Als je een doosje eieren koopt in de supermarkt, ga je ervanuit dat ze onbevrucht zijn en je niet ineens een kuikentje in huis hebt. Toch blijken sommige supermarkt-eieren - mits vers genoeg - uit te broeden tot levende kuikens.

Het Experiment van Tijn Elferink

Tijn Elferink is zelf gezondheidsjournalist en doet zijn verhaal in De 538 Middag met Frank. Elferink vertelt dat hij op internet las dat bepaalde eieren in de supermarkt wel eens bevrucht zouden kunnen zijn. "Ik experimenteer wel vaker en ik dacht: ik geloof er niets van, maar laat me dan maar bewijzen dat het niet zo is. Dus ik nam de proef op de som."

Biologisch Dynamische Eieren

Hij deed onderzoek en leerde dat de meeste eieren in de supermarkt niet bevrucht zijn. "Je moet dus ook specifiek biologisch dynamische eieren kopen en daar proberen ze zo goed mogelijk de natuur na te bootsen door er ook hanen rond te laten lopen."

Tijn koopt de eieren en stopt ze op een aangename temperatuur in een fermentatiemachine. "Na drie weken zat er dus een heel klein barstje in een van die eieren en hoorde ik 'piep piep'. Ik dacht echt: dit kan niet waar zijn." Er blijkt wel een klein, geel bolletje in te zitten. Het experiment is dus geslaagd.

Tijn gaat op onderzoek uit en ontdekt dat het helemaal niet zo raar is dat het is gelukt. "Wat ik dus leerde is dat de kip eerst alle eieren legt en dan gaat de kip pas broeden. Dus het is helemaal niet gek dat dat ei eerst even koud is en dan pas wordt opgewarmd door de kip."

Door het experiment loopt er ineens een kuiken in huis. "De kleine woont inmiddels bij een adoptiegezin, want ik woon midden in Amsterdam en wat moet je daar met een kip? Het kan ook nog een haan worden, dat zouden de buren niet zo leuk vinden", zegt Elferink.

Waarschuwing

Hij waarschuwt dan ook: "Don't try this at home, want als er een kip uitkomt, moet je er wel een plekje voor hebben. Een dier mag niet lijden onder mijn stomme experimenten. Je kunt hem echt niet naar buiten sturen nu. Dat is gewoon dierenmishandeling, want het is veel te koud."

De Realiteit van Bevruchte Eieren

De kans op succesvolle uitkomst is het grootst bij verse eieren van biologische of biodynamische leghennenbedrijven, waar bewust hanen tussen de hennen worden gehouden. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij pluimveebedrijven die leveren aan de winkels van Ekoplaza en Odin. Ook Rondeel-leghennen kennen het gezelschap van hanen.

Hanen bevorderen de groepsrust en het natuurlijke gedrag van de kippen. Reden voor welzijnsbewuste leghennenhouders om te kiezen voor een stel hanen tussen de kippen - maar die bevruchten dus soms ook de eieren.

In reguliere, gangbare leghennensystemen worden hanen doorgaans geweerd omdat ze geen eieren leggen en wél voer eten. De kans op bevruchte eieren is daar minimaal.

Een bevrucht ei is overigens pas een kuiken in wording als het wordt uitgebroed.

PFAS in Eieren van Hobbykippen

RIVM adviseert, per 15 april 2025, om geen particuliere eieren meer te eten. In heel Nederland kunnen particuliere eieren veel PFAS bevatten. Dat blijkt uit nieuw onderzoek op 60 verschillende locaties.

Advies van het RIVM

Het RIVM adviseert daarom geen particuliere eieren meer te eten. In Nederland krijgen we al veel PFAS binnen via andere voedingsmiddelen en drinkwater. De hoeveelheid die mensen via particuliere eieren binnenkrijgen komt, daar bovenop.

Eerder (december, 2023) gaven het RIVM en de GGD ZHZ al een regionaal advies voor Zuid-Holland Zuid: eet geen eieren uit eigen tuin. Het gaat om eieren van hobbykippen, dus kippen die mensen als hobby houden.

Uit onderzoek van december 2023 blijkt dat deze eieren in de regio vaak te veel PFAS bevatten. In mei 2024 heeft het RIVM de risico’s daarvan beoordeeld. De conclusie is duidelijk: de meeste eieren van hobbykippen in deze regio zijn niet veilig om te eten.

Daarom adviseren zowel het RIVM als de GGD ZHZ: eet geen eieren van hobbykippen in Zuid-Holland Zuid.

Onderzoek naar PFAS

Het doel van het eierenonderzoek (december, 2023) was om te achterhalen of het veilig is voor bewoners om eieren te eten van hobbykippen uit de omgeving van Chemours (voorheen DuPont), omdat de omgeving met PFAS vervuild is.

De afgelopen jaren heeft uitgebreid onderzoek plaatsgevonden naar PFAS in de bodem, moestuinen en in het water. Er zijn eieren onderzocht van hobbykippen op PFAS-gehalten in de regio Zuid-Holland Zuid.

Daarbij zijn ook monsters genomen van de grond. Dit is relevant omdat kippen ook in de grond pikken. Er zijn steekproefsgewijs eieren geraapt op locaties verspreid over de regio, zowel in stedelijk als in landelijk gebied.

Er zijn op 30 locaties in de regio steekproefsgewijs eieren geraapt. Dit is gedaan in de gemeenten Molenlanden, Papendrecht, Dordrecht, Sliedrecht, Alblasserdam, Hardinxveld-Giessendam. Ook zijn er eieren geraapt in de gemeenten Hoeksche Waard en Altena.

Resultaten van het Onderzoek

Alle in regio Zuid-Holland Zuid en gemeente Altena onderzochte eieren van hobbykippen bevatten PFAS-concentraties die (veel) hoger zijn dan in commercieel geproduceerde eieren. Dat blijkt uit de risicobeoordeling die het RIVM deed voor 31 locaties van hobbykippen in deze regio.

Ze bevatten 6 tot 1.000 keer meer PFAS dan een gemiddeld commercieel ei. Het RIVM handhaaft daarom het advies dat zij en de GGD ZHZ eerder hebben gegeven (21 december, 2023) om geen eieren van hobbykippen te eten.

Het RIVM heeft aan de hand van de gezondheidskundige grenswaarde PFAS berekend hoeveel eieren van hobbykippen per dag, week of maand gegeten kunnen worden, zonder de gezondheidskundige waarde te overschrijden.

De risicobeoordeling vergelijkt de berekende inname van PFAS door het eten van particuliere eieren met de gezondheidskundige grenswaarde. Als mensen minder PFAS binnenkrijgen dan de gezondheidskundige grenswaarde wordt er geen effect verwacht op de gezondheid.

Boven de gezondheidskundige grenswaarde neemt de kans op ziekte toe. Hoe meer PFAS mensen binnenkrijgen en hoe langer dit duurt, des te groter de kans op ziekte is.

Het RIVM heeft voor 31 locaties berekend hoeveel eieren van hobbykippen mensen per week kunnen eten, zonder over de gezondheidskundige grenswaarde PFAS heen te gaan.

Voor 22 locaties geldt dat mensen door het eten van één ei per week al meer PFAS binnenkrijgen dan de gezondheidskundige grenswaarde. De eieren van de overige acht locaties konden maximaal één (op drie locaties), twee (op twee locaties), drie (op twee locaties) of vier keer per week (op één locatie) worden gegeten zonder dat de gezondheidskundige grenswaarde werd overschreden. Op één locatie werd de grenswaarde overschreden bij 15 eieren per week.

Achtergrondblootstelling

In het RIVM-onderzoek is de inname van PFAS berekend via het eten van alleen eieren van hobbykippen. We krijgen echter ook PFAS binnen via andere voedingsmiddelen en drinkwater, de zogenaamde achtergrondblootstelling.

Deze inname moet ook worden meegenomen om het risico voor de gezondheid van het eten van de eieren van hobbykippen te beoordelen. In 2023 heeft het RIVM de inname van PFAS via voedsel en drinkwater berekend voor de Nederlandse bevolking.

Hieruit blijkt dat Nederlanders teveel PFAS binnenkrijgen. Daarom is elke extra inname, bijvoorbeeld via eieren van hobbykippen, onwenselijk.

Regenwormen als oorzaak

Uit nieuw onderzoek (oktober, 2024) lijken regenwormen de belangrijkste oorzaak te zijn van de hoge concentraties PFAS in eieren van hobbykippen in Zuid-Holland Zuid en de gemeente Altena. Dit blijkt uit onderzoek dat het afgelopen jaar/half jaar is uitgevoerd.

Het onderzoek toont aan dat PFAS via het eten van wormen in de eieren van kippen komt en zo de ecologische voedselketen binnendringt. In het onderzoek naar PFAS in de eieren van hobbykippen werd geen duidelijk verband gevonden tussen het PFAS-gehalte in de bodem en in de eieren.

Daarom is aanvullend onderzoek gedaan naar mogelijke besmettingsbronnen. Waaronder diverse soorten voer, water, grond, bodembedekking, meelwormen, vitaminen, medicijnen en regenwormen. Het onderzoek heeft uitgewezen dat regenwormen een belangrijke bron van PFAS in de eieren zijn.

Kippen eten de wormen, waardoor PFAS, vooral de stof PFOS, in de eieren terechtkomt. De gemeten hoeveelheden in de wormen kunnen het grootste deel van de PFAS in de eieren verklaren.

Toch is niet uitgesloten dat andere - nog onbekende - bronnen ook bijdragen aan de aanwezigheid van PFAS in de eieren. Het RIVM voert verder onderzoek uit op landelijk niveau naar de aanwezigheid van PFAS in eieren.

Maatregelen om PFAS te Verminderen

Het helpt om je kippen op een andere ondergrond te houden, zoals een afgesloten ren met een harde bodem, zodat ze geen toegang hebben tot regenwormen. Dit kan de kans op PFAS in hun eieren verkleinen.

Maar PFAS kunnen ook op andere manieren in het milieu komen. Daarom is het niet helemaal zeker dat de eieren vrij van PFAS zijn. Kippen eten van nature wormen als ze die tegenkomen. De kans is groot dat deze wormen PFAS bevatten.

Dus kippen die wormen eten, krijgen waarschijnlijk PFAS binnen. We verwachten dat het probleem verder reikt dan de regio Zuid-Holland Zuid en dat wormen elders in Nederland ook een belangrijke bron van PFAS zijn voor kippen.

Het lijkt er op dat wormen een belangrijke bron van PFAS zijn. Als je voorkomt dat je kippen wormen eten, bijvoorbeeld door kippen te houden in een ren met een harde bodem, kan dat de hoeveelheid PFAS verminderen.

Mogelijke Gevolgen van PFAS

Blootstelling aan PFAS heeft een nadelig effect op de gezondheid. Er is veel informatie beschikbaar, waarbij de volgende effecten genoemd worden:

  • Nadelige invloed op de leverfunctie en de werking van het immuunsysteem
  • Verhoging van het cholesterolgehalte
  • Schadelijk voor de voortplanting en de ontwikkeling van het ongeboren kind (iets lager geboortegewicht)

Twee vormen van kanker (nier- en testiskanker) worden in verband gebracht met een hoge blootstelling aan PFOA.

Het doel is de inname van PFAS zo laag mogelijk te houden. RIVM adviseert, per 15 april 2025, om geen eieren van hobbykippen meer te eten. In heel Nederland kunnen eieren van hobbykippen veel PFAS bevatten.

Het Onderscheiden van Eieren

Eieren van een hobbyboer, eierverkopers aan de deur/ straat en in de supermarkt zijn altijd voorzien van een stempel. Deze eieren vallen zijn namelijk voor de handel en vallen daarmee onder het toezicht van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). De eieren met deze stempel zijn veilig om te eten.

Eieren uit de supermarkt kunnen veilig worden gegeten. Deze worden regelmatig getest door Wageningen Food Safety Research (WFSR) in opdracht van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Het RIVM heeft er vorig jaar ook onderzoek naar gedaan in het onderzoek naar consumentenproducten.

Dit geldt voor alle eiersoorten in de supermarkt. Eieren uit de supermarkt bevatten aanzienlijk lagere gehalten aan PFAS en blijven binnen de veilige normen. De verwachting is dat dit ook geldt voor eieren die op de markt te koop worden aangeboden, tenzij deze van hobbykippen afkomstig zijn.

Samenvatting

PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) is een verzamelnaam voor een groep chemische stoffen. Ze worden verwerkt in bijvoorbeeld blusschuim, pannen met een antiaanbaklaag of regenkleding.

PFAS breken niet of nauwelijks af in het milieu. Door milieuvervuiling kunnen ze in voedsel en drinkwater terechtkomen. Als je gedurende meerdere jaren te veel PFAS binnenkrijgt, kunnen de stoffen de werking van het immuunsysteem negatief beïnvloeden.

Je wordt dan niet gelijk ziek. Maar als het immuunsysteem minder goed werkt, kun je wel sneller of vaker ziek worden of werken vaccinaties minder goed. Ook kunnen PFAS een effect hebben op de leverfunctie, het cholesterolgehalte, op de voorplanting en het geboortegewicht van het kind.

Dit zijn effecten die optreden bij hogere concentraties dan het effect op het immuunsysteem. Het eten van een keer een ei met een te hoog PFAS-gehalte zal niet gelijk leiden tot gezondheidsproblemen. Voor langere tijd zijn effecten niet uit te sluiten.

Eieren uit de supermarkt, van de markt of speciaalzaak zijn veilig: zij moeten voldoen aan Europese wetgeving. eieren die commercieel verkrijgbaar zijn. scharreleieren, biologische eieren en vrije uitloop eieren getest. gevonden. Voor zwangeren en kinderen geldt hetzelfde als voor de algemene bevolking. Wil je liever geen risico lopen, dan is de meest veilige keuze om te kiezen voor eieren uit de supermarkt, van speciaalzaken of van de markt.

Het is niet te voorkomen dat je PFAS binnenkrijgt. Dat komt omdat ze in kleine hoeveelheden in veel verschillende voedingsmiddelen kunnen zitten. PFAS verdwijnen ook niet bij het koken of bakken.

Onderzoek van het RIVM laat zien dat we via voedsel en drinkwater te veel PFAS binnenkrijgen. Gevarieerd eten is altijd het beste advies om minder van een bepaalde stof binnen te krijgen.

Eieren staan in de Schijf van Vijf. Ze bevatten veel goede voedingsstoffen zoals vitamines, mineralen en eiwitten. Het eten van 2-3 eieren per week als je vlees eet en 3-4 eieren als je geen vlees eet, past in een gevarieerde voeding.

Eieren van hobbykippen kunnen te veel PFAS bevatten en als je daar te veel van binnenkrijgt, is het schadelijk voor je gezondheid. Het advies van het RIVM luidt dan ook: eet geen eieren van hobbykippen meer.

labels: #Ei

Zie ook: