Sinds de magnetron in 1945 werd uitgevonden, is het apparaat niet meer weg te denken uit de meeste keukens. Al zijn er ook mensen die hem de deur uitdoen omdat ze denken dat de straling schadelijk is voor de gezondheid. Wat is daarvan waar? En gaan er voedingsstoffen verloren als je eten opwarmt in de magnetron?

Hoe werkt de magnetron?

Magnetrons maken gebruik van een vorm van niet-ioniserende straling, ook wel microgolven genoemd. Dat is iets anders dan de ioniserende straling die worden gebruikt bij bijvoorbeeld het röntgenfoto’s. Volgens Christopher Baird, natuurkundige aan de West Texas A&M University en gespecialiseerd in elektromagnetica, zijn de microgolven in een magnetron een vorm van elektromagnetische straling die lijken op radiogolven: diezelfde microgolven maken ook technologieën als radio, gps en sms’en mogelijk.

Het belangrijkste onderdeel van een magnetron is de magnetronbuis: die genereert de microgolven. Deze microgolven weerkaatsen tegen de metalen binnenkant van de magnetron waardoor een afgeschermde kookomgeving ontstaat. Wanneer de microgolven in aanraking komen met watermoleculen, veroorzaken ze snelle trillingen in het water. Die zorgen weer voor wrijving waaruit warmte ontstaat.

Hoe (on)gevaarlijk is de straling van een magnetron?

Het Voedingscentrum stelt dat je de magnetron veilig kunt gebruiken om je eten in op te warmen. De niet-ioniserende straling is veel te zwak om de atomen en moleculen in ons lichaam te beschadigen. Iets wat ioniserende straling van bijvoorbeeld een röntgenfoto wel kan doen. ‘Als de microgolfstraling in magnetrons voedsel zou kunnen vergiftigen, dan zou dat ook gelden voor de radiogolven van een router,’ zegt Baird. Hij benadrukt dat voor geen van beide de zorgen terecht zijn.

De straling is ook maar tijdelijk. Als je de magnetron uitzet, is de straling ook verdwenen. Er blijft niet iets van achter in het voedsel. De microstraling blijft in het apparaat dus het kan geen kwaad doen.

Er zit een metalen omhulsel om de magnetron. Ook het deurtje is voorzien van metaal met doorzichtige gaatjes. Zo'n omhulsel wordt ook wel een kooi van Faraday genoemd. Als je het deurtje opentrekt, wordt de stralingsbron in de magnetron onmiddellijk uitgeschakeld zodat de straling niet buiten het apparaat komt.

Wat zou de straling kunnen aanrichten, mocht die wel tot buiten een magnetron reiken? "De mens bestaat voor een groot deel uit water, net als de levensmiddelen", geeft Dekker aan. "Dat water in de mens kan dus ook opgewarmd worden, mocht je er te dicht en te lang bij staan. Als je aan microgolfstraling wordt blootgesteld dan krijg je verbrandingsverschijnselen."

Om dat te voorkomen moet een magnetron automatisch stoppen zodra het deurtje wordt geopend. Daarnaast is de magnetron een soort ‘kooi van Faraday’. Dat is een kooi van elektrisch geleidend materiaal dat ervoor zorgt dat de EM-straling niet uit de magnetron kan ontsnappen. In het glazen deurtje zit daarvoor een metaalrooster. De mazen van dat rooster zijn kleiner dan de golflengte van de EM-straling, waardoor de straling niet naar buiten kan ontsnappen. Alleen bij oude en defecte magnetrons kan het voorkomen dat er EM-straling lekt omdat de ‘kooi van Faraday’ niet meer intact is, bijvoorbeeld wanneer het deurtje niet meer goed sluit.

Sommige plastic bakjes, metalen pannen en aluminiumfolie kun je wel beter weren uit de magnetron. Er is steeds meer bewijs dat bij het gebruik van plastic in de magnetron stukjes microplastic in je eten terechtkomen.

Om op een ‘gezonde’ manier eten te verwarmen in magnetron is het belangrijk om rekening te houden met de verpakking van de maaltijden. Plastic verpakkingen kunnen stoffen bevatten die tijdens het verwarmen naar het voedsel lekken. Hoewel de hoeveelheden vaak minimaal zijn en onduidelijk is wat de gezondheidsrisico’s zijn, kun je voor de zekerheid, wanneer je maaltijd in plastic zit, deze overscheppen op een bord of in een ovenschaal.

Tasten magnetrons je maaltijd aan?

Een magnetron is dus niet direct slecht voor je gezondheid, maar wat doet de straling met je eten? Een mooi bruin korstje krijgt een lasagne niet, omdat uit de magnetron verhit voedsel vocht vasthoudt aan het oppervlak.

Een onderzoek uit 2020 liet wel zien dat de korte kooktijden, lage temperaturen, en het relatief lage vermogensniveau van een magnetron voorkomen dat voedingsstoffen verloren gaan. Er zijn zelfs studies waaruit blijkt dat de antioxidanten in groenten beter bewaard blijven in de magnetron dan wanneer je de groenten kookt. Vitamine A en C blijven bijvoorbeeld goed behouden wanneer je iets in de magnetron bereidt.

Het voordeel ervan is dat je weinig water nodig hebt en dat de bereidingstijd kort is. Zo kunnen hoge temperaturen, lange bereidingstijden en het gebruik van veel water ervoor zorgen dat de voedingswaarden van voedsel afnemen.

Gaan voedingsstoffen verloren door de magnetron?

Nee, minimaal! Alle kookmethoden beïnvloeden de voedingsstoffen in voedsel; langer koken leidt tot meer vitamineverlies. Een magnetron heeft vaak kortere kooktijden, waardoor het minder voedingsstoffen vernietigt dan koken op het fornuis.

Het verwarmen van voedsel zorgt dus voor verlies van voedingsstoffen, ongeacht welke methode je gebruikt. Het verschilt per voedingsmiddel en per methode hoeveel voedingsstoffen er verloren gaan. Over het algemeen geldt echter dat hoe langer iets verwarmd wordt, hoe meer voedingsstoffen er verloren gaan.

De straling van de magnetron verandert niet anders dan op traditionele wijze koken of bakken de samenstelling van voedsel. Eten dat verwarmd wordt in de magnetron is dus niet gezonder of ongezonder, dan verwarmd op een andere manier.

De mate van verwarming is bepalend voor de verandering of vernietiging van voedingsstoffen. Beter is wel je voeding meer geleidelijk en dus langzaam te verwarmen, dan kort en op volle kracht. Het beste kun je dus 'langzaam' je voeding verwarmen, voor een beter behoud van voedingsstoffen.

Tips voor veilig en gezond gebruik van de magnetron

  • Je kunt eten dus zonder gevaar opwarmen in de magnetron.
  • Warm de etensrestjes of de kant-en-klaarmaaltijd door en door op. Mochten er schadelijke micro-organismen in zitten, zoals bacteriën, dan worden die tenminste gedood.
  • Houd je dus sowieso aan de voorgeschreven bereidingstijd en magnetronvermogen die op de verpakking van de maaltijd staat.
  • Probeer groente zo kort mogelijk te verwarmen. Eet groenten die je rauw kán eten rauw.
  • Vermijd kant-en-klaarmaaltijden die lang houdbaar zijn.
  • Let op de verpakking: als maaltijden in plastic verpakt zijn, is het beter deze over te scheppen op een bord of in een ovenschaal.
  • Niet iedereen doet het, maar het kan wel: koken met de magnetron. Al het eten wat gekookt, gestoomd of gepocheerd kan worden, kan ook gaar gemaakt worden in de magnetron. Denk aan groente, aardappelen, maar ook vlees en vis.
  • Grote stukken vlees zijn minder geschikt voor ontdooien in de magnetron. Dat komt omdat de buitenkant al gaar wordt, terwijl de binnenkant nog bevroren is. Kleine stukken vlees of vis, of kleine kliekjes, zijn eenvoudig te ontdooien in een magnetron met ontdooistand.
  • Let dus wel op de kerntemperatuur en roer af en toe door het voedsel als dat mogelijk is.
  • Eten met een schil eromheen kan soms niet in de magnetron. Door de schil kan de warmte niet ontsnappen en kunnen ze ontploffen. Denk hierbij aan eieren en druiven. Voor potjes met een deksel geldt om het deksel er altijd af te halen. Met deksel erop kunnen potjes ontploffen in de magnetron.

Conclusie

De magnetron… vaak een goede hulp in de keuken. Maar mensen denken weleens dat eten uit de magnetron de kans op kanker vergroot. De magnetron is een uitstekende manier om groenten mee te koken of om een maaltijd mee op te warmen.

labels: #Koken

Zie ook: