Het is misschien wel de meest bekende anekdote over eten uit de geschiedenis. De Franse koningin Marie Antoinette zei aan het begin van de Franse Revolutie "Hebben ze niet genoeg brood? Laat ze dan cake eten!" Deze uitspraak werd een symbool voor haar onverschilligheid ten opzichte van de Franse bevolking.

De context van de uitspraak

Aan het einde van de achttiende eeuw had de Franse bevolking te maken met de ene na de andere hongersnood, terwijl de adellijke elite zich avond aan avond tegoed deed aan de meest extravagante banketten. De kloof tussen arm en rijk werd door de jaren heen steeds groter. De groeiende armoede van de Franse bevolking en hongersnood zorgden voor een afkeer richting de koninklijke familie en voedden de Franse Revolutie, die in 1789 losbrak.

De legende en Marie Antoinette

Volgens een bekende legende zou Marie Antoinette, toen ze hoorde dat het volk geen brood had om te eten, hebben gezegd: “Laat ze dan cake eten”. De uitspraak zou laten zien dat ze minachtend dacht over de lagere klasse, of in ieder geval gebrekkig begrip had van hun situatie omdat taart al helemaal niet te verkrijgen was als er al weinig brood was.

De waarheid achter de woorden

Ondanks het bekende citaat is het toch niet met zekerheid te zeggen dat Marie Antoinette dit daadwerkelijk gezegd heeft. Het verhaal stamt af van Les Confessions, de autobiografie van Jean-Jacques Rousseau. Hij schreef dat een ‘grootse prinses’ hoorde dat het volk honger leed en reageerde met “Laat ze taart eten.” Hij heeft nooit bekend gemaakt welke prinses hij bedoelde met deze uitspraak.

Er zijn echter een aantal redenen waarom het niet aannemelijk is dat zij echt deze woorden heeft uitgesproken. Het is voornamelijk belangrijk om te onthouden dat Les Confessions vol staat met anekdotes die niet echt gebeurd zijn. Nog belangrijker, de tekst van de autobiografie van Rousseau werd afgerond in 1769, een jaar voordat Marie Antoinette op haar veertiende voor het eerst in Versailles aankwam.

Alternatieve verklaringen

In het revolutionaire Frankrijk waren er ook een aantal momenten van grote voedseltekorten met oproer tot gevolg. Meerdere vrouwen van adel kregen het toen ook al te verduren. Het citaat werd meestal toegeschreven aan een tante van Marie Antoinette: Madame Victoire. De eerste bron die Marie Antoinette in verbinding brengt met de uitspraak, was in het werk van de Franse auteur Alphonso Karr uit 1843. Karr noemt de uitspraak: “een gerucht dat tegen de koningin in omloop wordt gebracht”. Dat was ongeveer 50 jaar nadat Marie Antoinette onder de guillotine werd gelegd.

Vanwege het jaar van publicatie en de destijdse afkeer van het volk tegenover hun koningin, kan verklaard worden waarom deze uitspraak aan haar wordt toegekend. Haar gulzigheid en extravagante uitgaven worden vaak gezien als één van de oorzaken van de grote financiële problemen van Frankrijk, hiervoor gaf het volk haar de schuld, ze werd immers niet voor niets Madame Déficit (mevrouw tekort) genoemd door antimonarchisten.

Marie Antoinette: Meer dan een controversiële uitspraak

Bijna geen enkele royal is zo veelbesproken als Marie Antoinette. Zelfs meer dan 200 jaar na haar dood is ze nog een inspiratie voor velen. Van films tot liedjes: niemand kan om de koningin heen.

Haar leven voor het koningschap

Marie Antoinette kwam ter wereld in 1755 in de Hofburg in Wenen. Haar moeder was Maria Theresia, de keizerin van Oostenrijk. Marie Antoinette was de jongste dochter van het gezin, waardoor haar moeder haar beschouwde als een minder belangrijk lid van de koninklijke familie. Aanvankelijk zou Marie Antoinette aan een lagere adellijke uitgehuwelijkt worden dan haar zussen, maar omdat zij allemaal pokken kregen, kon dit niet meer. Twee van haar zussen overleden namelijk aan de infectieziekte en één kwam er met littekens in het gezicht vanaf, maar was daarom niet geschikt om te trouwen.

Huwelijk en koningschap

Uiteindelijk werd Marie Antoinette uitgehuwelijkt aan de Lodewijk XVI, de latere koning van Frankrijk. Het koninklijk paar kreeg in totaal vier kinderen: twee dochters en twee zonen. In 1774 werd Lodewijk XVI tot koning gekroond. Marie Antoinette werd hierdoor automatisch koningin van Frankrijk. Erg populair werd ze niet onder de Franse bevolking: haar Frans was niet goed en ze gaf meer geld uit aan juwelen en paleizen dan de koninklijke familie zich kon veroorloven. Dit terwijl een groot deel van de Franse bevolking in armoede leefde.

De Franse Revolutie en haar einde

De spanning onder de Franse bevolking was uiteindelijk onhoudbaar: in 1789 brak de Franse Revolutie uit. De koninklijke familie probeerde te vluchten, maar werd gevonden. Begin 1793 werd Lodewijk XVI ter dood veroordeeld. In oktober van hetzelfde jaar werd duidelijk dat Marie Antoinette hetzelfde stond te wachten. Voordat ze op weg ging naar de guillotine, werd haar haar afgeknipt. Vervolgens werd ze met een mestkar naar de guillotine gebracht. Onder veel belangstelling van mensen die haar tot op het laatste moment vernederden, stierf ze. Ze was slechts 37 jaar oud.

Culturele impact en herinnering

Marie Antoinette is de geschiedenis ingegaan als één van de meest spraakmakende royals. Tal van films zijn op haar leven gebaseerd, zo ook de film 'Marie Antoinette' uit 2006 met Kirsten Dunst in de hoofdrol. Ook is er een gelijknamige serie, die sinds 2022 door in opdracht van de BBC gemaakt wordt. Marie Antoinette vormde ook een inspiratie voor een lied van de Britse band Queen.

labels:

Zie ook: