Valse vrienden: woorden in verschillende talen die qua vorm veel op elkaar lijken, maar iets heel anders betekenen. Ook in het Italiaans zijn er woorden die een Nederlander op het verkeerde been kunnen zetten.

In de jaren negentig verscheen bij uitgeverij Thomas Rap de serie De Taalvos, boekjes over valstrikken in het Engels, Duits, Frans, Spaans en Italiaans. Het Italiaans kwam in twee delen, die ik samen met professor Vincenzo Lo Cascio (deel I) en vertaalster Claudia Di Palermo (deel II) samenstelde.

Veelvoorkomende Valse Vrienden in het Italiaans

Hieronder een overzicht van enkele Italiaanse woorden die vaak voor verwarring zorgen:

  • Firma: Betekent geen bedrijf, maar handtekening. Onder aan het formulier vul je bij firma niet in bij welk bedrijf je werkt, maar zet je je handtekening. Er is ook een werkwoord: firmare, tekenen, je handtekening zetten.
  • Mostarda: Niet hetzelfde als mosterd.
  • Confetti: Italiaanse confetti zijn niet de gekleurde papiersnippers die wij ‘confetti’ noemen (dat zijn coriandoli), maar amandelen met een suikerlaagje.
  • Prima: Betekent eerder, eerst. Prima vado a casa, eerst ga ik naar huis. Alcuni giorni prima, een paar dagen eerder. Prima o poi, vroeg of laat.
  • Parente: Laat je niet door het Engelse parents in de war brengen, want met parenti worden niet specifiek je ouders bedoeld, maar familieleden in het algemeen.
  • Morbido: Niet: morbide (dat is morboso in het Italiaans), maar: zacht. Tessuto morbido, zachte stof. De klemtoon ligt op de eerste lettergreep: mórbido.
  • Gamba: Betekent: been.
  • Macchina: Betekent wel iets van: machine, toestel (zie de macchina fotografica hierboven), maar als het woord op zichzelf staat, wordt er een auto mee bedoeld. Dove hai parcheggiato la macchina?
  • Cocomero: Geen komkommer, maar een watermeloen.

De Geschiedenis van de Komkommer

Waarschijnlijk waren ‘onze komkommers’ (Cucumis sativus) al bekend bij de oude Romeinen, maar daar is volgens Andrew Dalby geen archeobotanisch of geschreven bewijs van overgeleverd. De zachte zaden zijn zo vergankelijk dat ze niet bewaard zijn gebleven, en in het begin maakten de Grieken en Romeinen geen onderscheid tussen komkommers en een variant van de suikermeloen, Cucumis melo var. chate, die nu nog soms wordt aangeduid als ‘Italiaanse komkommer’.

De vrucht smaakt inderdaad als komkommer, maar dan zonder het ‘bittertje’ dat oorspronkelijk in komkommers aanwezig was. Dat bittertje komt door de toxische stof cucurbitacine C, maar je merkt er alleen nog iets van als je zelf komkommers kweekt. Kijk dan wel uit, want in hoge concentraties (300 mg) is cucurbitacine dodelijk. Maar wees gerust, als je komkommers koopt of de meloenkomkommer kiest, ontbreekt die stof.

Plinius de Oudere (23 - 79 nC) beschrijft in zijn encyclopedie Naturalis historia alles wat zich op en rond de Aarde bevindt. Het was oorspronkelijk een omvangrijk werk van 102 boeken; er zijn er slechts 37 bewaard gebleven. Gelukkig zijn de boeken over dieren en planten daar ook bij, zodat we kunnen lezen wat hij over komkommers en meloenen te vertellen heeft.

Zo wilde Keizer Tiberius (42 vC - 37 nC) volgens Plinius graag het hele jaar door komkommers kunnen eten. Daarvoor waren er verrijdbare plantenbedden gemaakt die steeds naar de zonnigste plek in de paleistuin werden verplaatst. In de winter lag er een latwerk met spiegelsteen op de bedden.

De Romeinen noemen dit mineraal Lapis specularis. Het is inderdaad zo doorzichtig als glas. De beste spiegelsteen werd in Spanje gewonnen. De platen werden gebruikt als vensterglas, totdat glas populairder werd. De moderne naam is muscoviet (naar vitrum muscovitum, glas uit Moskou).

Als zomergewas werden komkommer- en kalabasplanten ook wel omhoog geleid om pergola’s en daken te bedekken.

labels:

Zie ook: