Eikels zijn overvloedig, buitengewoon voedzaam en een potentieel duurzame voedselbron. Ze zijn rijk aan eiwitten en vetzuren. Het kost een eikenboom gemiddeld 25-30 jaar voordat hij smakelijke vruchten voortbrengt. Alle soorten eikeltjes zijn eetbaar, maar ze verschillen in afmeting en gehalte aan tannine (bitterstof).

In deze blogpost leer je meer over de eik, hoe je het beste de tannine uit de eikeltjes kan spoelen en wat je met het meel en de grutten kunt maken. Als ik nu eikeltjes op de grond zie liggen zie ik overal voedsel, perfect als wildplukker, want plantaardige calorieën in de natuur vind je niet zoveel.

De Geschiedenis van Eikels als Voedsel

Er zijn archeologische vondsten gevonden die er op wijzen dat al zo’n 750.000 jaar voor Christus mensen eikels aten. Al 11.000 jaar zijn beschavingen in gematigde streken rond eikenbomen gebouwd. In het Midden-Oosten, China, Mexico en Californië waren ze zo’n 8000 jaar grotendeels afhankelijk van eikels als hoofdvoedsel. Ze hebben er zelfs een woord voor: Balanocultuur.

Mensen gebruikten eikels vooral bij misoogsten. Dan probeerden ze voor hun brood eerst minder populaire granen als rogge, gierst, gerst te pakken te krijgen en weken vervolgens desnoods uit naar gemalen kastanjes, grassen, wortels en eikels. In de Middeleeuwen waren eikels inderdaad hoofdzakelijk varkensvoer. Historici hadden lang het idee dat eikelmeel uitsluitend armeluisvoedsel was in tijden van schaarste of op plekken waar geen graan beschikbaar was. Inmiddels denken ze dat eikels ook als lekkernij op de tafels van de elite belandden. Eikels kregen in het Westen in de 15de eeuw een opwaardering, maar waarom is niet duidelijk. In de 16de eeuw ontwikkelden koks van adellijke huizen recepten met eikels.

Waarom Eikels Eten?

Als mens kunnen we niet overleven zonder eiwitten. Een groot deel van onze eiwitten halen we momenteel uit vlees, al is de vleesconsumptie in België aan het dalen. Veel van onze eiwitten halen we momenteel van de andere kant van de wereld, dit is slecht voor het milieu, maar dit maakt ons ook afhankelijk van andere landen. We moeten meer lokale eiwitten produceren en consumeren. Want elk jaar blijven er duizenden tonnen eikels liggen op de grond.

Ook in de landbouw moeten we naar duurzamere alternatieven op zoek en kunnen eiken oplossingen bieden. Vele landbouwers hebben te kampen met erosie en droogte, het wordt meer en meer duidelijk dat de intensieve landbouw zijn beste tijd heeft gehad. Zonder in te boeten op productieverlies zouden veehouders bijvoorbeeld enkele rijen met eikenbomen kunnen zetten. Klimaatveranderingen zorgen er voor dat het niet alleen warmer zal worden, maar ook droger. Ons waterpeil is in Vlaanderen alarmerend laag waardoor boeren zelfs water halen bij de Waalse buren. Bomen hebben veel minder beregening nodig omdat ze met hun wortels zelf water kunnen zoeken. Ook houden ze water beter vast.

Gezondheidsvoordelen van Eikels

Eikels zijn niet alleen een duurzame voedselbron, maar ook nog eens gezond. Ze bevatten:

  • Vitamine C, B1, B3, B3, B5 en vitamine B6
  • Magnesium, calcium, koper, zink, mangaan, ijzer, kalium en fosfor
  • Lage glycemische- en insuline indexen
  • Alle acht essentiële aminozuren (compleet eiwit)
  • Ongeveer 54% koolhydraten, 30% vet, 7,5% proteïne

Het Verwijderen van Tannine: Een Essentiële Stap

Velen denken dat eikels giftig zijn, en dat klopt ook als je ze rauw eet of slecht prepareert. In eikels zitten tannines, natuurlijke stoffen die hen beschermen tegen beestjes, dus ook tegen ons. Tannines worden ook gebruikt om leer mee te looien. Gelukkig zijn er tal van methodes om die tannines te verwijderen.

Tannine is slecht voor onze nieren, dus spoelen we er van tevoren uit. Er zijn twee manieren om dit te doen. Met koud water behoud je het zetmeel. Je kunt je meel dan goed gebruiken voor brood, cakes en dergelijke. Doe je het met warm water? Dan komt de nootachtige smaak meer naar voren. Je kunt ze hierdoor goed in hartige gerechten gebruiken zoals in burgers, sauzen etc. Als een recept vraagt om noten kun je de ‘heet water methode’ eikels gebruiken.

Koud Uitlogen

Mijn voorkeur gaat uit naar koud logen omdat dan de vitamines en mineralen beter bewaard blijven en ook omdat het zetmeelgehalte behouden blijft. Het uitlogen van kleinere deeltjes is efficiënter voor het verwijderen van de bittere tannines. Grotere deeltjes vereisen meer uitloog tijd.

  1. Maal het tot kleine stukjes, maar maal het niet te lang: het moet nog geen meel worden.
  2. Leg de eikeltjesgruis in een kom met water en verschoon het water een paar keer per dag. Als het water helder is zijn de eikels klaar, dit kan een paar dagen duren.
  3. Gebruik een theedoek waarin je de eikelmeel giet. Leg het in een vergiet of hang het aan de kraan. Vul de theedoek met water en ‘kneed’ het meel. Blijf dit doen totdat het water helder wordt. Dit duurt zo’n 30 minuten.

Heet Water Methode

Spoelen met heet water verwijdert het zetmeel, maar daardoor komt de nootachtige smaak meer naar voren.

  1. Pel de eikels en snijd de viezige stukjes eraf. De goede stukken leg je in het water.
  2. Heb je alle eikels gepeld? Maal ze dan grof en leg de stukjes in een kom water. Laat ze weken en kneed ze eventueel wat door. Door de tannine wordt het water bruin.
  3. Ververs het vieze water en herhaal het proces tot het water helemaal helder blijft.
  4. Vermaal de eikelstukjes nu helemaal tot meel en droog het meel op 60 graden in de oven.
  5. Zet de eikels in een pan met veel vers water en wat zout. Breng ze een de kook en laat ze ongeveer 20 minuten pruttelen. Terwijl ze koken gaan de schilletjes eraf, deze zijn bitter dus kun je uit het water halen.
  6. Na 20 minuten is ronde één afgelopen, spoel het water weg en voeg nieuw water toe. Let op: dit moet kokend water zijn! Herhaal dit tot het water niet meer bruin wordt. Dat is minimaal 5 keer.
  7. Laat de eikels dan afkoelen, haal de vliesjes eraf en maal ze tot meel.

Eikels Verwerken: Van Meel tot Koffie

Na het verwijderen van de tannine kun je de eikels op verschillende manieren verwerken:

  • Eikelmeel: Gebruik het meel om brood, pannenkoeken, muffins of andere bakproducten te maken.
  • Eikelgrutten: Voeg de grutten toe aan soepen, stoofschotels of salades.
  • Eikeltjeskoffie: Rooster de eikels en maal ze fijn tot een poeder om er koffie van te zetten.

Eikeltjeskoffie recept

Eikeltjeskoffie werd gedronken in tijden van schaarste, waaronder in WOII.

  1. Rooster de eikels in de oven voor 30 minuten op 130 graden, daarna voor 20 minuten op 200 graden. Ze worden zwart, dit is de bedoeling.
  2. Als ze klaar zijn laat je ze afkoelen en kun je ze tot poeder vermalen in je keukenmachine of koffiemaler.
  3. Je gebruikt ongeveer 1 el per kopje koffie.

Eikels Oogsten en Bewaren

Je kunt eikels rapen van +- oktober tot december. Pluk geen groene eikels uit de boom. Als er op de grond groene eikels liggen kun je die wel meenemen, als je ze een dagje in de zon legt worden ze bruin.

Als je ze even wil bewaren kun je ze uitspreiden en laten drogen. Bewaar ze daarna niet in plastic maar in een katoenen tas, mand of op een rek op de vloer. Mix ze elke week even door en haal de eikels weg die er niet goed uitzien.

Eikels in de Moderne Keuken

Met Project Acorn wil Ben Brumagne de voedingsmarkt veroveren, hij leert mensen al meer dan vijf jaar koken met eikels. Binnenkort brengen Plant Based Chef Pieter-Jan Lint en Ben Brumagne hun ‘Kookboek voor Eikels’ uit om mensen aan te zetten meer te halen uit kostbare eikels.

Van traditionele eikel couscous afkomstig uit Algerije, eikeltofu van Zuid-Korea, eikelbrood van Iran, eikelkoekjes van Griekenland tot eikelkaas van Amerika, de mogelijkheden zijn eindeloos. Het doel is om massaal eiken aan te planten over heel Europa en de markt te bombarderen met tal van gezonde en heerlijke eikelproducten.

labels: #Ei

Zie ook: