De eerste dag na carnaval is het Aswoensdag. Aswoensdag is vooral een belangrijke dag binnen de katholieke kerk. Aswoensdag wordt ook gelinkt aan de eindigheid van het leven van de mens op aarde.

Wat is Aswoensdag?

De oorsprong van Aswoensdag was bedoeld voor mensen die grote zondes hadden begaan. Ze werden op die dag in de kerk met as bestrooid en mochten elkaar niet meer zien tot de avondmaalviering op Witte Donderdag, de donderdag voor Pasen. Vanaf de 8e eeuw werd de boetedoening algemener opgevat met een vastenperiode en kregen alle kerkgangers as over zich heen gestrooid. Tegenwoordig tekenen priesters met as een kruis op het voorhoofd van de gelovige.

Mensen kunnen in de kerk op hun voorhoofd een askruisje krijgen, wat herinnert aan een middeleeuws boeteritueel, toen zondaars die zich bekeerden werden bestrooid met as. Op een enkele plek wordt door de priester bij mannen nog as op het hoofd gestrooid. De as wordt tijdens de viering op Aswoensdag gemaakt door overgebleven palmtakjes van Palmpasen van het jaar ervoor te verbranden. Het askruisje moet mensen eraan herinneren dat hun leven vergankelijk is, niet meer dan stof en as, en dat een mens dus zijn plaats moet kennen.

In de katholieke kerk krijgen mensen op Aswoensdag een kruisje van as op hun voorhoofd getekend. De as is gemaakt van verbrande “palmtakjes”, die het vorige jaar met Palmpasen aan de gelovigen zijn uitgedeeld. Het askruisje is een teken van berouw voor verkeerde daden. En het herinnert je eraan dat aan alles een einde komt. Maar as is ook heel vruchtbaar, dus staat het ook voor nieuw leven.

De Vastentijd

De vastentijd begint op Aswoensdag. De katholieke vastenperiode begint op Aswoensdag en eindigt op de zaterdag vóór Pasen om 12.00 uur ’s middags. Dat zijn 46 dagen. De zondagen tellen niet mee als vastendagen, dus uiteindelijk blijven er 40 dagen over, vandaar de 'veertigdagentijd'. Het getal 40 verwijst onder meer naar het aantal dagen dat Jezus volgens drie evangelisten in de woestijn verbleef en het aantal jaren dat de Israëlieten vanuit Egypte onderweg waren naar het Beloofde Land.

Veertig dagen lang, tot aan Paaszaterdag, moet je dan zuinig aan doen met eten: geen zoetigheid, en minder vlees. Kinderen moesten vroeger hun snoep en koekjes bewaren in een speciaal vastentrommeltje. Zo bereiden christenen zich voor op het Paasfeest.

Vasten is voor een bepaalde periode stoppen of minderen met eten of drinken. Vasten is van oudsher een rooms-katholiek gebruik, maar wint onder protestanten aan populariteit. Moderne manieren van vasten kunnen bijvoorbeeld zijn 40 dagen geen alcohol drinken, geen vlees eten, of geen social media gebruiken.

De manier waarop wordt gevast verschilt per regio, sommige katholieken eten geen vlees of zuivel in deze periode, terwijl anderen zes dagen van de week geen televisie proberen te kijken.

Hoeveel dagen er gevast moest worden stond in de vroege Christelijke kerk niet vast. Eerst werd het vastgesteld op een periode van 42 dagen, maar sinds de 7e eeuw is dit uitgebreid naar de laatste 46 dagen voor Pasen. Omdat Pasen elk jaar op een ander moment in het jaar valt, staat ook de datum van Aswoensdag niet vast. Op zondagen wordt er niet gevast, waardoor de vastenperiode ook wel bekend staat als ‘de veertigdagentijd’.

De vastentijd is een periode van bezinning en solidariteit met anderen. Je staat wat vaker stil bij mensen die het minder goed hebben dan jij. Vasten betekent 'even minderen voor een ander'. Het idee is te geven wat je bespaart (of kunt missen) om het leven van anderen ver weg te verbeteren.

Vasten is voor gelovigen daarom ook steeds een voorbereiding op het hoogfeest van Pasen en een periode van inkeer en bezinning.

In de vastentijd draagt de priester tijdens de Eucharistie een paars kazuifel. Paars is in de R.-K. Kerk de symbolische kleur voor boete, berouw, inkeer en rouw. Uitzonderingen op de paarse kleur zijn de vierde zondag (Halfvasten) en Witte donderdag.

Tegenwoordig zijn de christenen niet meer zo streng met vasten. Wel vinden ze het nog steeds interessant en belangrijk. Want ook in andere godsdiensten wordt er gevast en nagedacht over de manier van leven. Een hele maaltijd slaan we misschien niet over. Maar steeds meer protestantse christenen doen in de veertigdagentijd wel suiker, alcohol of social media in de ban.

Waarom vasten gelovigen?

Bijna altijd wordt vasten genoemd in combinatie met bidden, zoals in Matteüs 6. Kennelijk horen vasten en bidden bij een relatie met God. Je doet het dus niet om af te vallen of om een andere reden die niets met God te maken heeft. Met vasten zeg je tijdelijk 'nee' tegen je eigen verlangens die zijn ingesleten in je dagelijkse leven. En dit doe je om je op God te richten.

Met vasten maak je je blijkbaar los van de ‘banden van het juk’, oftewel de last die je draagt. Zodra je zelf vast, ontdek je al snel dat je je behoorlijk kwetsbaar opstelt: je lichaam moet afkicken van een bepaalde gewoonte of zelfs verslaving. Hiermee geef je je afhankelijkheid van God toe, zowel letterlijk als figuurlijk.

Vasten schept ruimte voor verlangen naar het grote feest. In de ruimte van dat verlangen kan gebed opkomen en tijd en aandacht voor de naaste. Verschillende Bijbelse verhalen vermelden al het samengaan van vasten en bidden.

Vlees eten tijdens Aswoensdag en de Vastentijd

Volgens het meest recente kerkelijk wetboek van de Katholieke Kerk (Codex van Canoniek Recht, 1983) is de vrijdag nog steeds een dag waarop katholieken zich moeten onthouden van het eten van vlees of van een andere voedselsoort, conform de voorschriften van de bisschoppenconferentie van hun land (canon 1251).

Volgens de Nederlandse katholieken mogen twee dagen per jaar geen vlees eten. Aan de verplichting tot onthouding op vrijdagen kan worden voldaan door zich te beperken in eten en drinken, in roken of in andere genoegens. Wanneer op Aswoensdag de veertigdagentijd begint, betekent dat al eeuwen voor veel christenen het begin van ‘de grote vasten’. In deze periode bereiden mensen zich voor op het komende Paasfeest door ‘af te zien van…’ en ‘ruimte te maken voor…’.

Tegenwoordig onthouden veel mensen die vasten zich van eten en drinken door bijvoorbeeld alcohol, vlees en/of snoep te mijden. Ook wordt van andere dingen afgezien: de vanzelfsprekendheid van uitvoerige conversaties aan tafel, roken, Netflix kijken, sociale media, soms ook seks.

Zo moest op elke vrijdag, de dag die herinnert aan de kruisdood van Jezus daags vóór de sabbat, bij wijze van boete ‘volledige onthouding’ worden betracht. Dat betekende dat de gelovigen werden geacht geen vlees van de dieren van het land te eten. Vis eten was wel geoorloofd, vandaar dat de vrijdag voor katholieken lange tijd ‘visdag’ was.

Belangrijke dagen in de Vastentijd

  • Aswoensdag: De eerste dag van de vastentijd.
  • Halfvasten: De vierde zondag in de vastentijd.
  • Palmpasen: De zondag voorafgaande aan Pasen.
  • Goede Week: De week voorafgaande aan Pasen.
  • Witte Donderdag: De donderdag voorafgaande aan Pasen.
  • Goede Vrijdag: De vrijdag voorafgaande aan Pasen.
  • Stille Zaterdag: De zaterdag voorafgaande aan Pasen en de laatste vastendag.
  • Pasen: De dag dat christenen de verrijzenis van Jezus Christus vieren.
  • Beloken Pasen: De eerste zondag ná Pasen.

Vastenactie

Wist je dat Vastenactie al sinds 1961 campagne voert voor projecten in ontwikkelingslanden? Vastenactie werft fondsen om wereldwijd kleinschalige ontwikkelingsprojecten te steunen.

De Vastenactie staat dit jaar in het teken van schoner koken in Oeganda. Daar heeft een groep vrouwen ontdekt hoe ze van gft-afval briketten kunnen maken om hun kookvuren mee te branden. Daarmee sparen ze het kostbare oerwoud, beperken ze de uitstoot van schadelijke stoffen, verminderen ze het zwerfafval op straat én besparen ze dagelijks veel geld. Met de verkoop van de briketten kunnen ze bovendien extra inkomsten verdienen. Een ogenschijnlijk eenvoudige oplossing met grote impact dus!

Data Vastentijd

Omdat Pasen elk jaar op een andere datum valt (vanwege de stand van de maan), verschuift ook de Veertigdagentijd. In 2025 start de vastentijd op Aswoensdag 5 maart en eindigt het op Stille Zaterdag 19 april.

Jaar Startdatum (Aswoensdag) Einddatum (Stille Zaterdag)
2025 5 maart 19 april

labels: #Vlees

Zie ook: