Het levend koken van kreeften en krabben is al lange tijd een onderwerp van discussie. Deze discussie bestond al langer binnen de Kamer.

De Wetgeving en Onderzoeken

In Zwitserland werd het in 2018 verboden om kreeften levend te koken, in Nederland is het toegestaan. Zo was er een motie in 2018 van de PvdD na aanleiding van een levendkookverbod in Zwitserland. Echter, een kamermeerderheid kwam er niet, ondanks dat in de restaurants het levend koken al een stuk ongebruikelijker was geworden.

Krabben, kreeften en octopussen kunnen lijden en pijn ervaren, blijkt uit onderzoek dat de Britse overheid heeft laten uitvoeren. Uit een studie door onderzoekers van de London School of Economics (LSE) blijkt dat er "sterk wetenschappelijk bewijs" is dat tienpotige schaaldieren en koppotige weekdieren gevoel hebben.

23 November 2021 kwam er echter nieuw bewijs naar buiten dat kreeften toch echt pijn kunnen ervaren na onderzoek van de London School of Economics. Naar aanleiding van dit onderzoek worden schaaldieren dan ook opgenomen in de Britse dierenbeschermingswet en laaide de discussie weer op in Nederland.

Naar aanleiding van het literatuuronderzoek naar meer dan 300 wetenschappelijke studies worden de dieren nu opgenomen in de Britse dierenbeschermingswetgeving. Ze hebben complexe hersenen en zenuwstelsels, reageren vergelijkbaar met mensen op pijn en vermijden of minimaliseren schade aan hun lichaam, zeggen de onderzoekers.

Op 2 December 2021 is toegezegd een verbod in te stellen op het levend koken van kreeften en krabben. Ook op Europees niveau wordt er gekeken naar een verbod, echter wil Nederland zelf ook kijken wat er gedaan kan worden om het levend koken van dieren te stoppen.

Standpunten van Dierenbeschermingsorganisaties

In Nederland worden ongewervelde dieren zoals kreeften en krabben niet beschermd door wetgeving als ze worden gedood om te eten. "We beschermen zoogdieren en vogels in de wetgeving, maar alle andere dieren niet. Levend koken is ontzettend inhumaan, het zou verboden moeten worden", zegt directeur Anne Hilhorst. Zeer kwalijk, vindt Wakker Dier. "Het is eigenlijk heel vreemd dat we er maar van uitgaan dat ze geen gevoelsleven hebben."

De Dierenbescherming wil een einde aan het niet-verdoofd koken. "Omdat een kreeft vrij groot is en een dik pantser heeft, duurt het tenminste dertig seconden voor de kreeft dood is. Je ziet dan ook dat de kreeft reageert op de hitte door te proberen om te ontsnappen", zegt een woordvoerder. "Bij het levend doorsnijden verzetten de dieren zich ook heftig".

Het liefst ziet de wetenschap een verbod op onverdoofd doden van schaaldieren, dit lijkt echter nog moeilijk uitvoerbaar.

Alternatieven en Praktijk

Maar wat hem betreft krijgen deze dieren het 'voordeel van de twijfel. "Als je de dieren wil doden om ze op te eten, doe dan alles wat mogelijk is om ongemak te vermijden". Emeritus hoogleraar dierfysiologie aan de Radboud Universiteit Gert Flik zet vraagtekens bij het begrip 'pijn'. "Een schop tegen onze benen voelen we als pijn, dat is een interpretatie van een pijnlijke prikkel. Daar is een zekere vorm van bewustzijn voor nodig. Het is vrij zeker dat dat niet aanwezig is in krabben, kreeften en octopussen." Wat Flik betreft krijgen ze eerst een elektroshock en gaan dan de pan in.

In de praktijk is dat lastig, net als verdoven, zegt de Kring van de Oosterscheldekreeft. "Het mes bam achter bij de kop, in één keer door en dan is het klaar", zegt voorzitter Luit Ezinga. In de meeste van de dertien Zeeuwse restaurants die deel uitmaken van dit samenwerkingsverband worden ze doodgestoken. "We denken er echt wel over na. Dit vinden wij een min of meer humane manier. Of je moet helemaal geen kreeften en beesten meer eten."

Onderzoek toont keer op keer aan dat kreeften en krabben gevoel hebben en dus pijn kunnen lijden. In Amsterdam zal dit echter vanaf 2022 op markten niet meer mogen. Animal Rights beschouwt dit als een goed begin, maar ook niet meer dan dat. Dit besluit is het gevolg van wetenschappelijke onderzoeken die, eens te meer, aantonen dat tienpotigen en koppotigen gevoel hebben. De onderzoeken van de London School of Economics waarop de Britse wetswijziging gebaseerd is, tonen aan dat de dieren een complex centraal zenuwstelsel hebben: een van de belangrijkste indicatoren van bewustzijn.

Het is in Nederland ook toegestaan om levende kreeften en krabben te verkopen.

De Handel in Kreeften

Vorig jaar werd ruim 1,4 miljoen kilo aan zeekreeften geïmporteerd, blijkt uit cijfers van het CBS. Kreeften worden over de hele wereld gevangen. Ze worden in grote hoeveelheden en met dichtgeplakte scharen opgeslagen totdat ze naar winkels en restaurants worden vervoerd. De wijze van vangen, vervoeren en houden levert de dieren enorm veel stress op.

Zo leven kreeften in de natuur in diep, donker water op de bodem. Ze zijn bang voor licht en vermijden dat ook. Het contrast met een helverlicht aquarium in een restaurant kan niet groter zijn. Hier krijgen ze overigens geen voedsel, zodat er ook geen uitwerpselen in het water terechtkomen. De ‘reden’ voor het levend koken van kreeft is dat bacteriën zich razendsnel vermeerderen op het moment dat het dier dood is.

Politieke Ontwikkelingen

Afgelopen week heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen voor een verbod op het levend koken van kreeften en krabben. Uit signalen vanuit de horecabranche blijkt dat het levend koken van kreeften en krabben al steeds minder vaak voorkomt. Ook blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat het levend koken van deze dieren niet zorgt voor een betere kwaliteit van het vlees. Met de aangenomen motie ligt de bal nu bij de staatssecretaris, die verantwoordelijk is voor de verdere uitwerking en implementatie van het verbod.

De Tweede Kamer roept het kabinet opnieuw op haast te maken met een verbod op het levend koken van krabben en kreeften in restaurants. De Kamer en toenmalig minister Schouten van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur waren daar in 2021 al voor, maar het verbod kwam er niet, ook niet nadat de Tweede Kamer in 2022 eenzelfde motie aannam.

In oktober liet staatssecretaris Rummenie (BBB) van Visserij de Kamer weten dat er voor de horeca eerst een "wetenschappelijk onderbouwd, praktisch en werkbaar" alternatief beschikbaar komt. Hij wees erop dat in Wageningen een onderzoek loopt, waarbij de dieren elektrisch bedwelmd worden, voordat ze de pan in gaan. De eerste fase was net afgerond. Voor de rest hebben de onderzoekers nog twee jaar nodig, liet hij de Kamer weten.

De Kamer wil daar niet op wachten. Volgens de opstellers - Kostić (PvdD) en Graus (PVV) - zijn er alternatieven en is ook de sector voor een verbod. Met uitzondering van Forum voor Democratie stemde de hele Kamer voor de motie.

De Kamer verzoekt de regering om niet nog eens vier jaar te wachten en al eerder met een verbod te komen. Rummenie heeft de motie ontraden. Of hij hem zal uitvoeren is nog onduidelijk. Het ministerie laat weten de staatssecretaris de Kamer zal informeren hoe de motie "ingevuld" zal worden.

Wetenschappelijk Bewijs van Pijnbeleving

Krabben en kreeften zijn dieren met bewustzijn en gevoel. Ook gevoel voor pijn. Dat blijkt uit enkele honderden onderzoeken die hier sinds de eeuwwisseling naar zijn gedaan.

De reden dat wetenschappers zoveel aandacht hebben voor krabben en kreeften, en hun pijnzin en -beleving in het bijzonder, is dat de dieren meestal levend en bij bewustzijn worden gekookt. We weten nu dat het een halve minuut tot wel een paar minuten duurt voordat een krab of kreeft in kokend water sterft. En we weten dat ze in die tijd pijn lijden.

BBB-staatssecretaris Jean Rummenie probeert een verbod op het levend koken van kreeften te frustreren. Volgens hem is eerst nog onderzoek nodig voordat een verbod van kracht kan worden. Dergelijk onderzoek kan nog jaren duren, bericht RTL Nieuws. Het ministerie blijft maar rekken en uitstellen. Er wordt weer gerekt door het doen van onderzoeken, terwijl er al heel veel andere landen en restaurants goede alternatieven hebben. Het levend koken moet gewoon per direct stoppen. De Tweede Kamer wil dat al jaren. En nu doen we nogmaals die oproep met een grote Kamermeerderheid."

Samen met de PVV heeft Kostić een motie ingediend om het levend koken van kreeften en krabben te verbieden. De oproep krijgt steun van GroenLinks-PvdA, SP en D66 - voldoende voor een Kamermeerderheid.

De Vissenbescherming, één van de 16 organisaties in de Dierencoalitie, bood in 2018 een petitie aan in de Tweede Kamer die vroeg om een verbod in Nederland. Drie jaar later namen onderzoekers van de London School of Economics in opdracht van de Britse regering ruim 300 studies over schaal- en weekdieren onder de loep. Zij kwamen tot de conclusie dat er ‘sterk wetenschappelijk bewijs’ is dat krabben, kreeften en ook inktvissen gevoel hebben en en pijn kunnen lijden.

Drie jaar later en drie ministers verder is dat nog niet gelukt. Vissen worden vrijwel altijd zonder verdoving geslacht door hen bij bewustzijn open te snijden of te laten stikken op ijs. Krabben en kreeften worden na vangst bewust niet gedood, maar levend vervoerd. De meeste dieren komen uit het buitenland: krabben voornamelijk uit Ierland en het Verenigd Koninkrijk, kreeften uit België, Canada en Frankrijk.

Want in één ding heeft de staatssecretaris absoluut gelijk: mogelijk lijden kreeften dubbel als zij éérst onvoldoende worden ‘bedwelmd’ en daarná worden gekookt. Vanuit het voorzorgsbeginsel zouden we dan dus ook graag zien dat het serveren van deze dieren stopt voordat er méér duidelijkheid over is.

Het is onze overtuiging dat het houden van levende kreeften in restaurants, maar ook het gebruik van kreeft in gerechten, niet overeenkomt met de normen van dierenwelzijn die wij als samenleving nastreven.

labels: #Koken

Zie ook: