Eet je ongezond? Dan heb je meer kans op kanker. Dit is bij de ene soort duidelijker bewezen dan bij de andere. Het betekent niet dat je altijd kanker krijgt als je ongezond eet.

Wat kun je beter niet of minder eten?

Hieronder volgt een overzicht van voedingsmiddelen waarvan de consumptie mogelijk een risico op kanker kan verhogen:

1. Rood en Bewerkt Vlees

Rood vlees is vlees met een rode/roze kleur. Rood vlees komt van runderen, kalveren, varkens, schapen, geiten en paarden. Ook al is het vlees van deze dieren niet altijd duidelijk rood van kleur, toch wordt dit vlees gerekend tot rood vlees.

Bewerkt vlees is vlees dat gerookt, gedroogd of gezouten is of waar conserveringsmiddelen in zitten. Bewerkt vlees: Vlees dat voorafgaand aan de verkoop is bewerkt om de smaak of houdbaarheid te beïnvloeden door middel van roken, zouten, drogen en/of het toevoegen van conserveringsmiddelen zoals nitraat of nitriet. Het kan hierbij gaan om rood of wit vlees, maar het meeste bewerkte vlees is rood vlees. Hamburger, worst en gemarineerd vlees zijn bewerkt vlees. In deze voeding zitten stoffen waar je darmkanker van kunt krijgen. In rood vlees zit een kleurstof: heemijzer. Eet je dit vaak? Dan kan je darmwand beschadigen.

Het eten van veel rood en met name bewerkt vlees zoals vleeswaren wordt in verband gebracht met beroerte, diabetes type 2 en kanker.

2. Fastfood en Calorieën

Fastfood zoals snacks en patat en ander eten met veel calorieën zijn niet goed voor je gezondheid. Eet je ze vaak? Dan kun je overgewicht krijgen. En teveel vet rond je buik. Ongeveer 4% van de mensen met kanker krijgen dit door overgewicht. Ook kun je door overgewicht andere ziektes krijgen. Overgewicht heb je als je een BMI hebt van 25 of hoger. Ook hoeveel buikvet je hebt zegt iets over je gezondheid. Hoe meer buikvet je hebt, hoe groter je kans op kanker of andere ziektes. Suiker en vet zelf zijn niet kankerverwekkend. Alleen kun je wel overgewicht en teveel buikvet krijgen als je er teveel van eet.

Wetenschappelijk Onderzoek naar Vleesconsumptie en Gezondheid

Er is beperkte tot zeer beperkte zekerheid dat een dieet met minder rood of bewerkt vlees kan leiden tot een zeer kleine afname van nadelige uitkomsten van cardiometabole en oncologische aandoeningen. Dat concludeert Robin Vernooij in samenwerking met een internationale groep onderzoekers op basis van een systematisch literatuuronderzoek. Deze uitkomst roept volgens de auteurs vragen op over de waarschijnlijkheid van een causaal verband tussen de consumptie van rood en bewerkt vlees en nadelige effecten hiervan op de gezondheid.

Het doel van deze literatuurstudie was het effect van voedingspatronen te evalueren, inclusief de consumptie van verschillende hoeveelheden rood en bewerkt vlees, op de sterfte door alle oorzaken, hart- en vaatziekten en de incidentie en sterfte door kanker. De onderzoekers zochten systematisch naar publicaties in MEDLINE en EMBASE, het Cochrane Central Register of Controlled Trials, de CINAHL-databank en de Web of Science en ProQuest Dissertations & Theses Global.

Twee onderzoekers bekeken onafhankelijk van elkaar de zoekresultaten en includeerden alle prospectieve cohortstudies met 1.000 of meer deelnemers, waarin een verband werd gerapporteerd tussen voedingspatronen en gezondheid. De gegevens uit deze studies werden door twee recensenten onafhankelijk van elkaar geëxtraheerd. De geïncludeerde studies, inclusief patiënten die gedurende 2 tot 34 jaar zijn gevolgd, toonden lage tot zeer lage zekerheid dat voedingspatronen met een geringe inname van rood en bewerkt vlees resulteerden in een zeer kleine of mogelijk kleine afname van sterfte door alle oorzaken, incidentie en sterfte door kanker, sterfte door cardiovasculaire aandoeningen, niet-fatale coronaire hartziekte, een fataal of niet-fataal myocardinfarct en diabetes type 2.

De totale populatie voor kanker, cardiovasculaire mortaliteit en incidentie van sommige kankersoorten omvatte meer dan 400.000 patiënten. Robin Vernooij en collega’s concluderen dat naleving van voedingspatronen met een lagere inname van rood of bewerkt vlees mogelijk kan leiden tot een verminderd risico van mortaliteit door alle oorzaken, mortaliteit door cardiometabole aandoeningen, en morbiditeit en mortaliteit door kanker.

Een van de primaire beperkingen van deze studie is de heterogeniteit aan dieetpatronen afkomstig van de geïncludeerde studies. Hoewel in deze studies onderscheid is gemaakt tussen deelnemers met een lage tot hoge inname van rood en bewerkt vlees, waren er grote variaties aanwezig ten aanzien van andere voedsel en nutriëntkarakteristieken binnen de voedingspatronen en de hoeveelheden geconsumeerd rood en bewerkt vlees. Een andere beperking is dat er geen analyses konden worden gemaakt van de impact van rood en bewerkt vlees afzonderlijk, omdat deze informatie ontbrak.

De Rol van Vlees in een Duurzaam Eetpatroon

Vlees heeft veel invloed op het klimaat vergeleken met andere producten: kippenvlees het minste en rundvlees het meest. De wereldwijde toenemende vraag naar vlees leidt tot ontbossing, meer land- en watergebruik en het verdwijnen van regenwoud. Diverse veehouderijen houden extra rekening met dierenwelzijn. Voor een duurzaam en gezond eetpatroon adviseren we om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, waarvan maximaal 300 gram rood vlees.

Vleesconsumptie in Nederland

Het vleesverbruik per hoofd van de bevolking was volgens Wageningen Economic Research in 2022 76 kilo. Zo'n 36 kilo daarvan is varkensvlees, 21 kilo pluimveevlees, 15 kilo rundvlees, 1 kilo kalfsvlees en 1 kilo schapen- en geitenvlees. Dit is op basis van karkasgewicht (inclusief botten). Per dag eten we in Nederland gemiddeld 87 gram vlees. Dat is 18 procent minder dan in de periode 2007-2010. De consumptie is het hoogst onder mannen van 18-50 jaar (116 gram per dag). Meer dan de helft van het vlees dat we eten is bewerkt vlees. Volwassenen eten gemiddeld 69 gram rood en/of bewerkt vlees per dag. Voor mannen is dit gemiddeld 85 gram en voor vrouwen 54 gram. Meer dan 25% van de volwassen mannen eet 100 gram of meer rood en/of bewerkt vlees per dag.

Veilig Bewaren en Bereiden van Vlees

Voor de houdbaarheid van vlees is het belangrijk om dit goed en veilig te bewaren. Leg rauw vlees en rauwe vleesproducten na het boodschappen doen zo snel mogelijk in de koelkast. Neem een koeltas mee naar de winkel als het erg warm is. Zorg ervoor dat de koelkast goed koud is. Let op de TGT-datum (‘te gebruiken tot’) op de verpakking. Haal vlees niet te lang voor het bereiden uit de koelkast. Bewaar bereid vlees maximaal 3 tot 4 dagen in de koelkast. Bewaar geen vlees dat overbleef bij de barbecue. Rauw gemalen vlees in een geopende verpakking kan maximaal 1 dag in de koelkast worden bewaard en 2 tot 3 maanden in de diepvries.

Vlees dat kort houdbaar is en snel bederft heeft een ‘te gebruiken tot-datum’ (TGT). Producten die minder snel bederven hebben een ‘ten minste houdbaar tot-datum’ (THT). Vlees kan ook in de diepvries bewaard worden bij een temperatuur kouder dan -18°C. Voor verschillende soorten kip, rundvlees en varkensvlees gelden verschillende bewaartijden voor de diepvries. Vlees verliest bij het invriezen aan kwaliteit omdat het uitdroogt en de celwanden kapot gaan door het water dat dan kristalliseert. In de vriezer geldt: hoe groter een stuk vlees, hoe langer het goed blijft. Vettere vleessoorten zijn minder lang te bewaren omdat ze op den duur ranzig worden. Onbewerkt varkensvlees kun je vaak tot 3 maanden invriezen, maar onbewerkt rundvlees wel tot 9 maanden.

Bewerkte producten waarin zout verwerkt is, zoals: hamburgers, slavinken, verse worst en andere producten die snel bereid kunnen worden, worden sneller ranzig. Vlees kan op allerlei manieren worden bereid: van koken, bakken en grillen en roerbakken tot barbecueën. Vlees krimpt ongeveer een kwart bij bereiding door verlies van vocht en vet. Voor gemalen vlees geldt: controleer of het volledig is gegaard voordat je het opeet. Voorbeelden zijn gehakt, worstjes of spiesjes. Vlees uit één stuk van rund of varken, zoals biefstuk, kan rosé gegeten worden, maar doorbakken is de meest veilige keuze.

Sommige biefstukken die in de winkel te koop zijn, zien eruit als één stuk, maar kunnen toch zijn samengesteld uit verschillende stukken vlees. Er zijn dan eiwitten of enzymen toegevoegd die gebruikt mogen worden als ‘plaksel’. Op het etiket staat dan: ‘samengesteld uit stukjes vlees’. Om een voedselinfectie te vermijden is het belangrijk hygiënisch te werken en kruisbesmetting te voorkomen. Als je vlees uit de diepvries gaat eten, moet je het eerst ontdooien. Als je vlees niet ontdooit dan loop je het risico dat de binnenkant nog niet helemaal gaar is, terwijl de buitenkant wel al donkerbruin gebakken is.

Ontdooi bevroren producten in de koelkast, op een afgedekt bord of in een afgedekte schaal. Zo krijgen bacteriën geen kans en blijft het vlees lekker sappig. Kleinere stukken vlees kunnen worden ontdooid in de magnetron. Maak het dan wel meteen erna verder klaar. Vries ontdooid rauw vlees niet opnieuw in. Bij het ontdooien komt namelijk vleesvocht vrij.

Voedingswaarde van Vlees

Mager onbewerkt vlees staat in de Schijf van Vijf en past in een gezond voedingspatroon. Vlees is rijk aan de vitamines B1, B6 en B12 en het mineraal zink. Daarnaast levert het vitamine B2 en de mineralen ijzer, fosfor en seleen. Lever is bovendien rijk aan vitamine A. Vlees bevat van nature eiwit en vet. Er zitten geen koolhydraten in. De hoeveelheid eiwit en vet staan met elkaar in verband. Des te vetter het vlees des te lager het eiwitgehalte en andersom. De voedingswaarde van vleesproducten, zoals gehaktbal, vinken, burgers en worsten, hangt af van hoe en met welk vlees het gemaakt is. Vaak zit er veel zout in. Vette vleessoorten bevatten relatief veel verzadigd vet.

De Relatie tussen Vlees en Ziekte

Er is inmiddels voldoende wetenschappelijk bewijs voor de relatie tussen het eten van veel rood vlees en vooral bewerkt vlees, en het risico op bepaalde soorten kanker (waaronder darmkanker), het risico op diabetes type 2 en op beroerte. De reden voor de mogelijke schadelijke effecten van rood vlees is niet helemaal duidelijk. Er zijn aanwijzingen dat een hoge inname van heemijzer samenhangt met hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en metabole ziekten. Heem ijzer in vlees heeft ook voordelen, want je hebt ijzer nodig en het lichaam neemt heemijzer makkelijker op dan ijzer uit plantaardige voedingsmiddelen. Ook andere componenten van rood vlees zijn in verband gebracht met diabetes type 2.

Stoffen die gevormd worden bij het roosteren, grillen of frituren van vlees op hoge temperatuur kunnen schadelijk zijn. De Gezondheidsraad geeft aan dat een hoge consumptie (100 tot 120 gram per dag) van rood vlees (zowel bewerkt als onbewerkt) samenhangt met een 10% hoger risico op darmkanker en 20% hoger risico op longkanker. Een hoge consumptie (meer dan 50 gram per dag) van bewerkt vlees (zowel rood als wit) hangt samen met een 15% hoger risico op darmkanker. Het verband met darmkanker is bij bewerkt vlees sterker dan bij totaal rood vlees. De Gezondheidsraad geeft aan dat er een verband is tussen het eten van veel rood en bewerkt vlees en beroerte. Een hoge consumptie (100 tot 120 gram per dag) van rood vlees hangt samen met een 10% hoger risico op een beroerte. Een hoge consumptie (meer dan 50 gram per dag) van bewerkt vlees hangt samen met een 10% hoger risico op beroerte. Verzadigd vet en zout spelen hierbij mogelijk een rol.

Vlees levert een belangrijke bijdrage aan de inname van verzadigd vet. Verzadigd vet verhoogt het risico op hart- en vaatziekten. Bewerkt vlees bevat veel zout. Te veel zout kan leiden tot een hoge bloeddruk. De Gezondheidsraad geeft aan dat er een verband is tussen het eten van veel rood en bewerkt vlees en diabetes type 2. Een hoge consumptie (100 tot 120 gram per dag) van rood vlees hangt samen met een 15% hoger risico op diabetes type 2. Een hoge consumptie (meer dan 50 gram per dag) van bewerkt rood vlees hangt samen met een ongeveer 20% hoger risico op diabetes type 2. Het is nog niet helemaal duidelijk hoe dit mechanisme werkt.

Risico's van Rauw Vlees

Rauw vlees kan besmet zijn met ziekmakende bacteriën, zoals salmonella of E. coli. Ook parasieten zoals Toxoplasma gondii kunnen in rauw vlees voorkomen. Deze zijn vooral gevaarlijk voor zwangeren. Vlees bakken doodt de bacteriën, maar op rauw vlees zijn ze nog schadelijk. Vlees uit één stuk van rund of varken, zoals biefstuk, kan rosé gegeten worden, omdat de meeste bacteriën altijd aan de buitenkant van het vlees zitten. Maar doorbakken is de meest veilige keuze. Sommige vleessoorten worden bewust rauw gegeten of niet door en door verhit. Voorbeelden zijn tartaar en filet américain. Eet geen rauwe kip of varken. Deze vormen een extra risico voor ziekteverwekkers. Voor kip en gemalen vlees (zoals gehakt of worst) geldt: Verhit het door en door voordat je het opeet om voedselinfecties te voorkomen. Jonge kinderen, ouderen, mensen met een verminderde weerstand en zwangeren wordt afgeraden rauw vlees te eten, zoals tartaar en carpaccio. Dit zijn risicovolle producten. Eet geen vlees dat niet goed verhit is. Je kunt dan besmet raken met ziekmakende bacteriën, zoals salmonella, E.

Adviezen voor Vleesconsumptie

Het advies is om niet meer dan 500 gram vlees per week te eten, inclusief vleeswaren. Eet daarbinnen maximaal 300 gram rood vlees, zoals rundvlees en varkensvlees. Dit is een maximum, minder of geen vlees eten kan ook. Onbewerkt mager vlees staat in de Schijf van Vijf.

Het advies is om een keer per week vis te eten en een of meerdere dagen per week vegetarisch te eten. Binnen de Schijf van Vijf draait het om afwisseling tussen dierlijke en plantaardige producten. Een voorbeeld van een weekindeling voor warme maaltijden kan zijn: 1 dag vis, 1 dag peulvruchten, 1 dag noten, 2 dagen onbewerkt rood vlees en 2 dagen kip of ander gevogelte. Lees meer over peulvruchten, noten, vis, ei en vlees en vul de Schijf van Vijf voor jou in voor een voedingsadvies op maat. Wil je minder vlees eten?

Bewerkt vlees, vleeswaren en vette vleessoorten staan niet in de Schijf van Vijf. Vanwege de negatieve effecten op de gezondheid geldt het advies niet te vaak vleeswaren, bewerkt vlees en vette vleessoorten te eten. Onbewerkt mager vlees past in een gezond eetpatroon, vooral vanwege de eiwitten, vitamines en mineralen. Zwangeren kunnen beter geen rauw vlees eten. Zij zijn gevoeliger voor een voedselinfectie. De parasiet toxoplasma gondii in rauw vlees kan een miskraam of vroeggeboorte veroorzaken. Verhit vlees is geen probleem.

Alternatieven voor Vlees

Ik wil best minder rood vlees eten. Vlees is een belangrijke bron van eiwitten, ijzer en zink. Je kunt rood vlees makkelijk vervangen door dierlijke alternatieven, zoals gevogelte, vis of ei. Maar ook peulvruchten zijn een gezond, plantaardig alternatief. Veelgebruikte alternatieven zijn daarnaast kaas en paddenstoelen. Kies bijvoorbeeld 3 dagen per week een gerecht met rood vlees en de andere dagen voor vis, kip, kalkoen, ei, kaas of een vegetarisch alternatief.

Conclusie WHO onderzoek

‘WHO: Knakworst is kankerverwekkend’ kopte de internetredactie van Trouw. ‘Bad Day For Bacon: Processed Meats Cause Cancer, WHO Says’, kopte NPR. Hart van Nederland kopte zelfs: ‘Knakworstjes ongezonder dan asbest’. Het persbericht dat de WHO 26 oktober naar buiten bracht, verspreidde zich razendsnel. Het bericht is gebaseerd op onderzoek van de International Agency of Research Into Cancer, onderdeel van de WHO. Zij analyseerden achthonderd verschillende studies die de relatie tussen vlees en kanker onderzochten. De resultaten verschenen in The Lancet Oncology.

In groep 1 staan stoffen waarvan is bewezen dat ze kanker veroorzaken, zoals tabak, asbest, ethanol (in alcoholische dranken). Allereerst: ‘rood vlees is waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen (groep 2A), gebaseerd op beperkt bewijs dat het eten van rood vlees kanker veroorzaakt en sterk mechanistisch bewijs voor een kankerverwekkend effect. Onder rood vlees valt het vlees dat een donkerrode kleur heeft voordat het gebakken wordt. Zoals bijvoorbeeld lamsvlees of koeienvlees.

Over bewerkt vlees zegt de WHO het volgende in het bericht: ‘Bewerkt vlees is kankerverwekkend voor mensen (groep 1), gebaseerd op voldoende bewijs in mensen dat het eten van bewerkt vlees dikkedarmkanker veroorzaakt’. Bewerkt vlees is vlees dat niet vers verkocht wordt. Het is bijvoorbeeld gerookt of gezouten. Voorbeelden zijn knakworstjes, salami-worst en ham. Deze categorieën zeggen iets over de kracht van het bewijs waarmee is aangetoond dat een stof kankerverwekkend is. Ze zeggen niets over hoe gevaarlijk een stof is, of over hoe groot de kans is dat je na het binnenkrijgen van de stof kanker krijgt.

Om een vergelijking te maken. Je kunt een behoorlijke val maken door op een rondslingerend speelgoedautootje te gaan staan. Een speelgoedautootje kan dus een ongeluk veroorzaken, net als een gewone auto. Dat is bewezen. Maar de kans dat dit gebeurt is niet heel groot. De lichamelijke schade die je ervan oploopt zal bovendien niet zo erg zijn als bij een auto-ongeluk op de snelweg. Als je beide zou moeten categoriseren in een systeem als het IARC hanteert, zouden ze in dezelfde categorie vallen.

In Nederland krijgt één op de twintig mensen in zijn of haar leven darmkanker. Op iedere 1000 mensen zijn dat dus 50 darmkankerpatiënten. Uitgaande van de studie van het IARC betekent dat wie het minste bewerkte vlees eet, iets minder kans heeft op het ontwikkelen van darmkanker. Ongeveer 45,5 van de 1000. Van de mensen die het meest bewerkt vlees eten, zullen ongeveer 54,5 darmkanker krijgen. Dat zijn er 9 meer dan in de groep mensen die ‘weinig vlees’ eten. Dat is zeker niet verwaarloosbaar, maar ook geen reden om direct te stoppen met het eten van vlees. Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds adviseert om minder vlees te eten om de kans op darmkanker te verkleinen.

Aanbevelingen van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds

De aanbeveling van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds luidt: Beperk het eten van rood en bewerkt vlees. Eet weinig rood vlees zoals rund-, varkens- en lamsvlees. Eet weinig of geen bewerkt vlees.

Ja, de bereidingswijze van vlees kan een rol spelen bij het ontstaan van kanker. Zo ontstaan er bij het frituren en barbecueën van vlees temperaturen die kunnen oplopen tussen de 200 en 400 °C.

Rood vlees is een goede bron van eiwitten, ijzer en zink en past daarom in kleine porties in een gezond voedingspatroon. Ons advies voor rood vlees is om per week niet meer dan 350 tot 500 gram te eten. Dit is ongeveer hetzelfde als 3 porties.

Het is beter om geen vleeswaren te eten zoals ham, boterhamworst of salami. Er zijn veel lekkere en gezondere alternatieven. Bijvoorbeeld verschillende soorten kaas, maar ook sandwichspread, vis of hummus. Ook salami en ham van de slager vallen onder bewerkt vlees. Daarnaast bevat biologisch vlees net als niet-biologisch vlees heemijzer.

Mensen die meer dan de geadviseerde hoeveelheid rood vlees of bewerkt vlees per dag eten, hebben een (licht) verhoogd risico op het krijgen van kanker. Wetenschappelijk onderzoekt toont dit aan.

Door de bewerking kunnen kankerverwekkende stoffen (carcinogenen) ontstaan. Deze stoffen kunnen cellen beschadigen in ons lichaam, wat tot kanker kan leiden.

We volgen het advies van het Voedingscentrum. Eet niet meer dan 300 gram rood vlees per week. Eet liever ook geen bewerkt vlees zoals ham, salami en worst. Wissel het eten van rood en bewerkt vlees af met: wit vlees zoals kip of ander gevogelte;vis;peulvruchten;noten;een dagje zonder vlees of vegetarisch (geen vis en geen vlees) met bijvoorbeeld tofu, tempé of ei.

Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), classificeert bewerkt vlees als 'kankerverwekkend voor mensen'. En rood vlees als 'waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen'. Bewerkt vlees valt daarmee in dezelfde categorie als tabak, alcohol en asbest. Dat betekent dat er doorslaggevend bewijs is dat deze stoffen kankerverwekkend zijn. Het betekent echter niet dat de risico's even groot zijn. Dat verschilt per stof. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer 19.000 mensen kanker door roken. Voor minder kans op kanker is het beter om rood vlees met mate te eten.

Samenvatting Richtlijnen en Adviezen

Hieronder een samenvatting van de belangrijkste richtlijnen en adviezen met betrekking tot de consumptie van rood en bewerkt vlees:

  • Beperk de consumptie: Eet niet meer dan 500 gram vlees per week, waarvan maximaal 300 gram rood vlees.
  • Vermijd bewerkt vlees: Probeer bewerkt vlees zoals worst, ham en salami te vermijden.
  • Varieer je voeding: Wissel vlees af met vis, gevogelte, peulvruchten, noten en vegetarische opties.
  • Veilige bereiding: Zorg ervoor dat vlees goed verhit is om voedselinfecties te voorkomen.
  • Let op de Schijf van Vijf: Kies voor mager, onbewerkt vlees dat past binnen een gezond voedingspatroon.

Tabel: Richtlijnen voor Vleesconsumptie

Soort Vlees Aanbevolen Hoeveelheid Opmerkingen
Rood Vlees (rund, varken, lam) Maximaal 300 gram per week Kies bij voorkeur magere varianten
Bewerkt Vlees (worst, ham, salami) Zo min mogelijk Bevat vaak veel zout en conserveringsmiddelen
Wit Vlees (kip, kalkoen) Kan als alternatief voor rood vlees Kies voor onbewerkte varianten

labels: #Vlees

Zie ook: