Die drol die je elke ochtend door de pot spoelt blijkt veel waardevoller dan je denkt. Kakken, bouten, uit je heup kuchen, kleien, een ontlastende verklaring afleggen: we doen het allemaal.

Niet alleen is poepen doodnormaal - het is ook heel goed voor de aarde, zegt Fides Lapidaire. Vorig jaar studeerde ze af aan de Dutch Academy Eindhoven en stond ze met haar afstudeerproject Broodje Poep op de Dutch Design Week. Broodje Poep is een foodtruck en waterloos toilet in één, waarmee ze langs festivals trekt om mensenpoep en -plas in te zamelen. Hier wordt compost van gemaakt, dat Fides dan weer gebruikt om groenten te telen.

Met deze groenten maakt ze broodjes die ze vanuit haar foodtruck doorverkoopt. Ik weet niet zo goed hoe ik een broodje poep voor me moet zien, dus belde ik Fides om het beter te begrijpen.

Hoe werkt Broodje Poep?

“We nodigen bezoekers uit om hun poep en plas te doneren in ons waterloos toilet. Normaal moet je vijftig cent betalen bij een openbaar toilet, maar bij ons krijg je korting op een broodje als je doneert. Een man kwam laatst naar me toe en zei, ‘Dus je wil zeggen dat ik een producent ben van iets waardevols? Kan ik dan niet een basisinkomen krijgen voor al mijn gepoep?’ Daar had hij een punt.”

“Het ligt aan de locatie, maar soms worden de uitwerpselen al meteen gecomposteerd. Er zitten dan al algen of fertilizers in het toilet. Die slaan we op en brengen we naar een plek om te composteren. Dit is een lang proces, soms moeten we tot wel twee jaar wachten.”

‘Broodje Poep’ klinkt trouwens niet echt aantrekkelijk. “Nee, dat klopt. Niemand wil dat eten, maar het roept wel bij iedereen iets op. Bij onze foodtruck moeten bezoekers heel erg giechelen en nemen ze veel selfies. Ze denken ‘eww’, maar ze zijn wel erg nieuwsgierig naar wat we eigenlijk doen.

Het is een hele makkelijke gespreksopener. Ik laat ze aan het compost voelen, waardoor ze beseffen dat het gewoon aarde is. De grootste schok is wanneer ze de broodjes zien: die zien eruit als normale broodjes. Hun walging verdwijnt, waardoor ze vaak een hap durven te nemen. En dat is ons doel: het narratief over poep veranderen.”

De Broodjes

Maar wat voor broodjes moet ik voor me zien? “Een broodje met lekkere pompoenhummus, of misschien gegrilde koriander. Je kan alles wel telen.” Oh, dat klinkt eigenlijk erg lekker. “Ja, toch?”

Het 'aha'-moment

Was er een ‘aha’-moment waardoor je besloot om iets met poep te doen? “Ik werkte al een tijdje met Brabantse boeren en eentje zei ineens: ‘Fides, ik wil dat mensen uit de stad gewoon met een emmer vol poep en plas naar me toe komen.’ Ik dacht: waar héb je het over?

Het is geschreven door de Amerikaanse landbouwwetenschapper Franklin Hiram King in 1911, die naar Oost-Azië reisde om boeren te observeren. In China zag hij hoe gedroogde en gefermenteerde mensenpoep werd gebruikt als mest in de landbouw. Hierdoor konden de boeren genoeg eten produceren, zonder de grond tekort te doen.

Het werd erg aangemoedigd: als je je poep inlevert, hoefde je minder huur te betalen. Dus zij keken compleet anders naar poep en plas: niet als afval, maar als iets waardevols. Deze gedachte omslag probeer ik ook met Broodje Poep te veranderen.”

Het doel van Broodje Poep

Dus vertel eens: wat wil je bereiken met Broodje Poep? “We willen het perspectief veranderen, zodat we het kunnen hebben over de potentie van poep. We eten elke dag nutriënten die we weer eruit poepen en plassen, maar spoelen deze belangrijke grondstoffen weer weg, waaronder fosfaat.

Zonder fosfaat kan voedsel in de landbouw niet groeien, maar fosfaatmijnen raken nu in hoog tempo op. Om dit tekort tegen te gaan, kunnen we mensenpoep en -plas gebruiken om de voedselkringloop te sluiten. Poep bevat zóveel voeding voor onze bodem. Zolang we ons narratief dat poep vies is niet veranderen, wordt het moeilijk om het als een optie te zien.

Om dit te bereiken werk ik samen met Fedde Jorritsma, droogtoilet-expert van sanitatie-bedrijf LocalWise, en Sven Jurgens, circulair adviseur van KNN Advies, een bureau gericht op een duurzame economie.”

Toekomstplannen

Kunnen mensen ook hun poep per post naar je sturen? “Oh, graag! Dat zou een geweldige actie zijn.” Meen je dat echt? “Jazeker! Al heb ik de infrastructuur nu nog niet om het veilig op de post te doen of om het goed te verwerken.

Wel zijn we nu bezig om in Amsterdam te kijken waar we poep-donatieplekken kunnen starten. Er zijn toch al zoveel waterloze toiletten in de stad, dan kan je net zo goed doneren in zo’n donatieplek.” Dus what’s next voor Broodje Poep?

“Ik ben met Fedde en Sven bezig met een ketenproject in samenwerking met onder andere Festival Digital. Ook filmen we nu een documentaire, Let’s Talk About Shit, die volgend jaar uitkomt. Hierin volgen we het proces van één Broodje Poep: van poep, naar compost, naar het telen, naar het broodje.

Broodje Poep in de media

Lust jij een broodje poep? Niet die van Ome Willem, maar van Fides Lapidaire (27). Bij haar foodtruck ‘Broodje Poep’ op de Dutch Design Week verkoopt zij broodjes met ingrediënten die verbouwd zijn op compost van menselijke poep en plas.

Op het eerste gezicht lijken de broodjes van Fides Lapidaire (27) héél normaal. Letterlijk: de bieten en zelfgemaakte hummus zijn namelijk verbouwd op compost van menselijke poep en plas. Fides is een zogenoemde social designer, die creatieve oplossingen bedenkt voor maatschappelijke en ecologische vraagstukken.

Bij de foodtruck Broodje Poep op de Dutch Design Week in Eindhoven wil zij laten zien dat poep en plas geen afval zijn. "Als je doortrekt, blijft uiteindelijk slib over dat bestaat uit volgevreten bacteriën," zegt Fides. "Zij hebben de poep en plas al opgegeten. De slib wordt vervolgens verbrand.

Naast de foodtruck is een droogtoilet waar je een bruine trui kunt breien. Als beloning kun je aan de andere kant van de poeptruck een gratis broodje halen. Wil je niet doneren, dan kost het je één euro. En eerlijk: die broodjes smaken zo slecht nog niet.

Het composteringsproces

"De poep en plas die ik verzamel, komen uiteindelijk op een berg met houtsnippers terecht. Dan laten we de bacteriën het werk doen. Zij halen de ziektekiemen eruit en zetten de poep vervolgens om in aarde vol nutriënten. Na twee jaar kunnen we die aarde gebruiken als compost om groenten op te verbouwen."

In de landbouw gebruiken we nu vooral kunstmest. Waarom zouden we moeten switchen naar menselijke compost? "Daar zijn verschillende redenen voor. Zo bestaat kunstmest onder andere uit de grondstof fosfaat. Dit halen we uit de mijnen, maar die voorraad raakt op.

Daarnaast voedt kunstmest alleen de plant en put het de bodem uit. Onze landbouwgrond heeft voedingstoffen nodig, en geloof het of niet, die zitten in onze eigen poep. Dit komt omdat de mens een gevarieerd eetpatroon heeft, boordevol nutriënten. 99 procent van die nutriënten poep en plas je weer uit.

Momenteel spoelen we onze uitwerpselen met drie tot tien liter drinkwater per spoelbeurt weg. Na het reinigen van het water, worden de poep- en plasdeeltjes tot slib gemaakt, en vervolgens verbrand. "Het klinkt misschien gek, maar poep en plas zijn vrij schone bronnen als het je lichaamsholten verlaat.

Ik wil niet dat onze wc-ervaring verandert, maar het proces erna. Er zijn een aantal alternatieven, zoals een decentraal systeem of een waterloos toilet, waarbij je ontlasting bijvoorbeeld vacuüm weggetrokken wordt via een buizensysteem. Door de uitwerpselen zo droog mogelijk op te vangen, kunnen we de voedingsstoffen behouden en verspillen we minder water."

Menselijke compost versus koemest

Je begint mij te overtuigen. Maar waarom gebruiken we niet gewoon koemest als compost? "Dat klopt, maar koemest wordt eigenlijk amper gecomposteerd. Dat kost kleine boeren vaak veel geld. Daarnaast mengen we koemest vaak met kunstmest, en dat is dus niet duurzaam.

En de overheid speelt ook een rol. Zij willen in 2030 het kunstmestgebruik afschaffen. Als het zover is, hebben we niet genoeg dierlijke mest om onze landbouwgronden te voeden. Dus moeten we het sowieso aanvullen met iets anders. En waar hebben we wel genoeg van? Juist, mensen!

Door van de mens een poepproducent te maken, word je actief onderdeel van de kringloop.

Waarom gebruiken we nog geen menselijke compost op grote schaal?

Maar eh, als er technieken zijn om menselijke compost te maken, waarom gebruiken we die dan nog niet op grote schaal? "Ik bekijk dat vanuit een Europees, westers perspectief. Tijdens de Middeleeuwen hebben wij een collectief trauma opgelopen, waardoor we een vies en negatief beeld hebben van poep.

In die tijd hadden we nog geen rioleringssysteem en poepten en plasten we bij ons drinkwater. Onbewerkte poep en plas is gevaarlijk. Daar zitten ziektekiemen en pathogenen in en die kregen vrij spel. Door de pest overleed in die periode een derde van de Europese wereldbevolking."

Wat voor poep is het beste?

Oké, ik voel dat ik zo gebruik moet maken van je droogtoilet. Maakt het nog uit wat voor poep ik lever? Welke shit is het beste? "Dat heeft met je gezondheid te maken. Hoe beter jij eet, hoe beter je poep en hoe beter de compost.

Gezonde poep is eigenlijk geurloos en heeft een gladde en smeuïge structuur. Het liefst heeft een mooie drol ook nog een normaal bruine kleur, niet te licht of te donker. "Maar waar we nu tegenaan lopen, is dat landbouwgrond nog te complex is.

Onderzoekers weten nog niet wat er op microniveau precies gebeurt in de bodem en wat eventueel het effect van medicijnen zou kunnen zijn op de aarde en het voedsel dat we verbouwen.

"Los van het negatieve beeld dat mensen van poep en plas hebben, lopen we ook tegen wet- en regelgeving aan. Want die zijn er nog niet omtrent compost van menselijke uitwerpselen. Het is momenteel een vrij grijs gebied: het mag niet wél, en het mag niet niét.

Verder willen we graag aan tafel met woningbouwverenigingen, om te bedenken hoe we poep en plas kunnen opvangen in een woonwijk of flatgebouw. En daar moeten we pilots voor draaien. Veel projectontwikkelaars, ambtenaren en politici zien menselijke compost nog niet als serieuze optie.

Zijn de groentes groter én lekkerder als ze verbouwd zijn op menselijke uitwerpselen?

"Nou, de vorige keer dat we gingen oogsten, waren de courgettes megagroot. De boer dacht ook verschil te zien. Maar eerlijk, je bent van zoveel verschillende factoren afhankelijk. Zo spelen de weersomstandigheden een grote rol.

Ik durf niet met honderd procent zekerheid te zeggen dat menselijke compost voor grotere en lekkerdere groentes zorgt.

Over hoeveel jaar gaan we menselijke compost gebruiken in de landbouw?

"Mijn collega zei laatst zeven jaar. Als de overheid in 2030 wil stoppen met kunstmest en de fosfaatmijnen opraken, moeten we wel. Het is tijd voor een alternatief. En wie dan de poep in handen heeft, bezit goud.

Poep is goud. Dat roepen we bij het NIOO al langer, en nu is er ook een film: Holy Shit. Daarin komen onder anderen NIOO-onderzoekers Tania Fernandes en Louise Vet aan het woord. Het draait allemaal om teruggeven aan de natuur... Stoffen die onmisbaar zijn voor het verbouwen van voedsel raken in rap tempo op.

Tegelijk vernietigen we de nuttige stoffen die we met ons eigen lichaam produceren. Poep en plas dus. In poep zit bijvoorbeeld fosfaat uit ons eten dat ons lichaam niet opneemt. Fosfaat is een onmisbare voedingsstof voor planten en dus ook een belangrijke grondstof voor kunstmest.

Waarom gooien we zoiets waardevols dan zomaar weg, en op zo'n manier dat we het niet meer kunnen terugwinnen? Redenen daarvoor variëren van wetten en regels tot maatschappelijke taboes.

Holy Shit - die in première ging tijdens de Dutch Design Week - bereikt ook wie niet even een broodje kan komen eten, maar wel nieuwsgierig is naar de mogelijkheden van poep.

Social designer Fides Lapidaire heeft het broodje bedacht en vertelt erover in Villa VdB. "Het broodje poep sluit eigenlijk de voedselkringloop door de nutriënten uit poep en plas op te vangen en te verwerken, composteren.

De foodtruck waar Fides het 'broodje poep' verkoopt vangt de compost ook zelf op. "We hebben een traject ontwikkeld om de ontlasting op festivals te gebruiken. Dan gaat het om professionele toiletunits waar de ontlasting droog wordt opgevangen, wat we weer kunnen composteren."

De waarde van poep voor een duurzaam voedselsysteem

"Ik word elke dag enthousiaster van de schoonheid van poep en de waarde die dat heeft." Zelden hoor je iemand zo enthousiast praten over menselijke uitwerpselen als Fides Lapidaire.

"De bodem wordt steeds schaarser", legt Fides uit. "Door de hoge mate van kunstmestgebruik worden planten gevoed, maar de bodem raakt uitgeput. Kunstmestproductie vraagt om grote hoeveelheden fossiele brandstof, maar de fosfaatvoorraad raakt op. Dat is een van de grootste gevaren van de toekomst.

"Wanneer je eet neemt je lichaam nutriënten op, maar die poep en plas je uiteindelijk weer uit. Met die nutriënten kun je de bodem weer voeden en daarop kan weer voedsel worden verbouwd. De mens heeft alleen een knip gezet in dat systeem. We spoelen de uitwerpselen weg met drinkwater en uiteindelijk verbranden we de nutriënten. Dat probleem is dus makkelijk op te lossen, door onze eigen poep en plas te gebruiken. Dat is wat mij bezighoudt.

Eenderde van de mensen overleed toen. "Slechte hygiëne is de grootste boosdoener in dat verhaal. Daarna is het rioleringssysteem opgezet, waardoor poep en plas een eigen route kregen. Dat was de klokslag van het moderne leven. Maar het is nu tijd om ons af te vragen of dat nog wel werkt.

"Op het moment dat mensen Broodje Poep zien, moeten ze grinniken. Wanneer ze dichterbij komen denken ze; dit meen je niet. En wanneer mensen dat broodje in hun handen hebben, of hun poep doneren, beseffen ze dat hun lichaam iets bijdraagt.

Nadat Fides de wens van deze boer hoort, leest ze het boek Vierduizend jaar Kringlooplandbouw. "Sindsdien denk ik: WAAROM DOEN WIJ DIT NIET?" Nu laat het onderwerp haar niet meer los. Er is nog enorm veel onwetendheid, zelfs bij experts, terwijl iedereen poept en eet. We moeten ons realiseren dat je niets anders hoeft te doen, dan kakken. Alleen dan kun je al bijdragen aan een duurzamere wereld.

“Wet- en regelgeving", reageert Fides stellig. "Regels rondom poep zijn ontzettend onduidelijk. Het wordt gezien als afval", legt Fides uit. "Menselijke poep valt niet onder de mestwet. Momenteel mag je poep niet verkopen en mag je er eigenlijk niets mee doen, omdat het niet gedefinieerd is. Maar mensen die de regelgeving maken, wíllen het ook niet definiëren, omdat volgens hen niet duidelijk is wat menselijke poep met de bodem doet. Medicijnresten zijn het grootste punt van kritiek. Resten daarvan blijven achter in onze poep.

Over tien jaar wordt de nood hoog. Mensen moeten dan wel inzien dat fosfaatmijnen opraken. De productie van voedsel wordt dan veel duurder, omdat je steeds minder kan produceren op hetzelfde stukje land. We moeten dan alternatieven zoeken om fosfaat te vervangen. Eerst zal er worden gekeken naar mest van dieren - dat wordt meer geaccepteerd. Maar door de verkleining van de veestapel wordt ook dat schaarser. Uiteindelijk zullen we dan naar menselijke poep en plas móéten? kijken. Dan wordt ineens iedere drol goud waard.

In één vingerknip zou ik willen dat iedereen de waarde van hun poep inziet. Ik wil dat mensen naar hun poep kijken en beseffen wat dat waard is.

De podcast ‘Werken aan Goed Voedsel’

Wat van het land komt moet weer terugkomen op het land, vinden social designer Fides Lapidaire en campaigner Yanna Hoek. Deze visie leidde tot Broodje Poep: een onderneming die broodjes verkoopt - onder andere op festivals en events - waarvan de ingrediënten zijn gekweekt op menselijke uitwerpselen. Ook maakten zij de documentaire ‘Holy Shit’ over dit proces van poep tot broodje. Hun motto? Poep is goud waard!

In het 2e seizoen van deze podcastreeks praten René Bruijns en René Schellekens opnieuw met pioniers in voedselverandering. Stuk voor stuk mensen met een visie op goed voedsel én een duurzaam voedselproductiesysteem. In aflevering 4 staat het thema ‘poep’ centraal.

Ik leerde dat menselijke poep enorm kostbaar spul is”, vertelt Fides. Boeren zouden er als compost veel aan kunnen hebben, geeft zij aan. “In alles wat wij eten zitten nutriënten. Die verteren wij, maar die poepen en plassen we ook weer uit, en spoelen ze weg.”

Het project begon als foodtruck en droogtoilet in één. Daarbij zeiden de initiatiefnemers: ‘Doneer je poep hier en krijg korting op je broodje. Je levert met je poep namelijk geen afval, maar waarde’.

Yanna werkt als verbinder mee aan Broodje Poep. Haar missie is: zorgen voor een beweging rond het gebruik van poep. Want ons eten komt van de boeren. En door iets terug te geven, ontstaat samenwerking.

Om de bodem te herstellen is wel ‘goede poep’ nodig. En aan de kwaliteit van onze poep schort het nog, verklaart Yanna. “Dat komt doordat we te weinig vezels eten. Goede shit begint met 70 gram vezels per dag.”

Broodje Poep een oplossing bedacht. “Wat wij voorstellen is een decentraal systeem. Door de poep op wijkniveau met vacuümkracht en weinig water op te vangen en meteen te verwerken, kun je de medicijnresten eruit halen”, aldus Fides.

In Duitsland wordt het decentraal opvangen van poep en plas al meer gedaan, vertelt ze. “Vroeger hadden we hier de schillenboer door de straat rijden. Zo zou je ook een ‘poepboer’ door de straat kunnen laten rijden”, geeft Yanna een voorzet.

De 'Give A Shit'-actie

“Elk jaar organiseren we samen met boeren de ‘Give A Shit’-actie. Daarmee roepen we burgers op om bij boeren langs te gaan en ‘waarde’ achter te laten”, vertelt ze.

Een boer waarmee Broodje Poep contact heeft, draagt ook zijn steentje bij. “Die heeft zijn eigen winkel. Als je daar poep inlevert, krijgt je korting op je boodschappen”, aldus Yanna.

Dat vraagt allereerst om bewustzijn, stelt Fides: “Dat jij denkt, ach, wat zonde dat ik al mijn harde werk van de dag zomaar weer wegspoel.”

labels: #Brood

Zie ook: