Iedereen kent natuurlijk het kerstbrood gevuld met amandelspijs dat in Nederland veel wordt gegeten met kerst, maar wist je dat de Italianen een soortgelijke traditie hebben? Het Italiaanse kerstbrood heet panettone.

Wat is Panettone?

Een panettone is een Italiaans kerstbrood met rozijnen en gekonfijt fruit, waaronder gekonfijte sinaasappelschil. Het heeft een hoge, ronde vorm en een luchtige structuur zoals cake. Je eet dit kerstbrood als een cake, door er plakken van te snijden. Het is geschikt voor ieder moment van de dag: bij de koffie of thee, als nagerecht zoals de Italianen doen, of als begeleider bij een glas Grappa of Trento DOC. Wilt u de Kerst in huis halen op een Italiaanse manier? Dan mag de panettone dus absoluut niet missen. De panettone is dan ook niet te vergelijken met onze Nederlandse kerststol met spijs. De panettone is heerlijk licht, zoet en luchtig en smaakt naar meer.

De Oorsprong van Panettone

De panettone dateert al uit de vijftiende eeuw en komt oorspronkelijk uit Milaan. De naam komt van het Italiaanse woord ‘pane’ wat brood betekent en van ‘di Toni’, verwijzend naar de bedenker van dit luxe kerstbrood. Panettone is een prachtig traditioneel gebak uit Milaan met een oeroude geschiedenis. Het recept dat tegenwoordig nog steeds wordt gebruikt stamt al uit de 15e eeuw.

De Legende van Toni

Dat de Panettone van origine uit Milaan komt, staat wel vast door documenten die zijn overgebleven. Maar er bestaan ook een aantal legendes over deze cake. Een van die legende vertelt dat de zoete cake een uitvinding zou zijn geweest van een van de koks aan het hof van Ludovico il Moro. Het zou honderden jaren geleden zijn bedacht door Toni, die stiekem verliefd was op de dochter van bakker die een kleine zaak runde in Milaan. Toni besloot in de bakkerij te gaan werken, zodat hij zo vaak mogelijk bij zijn geliefde kon zijn. Hij verzon de slimste streken om aan boter te komen, zodat hij het brood lekkerder kon maken. Dat werd al gauw opgemerkt door de klanten en van heinde en verre stroomden ze toe om Toni’s brood, pan di Toni, te kopen. Dat leverde Toni niet alleen een gelukkige en welgestelde bruid op, maar ook een culinaire erfenis.

Panettone en Ludovico Sforza de Moor

Daar woonde een hertog, Ludovico Sforza de Moor, die al zijn vrienden had uitgenodigd voor een feestmaal in zijn kasteel om te vieren dat hij meer macht had gekregen van keizer Maximiliaan I. De panettone stond voor het eerst op tafel bij Ludovico Sforza de Moor, de heer van Milaan in die tijd. In 1495 tijdens Kerst zette zijn chef Antonio Toni, een heerlijk dessert voor zijn gasten op tafel. Het droeg de naam: ‘panis quidam acinis uvae confectus’, of korter gezegd, rozijnenbrood. De hertog was zo gecharmeerd van dit brood dat hij opdracht gaf aan Toni om het recept aan alle bakkers in Milaan te geven. Het smaakte hertog Ludovico meteen naar meer en verzocht Antonio Toni om zijn recept aan alle bakkers in Milaan te geven.

Tijdens dit banket serveerde chef-kok Antonio Toni als dessert een zoet brood met gedroogde druiven (rozijnen). Een andere variant vertelt dat de kok van de eerder vermelde familie per ongeluk het zoete brood voor het dessert had laten aanbranden, waarna een keukenhulp met de naam Toni te hulp schoot en een baksel in elkaar flanste wat bij de hoge heren ontzettend in de smaak viel. Als dank zouden ze het daarom ‘il pane di Toni’, gedoopt hebben.

De Moderne Panettone

Andere bronnen vermelden dat de beroemde Panettone dit jaar zijn 100-jarig jubileum viert. Een eeuw geleden, in 1919, opende banketbakker Angelo Motta zijn zaak in Milaan, waar hij zich toelegde op de verfijning van het traditionele ‘pane natale dei contadini‘ een op de kerststol lijkend ‘boerenkerstbrood’ van meel, krenten en gekonfijte pompoen.Hij paste het recept aan. Het brood kreeg een luchtigere structuur en wordt gemaakt van een zacht, onvolledig gekookt deeg dat suiker, rozijnen en gekonfijt fruit bevat. Tevens paste Motta de wijze van bakken aan. Niet langer plat op de ovenplaat, maar gewikkeld in een ruime en hoge papieren rol. Daarmee kreeg de Panettone zijn karakteristieke vorm van een toren of, als het deeg boven het papier uit rijst, die van een koksmuts. De nieuwe Panettone was geboren.Motta werd al gauw een begrip, mede dankzij het goed herkenbare logo met de karakteristieke dubbele t met één dwarsstreep en een grote ‘M’. De ‘forse’ ‘M’ van de familie Motta - vergelijkbaar met die van McDonald - kwam goed van pas, want deze letter verwees ook naar de stad Milaan en naar Mussolini, wat in die jaren politiek gezien ook mooi meegenomen was…. oh, wat lekker …..De Panettone geldt sindsdien als het Dolce Milanese (toetje uit Milaan) bij uitstek, als tegenhanger van die andere noordelijke kerstspecialiteit, de Pandoro van Verona, een hoge en droge cake zonder vruchtjes waarop Domenico Melegatti al in 1894 het octrooi had aangevraagd. In de jaren 50 en 60, toen de Italiaanse economie op volle toeren draaide, nam de consumptie van Panettone enorm toe.

Tradities Rondom Panettone

De Italianen serveren de panettone vaak tijdens het kerstdiner als een nagerecht, begeleid door een lekker drankje zoals een Grappa of een zoete wijn zoals Moscato. Naarmate de tijd verstrijkt werd panettone samen met een heerlijke fles zoete mousserende Moscato, hét kerstgeschenk van de eigenaar van de fabriek, de padrone, aan al zijn werknemers. Tegenwoordig loopt iedereen in heel Italië rond Kerstmis met alle soorten en maten panettoni die stuk voor stuk prachtig zijn verpakt.

Traditiegetrouw geven Italianen elkaar een panettone met een fles Spumante als kerstgeschenk. Miljoenen over de toonbank in Italië gaan er in december miljoenen panettones over de toonbank. In plaats van een panettone als kerstpakket, wordt de zoete kerstcake nu steeds meer gebruikt als cadeau voor vrienden en familie.

Heb je nog een Panettone over na de feestdagen, bewaar deze dan tot 3 februari. Dit is de dag van San Biagio, de heilige die je tegen keelpijn en griep beschermt. Op deze dag worden in Noord-Italië traditiegetrouw de panettoni opgegeten die met kerst zijn overgebleven. Toch bakken de meeste bakkers verse Panettone en delen zelfs gratis plakjes uit aan hun klanten. Dat is nog altijd goedkoper dan een zieke klant!

Tegenwoordig loopt iedereen in heel Italië rond Kerstmis met alle soorten en maten panettoni die stuk voor stuk prachtig zijn verpakt. Vanaf de maand oktober zie je ze in heel Italië verschijnen in de winkels; de panettone. Dit van oorsprong Milanese kerstgebak is verpakt in grote dozen met kleurige strikken. De meer traditionele exemplaren zijn vaak fraai verpakt in prachtig papier met een lint erom heen.

Tot voor kort kregen veel Italiaanse werknemers een panettone als kerstcadeau van hun baas. In plaats van het bij ons gebruikelijke kerstpakket kregen Italianen een grote panettone en een fles spumante mee. Alhoewel men dankzij de crisis nu wat spaarzamer is met de cadeaus, is de panettone niet weg te denken tijdens de Italiaanse Kerstmis.

Variaties op de Panettone

Soms worden er extra ingrediënten aan toegevoegd zoals chocolade, noten of zelfs Grappa. In Italië en daarbuiten experimenteren bakkers met verschillende smaken en vullingen. Moderne versies bevatten vaak ingrediënten zoals chocolade, pistachenoten, amandelpasta of zelfs speciale smaakcombinaties zoals karamel-zeezout of fruitige smaakvarianten met sinaasappel en cranberry’s.

Panettone Marzadro

Panettone Marzadro is het resultaat van de samenwerking tussen bakkerij Antica Pasticceria Muzi en Grappa destilleerder Marzadro. Het gecombineerde vakmanschap van deze twee bedrijven zorgt voor een panettone die anders is dan anders. De panettone Marzadro is gedrenkt in 8% Grappa wat extra smaak geeft aan deze Italiaanse lekkernij.

Panettone versus Pandoro

In Verona eten ze in plaats van panettone een ander soort kerstcake, die wel iets van de panettone weg heeft maar geen rozijnen en gekonfijte vruchtjes bevat. De pandoro, zoals het gebak heet, wordt gemaakt van bloem, eieren, boter en gist. De cake wordt vervolgens gebakken in een stervormige bakvorm en bestrooid met poedersuiker. De naam pandoro is een samentrekking van pane d'oro, brood van goud, omdat het voorheen alleen gegeten werd door welgestelde families.

De Goudgelen Kerstcake

De goudgelen kerstcake Panettone bevat rozijntjes en sukade. De tulband is al eeuwen het traditionele kerstgebak van Milano. De populariteit breidde zich al snel uit over de hele regione Lombardia en zelfs over heel Italia.Pandoro is de Veronese variant op de Milanese Panettone. pandoro, wat ‘gouden brood' betekent, bevat in tegenstelling tot de Panettone geen sukade en rozijnen. Het is een cake die het midden houdt tussen briochebrood en cake. Het is niet zo droog als het briochebrood, maar ook niet zo vet als cake. Het is een luchtig gebak dat ook (of juist!) heerlijk smaakt bij een glaasje Prosecco.Je bestrooit de Pandoro in tegenstelling tot de Panettone met zucchero a vela, poedersuiker. Die poedersuiker verspreidt zich het mooiste over het kerstgebak als je het meegeleverde poedersuikerzakje uitschudt in de plastic zak waarin de Pandoro zit.

Hoe Panettone te Serveren en te Genieten

Panettone wordt meestal in dunne plakken gesneden en licht geroosterd of op kamertemperatuur geserveerd. Het wordt vaak gegeten als dessert of bij een feestelijke brunch met kerst, en het wordt meestal zonder extra beleg geserveerd om de subtiele smaken van het brood zelf naar voren te laten komen. Italianen eten het graag met een glaasje Moscato d’Asti, een lichte, zoete mousserende wijn, of andere dessertwijnen, maar het kan ook prima gegeten worden bij wat koffie of thee.

Panettone Zelf Bakken

Zelf bakken? Dat kan natuurlijk ook. Maar het is niet gemakkelijk om dit luxebrood zelf te maken. Het deeg moet goed rijzen en na het bakken zakt het deeg snel in, dus een goede vorm is belangrijk. Als je het toch wil proberen hebben we hier een recept voor je gevonden waarmee je dit brood zelf thuis kunt bakken. Beheers je het Italiaans een beetje en wil je zelf Panettone bakken, bekijk dan dit filmpje.

Alternatieven

Mocht het resultaat tegenvallen of heb je liever een kant-en-klare kerstcake, dan kun je de panettone ook gewoon bestellen. Wij hebben diverse mooie geschenkdozen met daarin een panettone met een bijpassende fles Grappa of wijn. Een prachtige traditie om met een panettone thuis te komen, of mee te nemen naar de visite. De panettone is tevens fantastisch als relatiegeschenk.

Waar op te Letten bij het Kopen van Panettone

Een paar gouden regels voor een goede panettone zijn de kleur die goudbruin moet zijn en het kruis op de bovenkant van de korst moet goed zichtbaar zijn, een teken dat het rijsproces goed is verlopen. Verder mag het brood van binnen niet de droog zijn en moeten de rozijnen goed zichtbaar zijn en van een gelijke grootte en zoals ze hier worden genoemd uvetta australiana, oftewel Australische rozijnen. Ook wordt de fijnste geimporteerde vanille gebruikt.

Panettone Kopen in Nederland

Tenzij je zelf naar Milaan gaat en bij bovengenoemde bakkers gaat kijken, kan je een panettone in Nederland en België tegenwoordig bij de grote supermarkten krijgen. Wil je een artisinale panettone ga dan eens kijken in een Italiaanse winkel in de buurt. Het is ook mogelijk online Panettone te bestellen b.v. bij onze Made in Italy - winkel.

Panettone Hergebruiken

Heb je panettone over? Dan zijn er allerlei creatieve manieren om het restjes te verwerken. Het brood kan bijvoorbeeld gebruikt worden als wentelteefje, waar het extra luchtige deeg en de lichte zoetheid perfect bij passen. Of je kunt panettone in blokjes snijden en gebruiken in desserts zoals broodpudding. Op deze manier kun je optimaal van je panettone genieten, zelfs na de feestdagen.

labels: #Brood

Zie ook: