookkratje

  • Dominique (cliënt): 'Ik vind het heel leuk dat we hiermee zijn begonnen. Ik ben trots dat ik nu zelf roti en risotto maak.'
  • Erik (cliënt): 'Ik vind het echt helemaal top. Het is voor cliënten zoals mij heel fijn om zelf te leren koken, met alle filmpjes erbij.'
  • Susanne (begeleider): 'Cliënten vinden het fijn dat ze op hun eigen tijd kunnen gaan koken. Ze vinden het ook prettig dat ze gezond eten en dat ze leren om zelf een maaltijd te maken. Het geeft ze een gevoel van trots.'

Middin startte het project 'Gastvrij eten en drinken'. Dit deden zij na een onderzoek vanuit de centrale cliëntenraad (CCR) en omdat cliënten dit graag wilden. De menukaart, de methode en het Ikkookkratje helpen begeleiders doordat alles goed is uitgedacht en voorbereid. De ondersteuning is duidelijk en toegankelijk.

Deze aanpak is ontwikkeld in het vernieuwingstraject 'Begeleiding à la carte van Volwaardig leven' van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Het traject liep van 2019 tot 2021.

De Kook App

De Kookapp helpt mensen met een licht verstandelijke beperking om leuk, lekker en gezond te koken. Het helpt bij alle stappen van het kookproces. Zo wordt het makkelijker om geschikte recepten te kiezen, kopen en te bereiden.

Gebruik van de Kook App

De app is te gebruiken in verschillende situaties, zoals:

  • wanneer je cliënt op zichzelf woont;
  • wanneer cliënt in een studio of appartementen woont, waar begeleiding altijd dichtbij is;
  • wanneer je cliënt in een woongroep woont, waar zowel samen als alleen gekookt wordt.

De Kookapp is bedacht door Stichting Humanitas DMH. Ze werkten hierbij samen met Stichting Reinaerde en Stichting Amerpoort. Met ondersteuning vanuit de Innovatie-impuls zorgden de twee organisaties ervoor dat cliënten de app konden gaan gebruiken.

Mensen met een verstandelijke beperking eten veelal gezond en ervaren weinig belemmeringen bij de maaltijd. Er is vaak begeleiding en ondersteuning bij het kiezen, kopen en koken van de maaltijden. Volgens naasten ervaren mensen met een lichte en matige verstandelijke beperking de maaltijd vooral als lekker, gezellig, makkelijk en leuk. Ook eten zij veelal gezond.

Sommige mensen met een verstandelijke beperking eten ongezond, waarbij ook gezondheidsklachten worden ervaren. Door de ervaren cognitieve belemmeringen is het soms lastig om het belang van gezonde voeding te begrijpen. De maaltijd wordt niet altijd door mensen met een verstandelijk beperking zelf gekozen. Meestal gebeurt dit in samenspraak, bijvoorbeeld in overleg met medebewoners of begeleiding.

Structuur van de Kook App

In de Kook app worden eenvoudige instructies met ondersteunende illustraties gegeven: je zorgt er stap voor stap voor dat eerst alle ingrediënten en benodigdheden alvast klaarliggen en geeft dan instructies hoe alles gesneden wordt, voordat het kookproces begint. De Kook app is opgedeeld in zes stappen die overzicht en structuur bieden.

De nieuwste versie van de Kook app hebben we nog handiger gemaakt. De instructies worden nu bijvoorbeeld ook voorgelezen en er is een kookwekker ingebouwd. Verder kun je slim filteren en dat maakt zoeken in het groeiende aantal recepten heel eenvoudig. Momenteel vind je al meer dan 20 gezonde recepten in de Kook app.

Samenwerkingen en Ontwikkeling

Ook bedrijven als Albert Heijn, Unilever en Blokker hebben bij de ontwikkeling van de Kook app geholpen om het kookgerei en de ingrediënten zo eenvoudig mogelijk te tonen. Het makkelijk kunnen vinden en herkennen van de producten maakt van het boodschappen doen een leuke ervaring.

Het doel van de drie instellingen is om mensen met een verstandelijke beperking en/of psychiatrisch probleem te helpen en te ‘empoweren’.

Overige Initiatieven

Kook met me mee! is een bijzonder receptenboek dat tot stand is gekomen op initiatief van Stichting Adullam voor Gehandicaptenzorg. Het boek is gemaakt voor en door mensen die wonen en werken bij Adullam. De recepten in dit boek worden bereid met gezonde ingrediënten. Het receptenboek is bijzonder omdat de recepten uitblinken in duidelijkheid, door prachtige foto’s, heldere stappen en een smaakvol resultaat!

Een ‘gewoon’ kookboek volstaat niet voor mensen met een lichte tot matige verstandelijke beperking. In het kookboek, genaamd Het Smulhofje, is er speciale aandacht voor de moeilijkheden die bewoners ervaren tijdens het koken. Met duidelijke instructies, ondersteund door afbeeldingen die stap voor stap het recept doorlopen, komt dit kookboek tegemoet aan hun behoeften. Ook zijn de favoriete recepten gezonder gemaakt door het gebruik van volkoren producten, minder vet, meer groenten en zelfgemaakte sauzen die minder zout bevatten.

Sharon de Miranda en Theehuis Tante Nel

Sinds vijf jaar is Sharon de Miranda te zien als tv-kok in het KRO-NCRV-programma BinnensteBuiten. Maar achter de schermen werkt Sharon ook in een dagbestedingsinstelling waar ze mensen met een verstandelijke beperking leert koken. We bevinden ons op het terrein van Weet hoe je leeft!, een stichting in Almere die dagbesteding biedt aan mensen met een verstandelijke beperking of psychiatrische stoornis. Tv-kok Sharon de Miranda van BinnensteBuiten runt hier Theehuis Tante Nel.

Bij Tante Nel staan niet de culinaire hoogstandjes centraal maar vooral het sámen koken. En natuurlijk ook de smaak van het eten. Het mooiste vindt Sharon dat ze mensen iets kan meegeven waarmee ze later een betaalde baan kunnen krijgen in de maatschappij.

labels: #Koken

Zie ook: