Nederlanders houden van koffie, veel koffie. Per jaar drinken we per persoon gemiddeld 8,5 kilo per jaar, de reden waarom verschilt echter per persoon en generatie. Veruit het grootste percentage Nederlanders drinkt koffie omdat ze het simpelweg lekker vinden. Op de 2de plaats staat om meer energie en een betere concentratie te krijgen, ongeveer 10% van de Nederlanders drinkt zelfs koffie om van de gezondheidsvoordelen te genieten. Er zijn dus vele motieven om koffie te drinken , maar weten we eigenlijk wel aan wie we ons geliefde drankje te danken hebben?

Hoe is koffie eigenlijk ontstaan en wat leert de geschiedenis? Allemaal vragen die vele koffieliefhebbers zich geregeld afvragen. In deze blog gaan we kijken naar de historie van koffie en een aantal belangrijke veranderingen in de wereld van koffie. Maar eerst beginnen we bij de basis. Koffie is uiteraard de warme drank die eigenlijk iedereen op deze wereld wel kent. Maar waar komen koffiebonen vandaan? Koffie komt voort uit de koffieplant, aan de koffieplant groeit een vrucht en de koffieboon is eigenlijk de pit van deze vrucht. De vrucht wordt ook wel de koffiekers genoemd.

De Legendarische Ontdekking van Koffie

Om achter de ontdekking van koffie te komen moet we ver terug de geschiedenis in, helemaal naar het jaar 300. Volgens de legenden heb jij je espresso in de morgen of Cold Drip coffee op een warme dag te danken aan een jonge geitenhoeder, genaamd Kaldi. Volgens een eeuwenoude legende was het geitenhouder Kaldi die koffie ontdekte.

Het begon toen Kaldi, een geitenhoeder uit Ehtiopie, op een dag besloot om met zijn geiten door de bergen te gaan trekken, na een tijd merkte hij op dat zijn geiten op sommige momenten erg opgewonden en energiek raakten. Toen Kaldi rond het jaar 300 met zijn geiten door het huidige Ethiopië trok, viel hem op dat zijn geiten na het eten van bepaalde bessen veel energie kregen. Het viel hem op dat dit steeds gebeurde nadat de dieren van een bepaalde bessensoort aten. Toen Kaldi zelf ook een aantal besjes probeerde, voelde hij zich alsof hij voortaan de hele wereld aankon. Toen Kaldi ontdekte dat dit steeds gebeurde nadat de geiten besjes van een bepaalde struik hadden gegeten was zijn interesse gewekt en besloot hij om deze besjes mee naar huis te nemen.

Thuis gooide Kaldi de magische bessen in kokend water en kwamen er vrijwel direct heerlijke aroma geuren vrij. Hij kon zijn nieuwsgierigheid niet meer bedwingen en besloot direct te proeven van het zelfgemaakte goedje. Na het drinken van de vloeistof had Kaldi het gevoel dat hij de hele wereld aankon en nooit meer moe kon worden.

Kaldi vertelde aan de abt van de plaatselijke abdij over het vreemde gedrag van de schapen na het eten van de bessen, en gaf de geestelijke een handjevol van de bonen. De abt brouwde een drankje van de bessen en dronk het brouwsel, waarna hij urenlang wakker bleef als hij tot diep in de avond zijn gebeden deed. Dit wonderbaarlijke drankje was de eerste koffie en de cafeïne deed duidelijk zijn werk.

Het verhaal over Kaldi is natuurlijk een prachtig verhaal maar onthoud: legendes blijven legendes, de waarheid over het ontstaan van koffie zullen we helaas nooit 100% te weten komen. Over hoe koffie precies is ontdekt doen veel verhalen de ronde. En hoe mooi bovenstaand verhaal ook is, het is waarschijnlijk niet echt gebeurd.

De Rol van de Arabieren

Één onderdeel uit de legende waarvan we echter wel bijna zeker weten dat het waar is, is dat de Arabieren het volk zijn geweest wat koffie heeft ontdekt. Vrijwel zeker is dat koffie zijn herkomst vindt in Ethiopië. De Arabieren hadden de primeur op het gebied van handelen in koffie en zij hadden de naam buna of bunn bedacht wat letterlijk boon betekent. Arabische handelaren namen het in de 14e eeuw mee naar de plaats Mokka in Jemen.

Toen de Arabieren ook het effect van koffie hadden ondervonden besloten ze de naam van buna in quahweh te veranderen, deze naam vonden ze toepasselijker door de betekenis 'geeft sterkte' en 'macht'. De inwoners genoten van de komst van het drankje. De Islam verbiedt namelijk het drinken van alcohol. Koffie was daarom een welkom alternatief voor bier of wijn. Het kreeg de naam 'qahwah', dit betekent 'geeft sterkte' of 'macht'.

De heerlijke geuren van vers gebrande koffie was in de 15de eeuw voor het eerst in Jemen te ruiken. De bevolking was zo dol op het goedje dat ze zelf koffieplanten begonnen te telen. Door de vruchtbare grond in het land wisten boeren al snel koffiebonen van de hoogste kwaliteit te produceren en schoten de eerste koffiehuizen - de zogenoemde ‘qahveh khaneh’ - uit de grond.

De Introductie in Europa

Europeanen die naar het oosten waren gereisd kregen lucht van deze quahweh en werden ook nieuwsgierig. Veel van deze pelgrims woonden in Europa en vertelden na hun thuiskomst over de smaak van het zwarte drankje in Arabië, dat de interesse wekte van handelaren en ontdekkingsreizigers. Het waren de Italianen die vervolgens het Midden-oosten gingen verkennen en rijkdommen zoals specerijen en koffie introduceerden in hun thuisland. Aan het einde van de 16e eeuw vond koffie ook zijn weg naar in Europa.

Pas halverwege de zeventiende eeuw wordt koffie bekend in Europa. De Arabieren verkochten de bonen aan kooplieden uit Venetië, die de drank op hun beurt over het hele Europese continent verspreidden. Koffie werd rond deze tijd zeer populair in Europa. Dit was terug te zien aan het aantal koffiehuizen, die als paddenstoelen uit de grond schoten in de Europese hoofdsteden.

De Rol van Nederland in de Koffiehandel

Aan het begin van de zeventiende eeuw kreeg de VOC lucht van de zaak. Toen rond 1660 de vraag naar koffie begon te stijgen, sloeg de Nederlandse handelsmaatschappij haar slag. De VOC begon in koffie te handelen met de handelspost Mokka. Toen de handel in koffie zeer duur bleek, moesten de Nederlanders iets anders bedenken.

Er werd een gestolen koffieplant meegebracht naar Java en zo ontstonden de eerste Nederlandse koffieplantages. De VOC bracht enkele koffiebonen naar Java, waar de koffieplant prima groeide. Zo kreeg de compagnie controle over de eigen productie en handel. Nederland stond in de 17de eeuw aan de absolute top van de wereldwijde handel in alles wat geld opbracht. Het is dus niet vreemd dat Nederlanders graag koffieplantages in Nederlandse koloniën wilden bewerkstelligen.

In eerste instantie was koffie een zeer duur product en konden alleen de rijken zich een kopje permitteren. Vanaf de achttiende eeuw groeide het aantal koffiehuizen en daarmee ook de consumptie van koffie. Het dalen van de prijs zorgde ervoor dat het voor de armere bevolking ook mogelijk werd om koffie te drinken. In Nederland verving koffie vanaf de tweede helft van de achttiende eeuw het bier als populairste drank van het land.

Koffiebonen: Arabica en Robusta

Er zijn wel ongeveer 60 soorten koffiebonen, maar dit betekent niet dat deze ook eetbaar zijn voor ons. Eigenlijk zijn er maar twee van deze soorten eetbaar voor ons. Namelijk de Arabica en Robusta. De Arabica is de meest gedronken koffiesoort ter wereld, momenteel bestaat de markt uit 70 procent Arabica en 30 procent Robusta. Over het algemeen is de Arabica een wat subtielere smaak als de Robusta. Dit komt door het cafeïne gehalte in de boon.

De koffiebonen worden vervolgens op een bepaalde manier gebrand door de bedrijven die de bonen inkopen. Dit geeft de koffie een unieke smaak. Zo associëren wij de sterke koffiesoorten vaak met Italië, dit komt mede door het feit dat zij over het algemeen de koffie iets donkerder branden en een sterkere blend van Arabica en Robusta gebruiken. De manier van het samenstellen van de blend en het branden van de bonen zorgt uiteindelijk voor de unieke smaak die een koffie heeft.

Koffie vandaag

In Nederland worden er gemiddeld 18,6 miljard kopjes koffie per jaar gedronken. Voor veel mensen is koffie dan ook niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Nederlanders drinken gemiddeld voor 8,4 kilo aan koffie op jaarbasis, dit zijn zo’n 3 koppen per dag. De laatste jaren volgen de zetmethodes elkaar snel op: van espressoapparaten naar filterkoffie, en van koffiecapsules naar slow coffee. Welke koffie wordt nu veel gedronken?

Tegenwoordig wordt de koffie geproduceerd in onder andere Midden-Amerika, Brazilië en sommige delen van Zuid-Amerika. De drank is op dit moment na olie het belangrijkste handelsproduct ter wereld. Ook is het zo dat er tegenwoordig veel verschillende soorten koffie zijn. Tegenwoordig is er veel vraag naar andere soorten koffie, zoals espresso, cappuccino en latte macchiato.

De volgende keer dat je koffie zet voor je vrienden kun je ze uitgebreid vertellen over de 700 jaar geschiedenis van hun kopje koffie. Goede kans dat je vanmorgen de deur niet uitgegaan bent zonder je dagelijkse kop koffie.

Gemiddelde koffieconsumptie in Nederland
Eenheid Hoeveelheid
Kilo per persoon per jaar 8,5
Kopjes per jaar (nationaal) 18,6 miljard
Kopjes per dag (per persoon) 3

labels:

Zie ook: