In Nederland zijn we dol op koffie. Nederland staat in de top 5 grootste koffiedrinkers ter wereld. Uit onderzoek blijkt dat we in ons land dagelijks 33,5 miljoen kopjes koffie per dag drinken. Toch worden we ons steeds meer bewust van de effecten hiervan op ons welzijn.

De Nederlandse taal zit vol met verwijzingen naar koffie. Dat is niet gek natuurlijk als je kijkt naar onze geschiedenis vol koffiehandelaren. Misschien wel één van de bekendste eerste zinnen uit een Nederlands boek luidt: “Ik ben makelaar in koffie, en woon op de Lauriergracht No. 37” uit Max Havelaar van Multatuli (pseudoniem van Eduard Douwes Dekkers). Dit stamt uit 1860, maar in onze alledaagse taal gebruiken we ook veel spreekwoorden over koffie. In deze blog leggen we je uit wat deze uitspraken nu precies betekenen.

Bekende uitspraken over koffie

  • “Dat is koffiedik kijken”

Als iemand dit zegt, bedoelt hij dat de voorspelling nog erg onzeker is. Iemand kan hiermee impliceren dat hij verwacht dat de toekomst anders gaat lopen. Ter illustratie: “Of Max Verstappen na zijn vorige overwinning ook dit kampioenschap in de Formule 1 gaat winnen? Nou, dat is koffiedik kijken.” De oorsprong van deze uitdrukking ligt in de zogenoemde tasseografie, een oude vorm van waarzeggerij. De toekomst wordt voorspeld aan de hand van de contouren van de overgebleven koffie in de koffiemok.

  • “Dat is geen zuivere koffie”

Dit spreekwoord over koffie suggereert dat iets verdachts is. Deze zaak is niet te vertrouwen. Bijvoorbeeld: “Zulke dure merken voor zo weinig geld? Dat moet wel namaak zijn. Dit is geen zuivere koffie.”

  • “Een bakkie pleur of bakkie troost”

Deze uitspraak is enorm bekend en betekent ‘een kop koffie’. ‘Een bakkie troost’ betekent een kop koffie waar je troost van krijgt. Vroeger betekende ‘troost’ ook ‘steun’. Een warme kop koffie kan voor steun zorgen. Hetzelfde zie je bij whisky. Dit werd vroeger ook wel ‘troostwater’ genoemd. De herkomst van het woord ‘pleur’ is onduidelijk. Vermoedelijk komt het uit het Frans waar ‘pleurer’ huilen betekent. Een andere optie zou van de havenarbeiders komen die de grote, zware zakken koffiebonen op hun plek pleurden.

  • “Dat is straffe koffie”

Straffe koffie betekent pittige, sterke koffie. Een dubbele espresso kan bijvoorbeeld als straffe koffie gezien worden. In sommige dialecten wordt straffe koffie ook gebruikt om aan te geven dat iets gewaagd of uitdagend is.

  • “Ik drink zwarte koffie”

Mensen die zwarte koffie drinken, drinken koffie zonder melk of suiker erin. Doe je er melk in, dan is de koffie ook niet meer zwart van kleur.

Minder bekende uitspraken over koffie

Naast de alledaagse uitspraken over koffie, zijn er ook minder bekende. We geven je een paar voorbeelden:

  • “Morgen bij de koffie”

Als iemand deze uitdrukking gebruikt, betekent dit meestal ‘nooit’. Als voorbeeld: “Wanneer ik zijn boek terug breng? Morgen, bij de koffie!”

  • “Door die koffie kan men de gazet lezen”

Deze koffie is erg slap. Een gazet is een ander woord voor de krant. Valt er koffie op de krant, dan kun je het normaal niet meer lezen. Als je toch door de koffie de krant kunt lezen, dan heb je erg slappe koffie gezet.

De betekenis van "Kom je koffie drinken?"

In de Nederlandse betekenis wil dat zeggen: ik kom zonder een afspraak met je te maken. Maar het kan ook betekenen ‘dat je jezelf nog wel eens ontzettend kan tegenkomen’. Je kunt wel eens bedrogen uitkomen of achter het net vissen.

Koffie en gezondheid

Want hoewel zwarte koffie volgens het Voedingscentrum in de Schijf van Vijf past, heeft het veel invloed op onze gezondheid. In koffie zit cafeïne, een stimulerend middel dat effect heeft op het centrale zenuwstelsel. Toch heeft koffie lang niet alleen maar voordelen. Van te veel cafeïne kun je last krijgen van hoofdpijn, oorsuizen, beven en rusteloosheid. Ook maakt je lichaam meer cortisol aan, waardoor je bloeddruk stijgt en je slaap-waakritme wordt verstoord. Daarnaast bevat koffie de stof cafestol. Dit kan je cholesterol en de kans op hart- en vaatziekten juist verhogen.

Nu er meer aandacht komt voor de effecten van koffie op onze gezondheid, kiezen we steeds vaker voor koffievervangers. Het voordeel is dat deze alternatieven vaak geen tot zeer weinig cafeïne bevatten en toch het verwarmende en opwekkende effect van koffie hebben.

Alternatieven voor koffie

  • ‘Golden milk’: een mix van (plantaardige) melk met kurkuma, zwarte peper en een beetje honing.
  • Matcha thee: een bijzondere groene thee uit Japan die je mengt met water of melk.
  • Kruidenthee: kopjes kamille-, gember- en rooibosthee zijn allemaal cafeïnevrij en zo gezet.

Ben jij een echte koffieliefhebber en wil je dit niet verruilen voor een (gezonder) alternatief? Dan is het toch verstandig om ’s avonds geen koffie meer te drinken. Als richtlijn drink je je laatste kopje koffie in de vroege namiddag, bij voorkeur niet later dan 3-4 uur voor het slapengaan. Groene en zwarte thee net zoals koffie cafeïne bevatten? Als je vaak koffie drinkt, combineer dit dan niet met (te veel) van deze thee. Een goede leidraad is om niet meer dan 400 milligram cafeïne in te nemen.

Koffiedrinken is dus gezond, zolang je het met mate drinkt. Drink jij meer dan 5 kopjes per dag of combineer je koffie vaak met energiedrankjes of groene of zwarte thee? Kies dan eens wat vaker voor een alternatief.

Voordelen van koffie

Er is steeds meer wetenschappelijk bewijs dat koffieconsumptie allerlei gezondheidsvoordelen met zich meebrengt. Koffie blijkt een rijke bron van antioxidanten te zijn, en die hebben een heilzaam ontstekingsremmend effect.

Regelmatig koffie drinken is gezond, zo concluderen de onderzoeken naar koffieconsumptie en het risico op overlijden die op 11 juli 2017 verschenen in Annals of Internal Medicine. Wie drie of meer kopjes koffie per dag drinkt, lijkt volgens het onderzoek een verlaagd risico te hebben op het overlijden aan bijvoorbeeld vaatziekten. Verschillende etnische achtergronden lijken hierbij geen rol te spelen.

Zo laat een Australisch onderzoek uit 2013 zien dat langeafstand-vrachtwagenchauffeurs die koffie drinken om wakker te blijven, 63 procent minder kans hebben op het veroorzaken van verkeersongevallen.

Cafeïne in koffie

Wat doet koffie in je lichaam? Beter gezegd, wat doet cafeïne, want daar gaat het om. Cafeïne blokkeert een neurotransmitter genaamd adenosine. Door de cafeïne registreer je deze stof niet meer. Je bouwt nog steeds adenosine op, maar je merkt dat niet. Je voelt daardoor minder slaperig, meer wakker. Het voelt ook alsof je je beter kunt concentreren, maar dat zit hem alleen in het minder slaperig voelen. Wat veel mensen denken is dat je ook meer energie van cafeïne krijgt. Maar dat is helaas niet zo. Als je koffie drinkt (of een lekkere espresso), voel je je wel minder slaperig, maar je hebt niet meer energie.

Het Nederlandse Voedingscentrum adviseert wel om de cafeïneconsumptie niet boven de 400 milligram per dag uit te laten komen. In een kop filterkoffie zit ongeveer 85 milligram, dus dat betekent ruim 4,5 koppen koffie per dag. Bij die hoeveelheden hebben de meeste mensen namelijk geen last van bijwerkingen.

Hoe de koffie bereid wordt

De manier waarop de koffie gebrand wordt, bereid wordt en hoe je hem drinkt maakt wel degelijk een groot verschil. Vergeet daarnaast cafeïne, en kijk liever naar cafestol. Dat is een stofje dat ik koffie zit en dat het LDL cholesterolgehalte kan verhogen.

Licht of donker?

Een kop koffie bevat tussen de 200 en 550 milligram antioxidanten, waaronder chlorogeenzuur, een stof die het lichaam helpt vet en suiker te verwerken. Antioxidanten werken ontstekingsremmend, verkleinen je risico op chronische ziekten en binden vrije radicalen die voor celveroudering zorgen. Koffie die donkerder gebrand is bevat over het algemeen minder antioxidanten dan lichtgebrande koffie. Of je bonen van het type Robusta of Arabica kiest maakt niet zo veel uit.

Warm of koud?

Als het je echt om die kostbare antioxidanten gaat, drink dan liever koffie die warm gezet is. Alleen onder invloed van warmte komen die stoffen namelijk vrij uit de koffiebonen. Wil je liever een snelle cafeïne-boost? Dan is koudgefilterde koffie (‘cold brew’) de betere keuze. Die is ook wat milder voor de maag.

Zwart of melk en suiker?

De gezondste koffie is een kop warm gezette zwarte koffie zonder melk of suiker. Een kopje bevat vrijwel nul calorieën, bevat geen koolhydraten of vetten en nauwelijks natrium. En behalve antioxidanten levert zo’n kopje zwarte koffie nuttige voedingsstoffen als magnesium, kalium en niacine op. Het zal geen verrassing zijn dat je je kopje koffie een stuk minder gezond maakt als je er van alles aan gaat toevoegen. Suiker voegt calorieën en een hoger risico op allerlei aandoeningen met zicht mee. Ook melk en aanverwante producten voegen vetten en calorieën toe. Veel van de hippe lattes-met-smaakjes die je tegenwoordig tegenkomt bevatten extra zoete gecondenseerde melk en slagroom, en die maken van een kopje koffie een heuse caloriebom. Wil je liever geen zwarte koffie drinken, kies dan voor magere melk of ongezoete soja- of havermelk. Magere melk maakt overigens verreweg het beste en stevigste cappuccinoschuim.

Let op cafestol

Maakt het nou nog uit hoe je je koffie zet? Is espresso beter dan druppelkoffie? Moet je oploskoffie vermijden? Het Voedingscentrum heeft een overzicht gemaakt van hoe gezond de verschillende manieren van koffie zetten zijn, en daarbij is vooral gekeken naar de stof cafestol. Cafestol is een stofje dat het LDL-cholesterolgehalte in het bloed verhoogt, en dat is een minder gezonde eigenschap van koffie.

De minste cafestol zit in filterkoffie, koffie van koffiepads en in oploskoffie. Iets hoger scoren espresso (ook uit cupjes) en aanverwante soorten, en de meeste cafestol zit in koffie uit een cafétière en in Turkse koffie. De reden daarvoor is eenvoudig: hoe langer de gemalen koffie in contact met de drank blijft, des te meer cafestol er vrijkomt. De reden dat espresso hoger scoort ligt aan de veel fijnere maling, waardoor er dus ook relatief meer cafestol vrijkomt.

Volgens het Voedingscentrum kunnen gezonde volwassenen zonder al te veel problemen zo’n 4 kopjes koffie per dag drinken, als het om filterkoffie, pad-koffie of oploskoffie gaat. Drink je liever espresso (los of uit cups) dan is 2 tot 3 kopjes per dag het maximum. Kies je voor koffie uit de cafétière, dan volstaat 1 kopje per dag.

Type koffie Aanbevolen hoeveelheid per dag
Filterkoffie Maximaal 4 kopjes
Pad-koffie Maximaal 4 kopjes
Oploskoffie Maximaal 4 kopjes
Espresso Maximaal 2-3 kopjes
Koffie uit cafétière Maximaal 1 kopje

labels:

Zie ook: