Je kind weigert zijn of haar bord leeg te eten, lust niks, en krijgt regelmatig driftbuien aan de eettafel. Eet- en drinkproblemen bij kinderen leiden niet alleen tot een slechte sfeer aan de eettafel, maar je maakt je ook zorgen of je kind wel genoeg voedingsstoffen binnenkrijgt. Je hebt van alles geprobeerd, zonder resultaat.

Mogelijke oorzaken van eetproblemen

Er zijn verschillende oorzaken voor kieskeurig eetgedrag bij kinderen. Soms voelt een kind zich onzeker over zijn/haar uiterlijk en vindt zichzelf misschien te dik. Misschien eet uw kind af en toe heel erg veel om zichzelf te troosten, waarna hij/zij overgeeft of heel veel beweegt. Uw kind is extreem bang voor de gevolgen van het eten van bepaald voedsel.

De problemen kunnen zich op verschillende manieren uiten, op alle leeftijden. Misschien weigert je kind (bepaalde) vaste voeding of de fles, of misschien verslikt je kind zich heel vaak.

Eten is één van de meest belangrijke, maar ook complexe vaardigheden die kinderen leren tijdens hun eerste twee levensjaren. Er komt ontzettend veel bij kijken. Verschillende smaken, geuren en kleuren kunnen de eetpatronen van een kind beïnvloeden. Maar ook de omgeving, zoals de ouders, de oppas of het kinderdagverblijf, kunnen hier een rol in spelen.

Prikkelverwerking

Een mogelijke oorzaak van problematisch eetgedrag bij (jonge) kinderen is prikkelverwerking. Bij prikkelverwerking rondom eten gaat het om het verwerken van wat je ziet, proeft, ruikt, hoort, voelt, hoe iets beweegt, hoeveel kracht je erop moet zetten om het te kauwen, en nog veel meer.

Wanneer je kind overgevoelig is voor bepaalde prikkels, in het verleden nare ervaringen heeft opgedaan met een bepaalde voedingsstructuur (bijvoorbeeld verslikken), of misschien wel juist veel minder goed kan voelen met de mond, kan dit het proces van (af)happen, kauwen en slikken dusdanig beïnvloeden dat een kind voedingsmiddelen gaat weigeren of juist een zeer sterke voorkeur ontwikkelt voor bepaalde voedingsmiddelen.

Moeizame start

Maar eet- en drinkproblemen kunnen ook andere oorzaken hebben, en op zeer jonge leeftijd ontstaan. Prematuur geboren baby’s of baby’s met een moeilijke start zijn vaak afhankelijk (geweest) van sondevoeding. De reflexen die betrokken zijn bij het zuigen en slikken kunnen daardoor verstoord zijn. Ook hebben deze kinderen vaak moeite met het toepassen van genoeg zuigkracht en coördinatie om zelfstandig te drinken.

Een andere oorzaak van eet- en drinkproblematiek kan zijn dat het slikmechanisme is verstoord, bijvoorbeeld door beschadiging van de mond of keel na een operatie of ingreep. Ook bij hersenbeschadiging komen eet- en drinkproblemen voor. De besturing van het slikken vanuit de hersenen functioneert dan niet goed.

ARFID: Avoidant Restrictive Food Intake Disorder

Als dat aan de hand is, dan noemen we dat ARFID: Avoidant Restrictive Food Intake Disorder. Bij kinderen uit zo’n ‘vermijdende/restrictieve voedselinnamestoornis’ zich vaak in niet willen eten of slechts heel eenzijdig eten. Ze kiezen dan telkens voor hetzelfde voedsel of product.

Lichamelijke gevolgen van niet eten

Als je kind niet wil eten kan dit leiden tot (ernstig) ondergewicht. Om sondevoeding te vermijden, is medische drinkvoeding dan vaak noodzakelijk. Maar als je telkens hetzelfde eet, kan dat ook overgewicht tot gevolg hebben. Bijvoorbeeld als je kind uitsluitend voedsel eet met veel calorieën. Ook kan vitaminetekort ontstaan, zoals bij kinderen die geen groenten of fruit willen eten.

Ouders hopen vaak dat het vanzelf goed komt, maar dat gebeurt helaas niet altijd. Onderzoek laat zien dat bij ruim twee van de drie kinderen met deze klachten dit niet het geval is. Kinderen ontwikkelen dan eetpatronen waarbij ze vaak hetzelfde eten en te weinig verschillende voedingsstoffen binnenkrijgen. Hierdoor is de kans op allerlei lichamelijke verstoringen en ziekten groter. Hier kan je kind tijdens zijn of haar volwassenheid ook nog last van hebben.

Sociale gevolgen van niet eten

Je kind kan ‘zich anders voelen’ door het eetgedrag. Op school, bij de sportclub of met vriendjes en vriendinnetjes, ouders en broers en zussen. De eetmomenten zullen altijd ongemakkelijk of niet vanzelfsprekend zijn.

Wat kun je doen?

Ouders weten vaak niet goed wat ze moeten doen als ze denken dat hun kind een eetprobleem heeft. Laat uw kind weten dat u er voor hem/haar bent. Praat erover en zeg ook dat u zich zorgen maakt. Bespreek uw zorgen met uw huisarts. Vraag uw kind om mee te gaan naar de huisarts. Als uw kind niet mee wil, voelt u zich misschien machteloos.

  • Schep een kleine portie op. Kinderen vinden het niet leuk als ze hun bord niet kunnen leegeten.
  • Door een kleine portie op te scheppen voelt je kind een overwinning als het lukt om alles op te eten. Er kan altijd meer opgeschept worden.
  • Is je kind vandaag niet zo lekker, verdrietig, erg afgeleid of vindt je kind iets spannend? Dit kan allemaal invloed hebben op hoeveel jouw kind eet en hoe het eetmoment verloopt.

Sommige kinderen hebben soms een slechte dag. Laat los hoeveel er gegeten wordt of dat er iets nieuws geproefd moet worden. Geef geen ander eten als daarom gevraagd wordt. Kinderen onthouden dit en zullen dat later opnieuw vragen. Zie jij een patroon bij je kind? Bijvoorbeeld: op elke dinsdag is je kind erg moe van twee lange dagen opvang of school achter elkaar? Zorg dan dat je iets klaarmaakt op de dinsdagen wat je kind lekker vindt.

Geef je kind controle

Ieder kind ontwikkelt de behoefte om dingen zelf te doen. Dat hoort bij het proces van zelfstandig worden. Sommige kinderen voelen die behoefte al heel vroeg of heel sterk. Andere kinderen vinden het wel makkelijk als anderen alles voor ze doen. Als jouw kind alles graag zelf wil doen, geldt dat waarschijnlijk ook voor het eten. Je kind wil dan veel helpen tijdens het koken, het opscheppen en zelf eten. Ook als dat nog niet altijd lukt of goed gaat. Zodra jij het overneemt kan er strijd ontstaan. Zorg dat je kind gedurende de dag veel kans krijgt om dingen zelf te doen. Dan wordt het makkelijker voor je kind om het soms ook los te laten. Je kunt je kind op allerlei manieren controle geven, binnen jouw kaders. Probeer wat werkt voor jullie.

Voedselneofobie

Nieuw eten spannend vinden, ook wel voedselneofobie genoemd. Baby’s en jonge kinderen willen graag nieuwe dingen ontdekken. Dreumesen zijn van nature voorzichtiger en soms angstiger waardoor ze niet meer alles in de mond stoppen. Dit is een beschermingsmechanisme van de natuur, want daardoor zijn ze beter beschermd voor gevaar. Aan tafel is dat alleen wat minder handig, want kinderen kunnen echt bang zijn voor onbekend eten. Timing is belangrijk: iets nieuws proeven lukt alleen als je kind positieve signalen laat zien. Bied altijd iets aan bij de maaltijd dat bekend is en veilig voelt. Bied niets anders aan als je kind daarom vraagt of niet veel wil eten. Werk met kleine stappen: elke aanraking met eten is van belang. Denk aan kijken, ruiken, likken en een knuffel voeren. Laat je kind het tempo bepalen.

Tips om met voedselneofobie om te gaan

  • Schep kleine porties op, dat ziet er overzichtelijk uit voor je kind. Gebruik een vakjesbord. Kinderen kunnen angstig worden als ze niet precies zien wat er op hun bord ligt.
  • Geef controle aan je kind binnen jouw kaders: laat zelf bestek vasthouden, zelf een bordje uitkiezen, zelf bepalen op welke dag er iets nieuws geproefd wordt en hoeveel hapjes.
  • Wees duidelijk en consequent: hierdoor weet je kind waar het aan toe is. Een vaste routine helpt hierbij. Voorspelbaarheid betekent minder angst.

Wanneer professionele hulp inschakelen?

Eetproblemen gaan meestal niet vanzelf over. Het is daarom belangrijk zo snel mogelijk hulp te zoeken. Vaak valt het helemaal niet op dat een kind een eetprobleem heeft. Kinderen met een eetprobleem gebruiken trucs en leugentjes om bijvoorbeeld niet te hoeven eten. Ze zeggen dat ze net hebben gegeten of dat ze zich niet lekker voelen en daardoor geen trek hebben. Of ze willen op een ander tijdstip eten.

Door maaltijdmomenten te observeren kun je veel leren over het gedrag van je kind en de oorzaak van het eetgedrag. Schrijf alles op wat je opvalt, zoals het tijdstip waarop jullie eten, wat jullie eten en waar jullie eten. Maar let ook op de onderstaande signalen van je kind. De signalen van geen zin hebben in eten gaan vaak vooraf aan het moment dat het ‘mis’ gaat. Noteer vanaf welk moment het ‘mis’ gaat en wat er dan precies gebeurt. Het is belangrijk om signalen van je kind te herkennen, zodat je weet welke tips je het best kunt toepassen voor jouw situatie.

Soorten eetproblemen en therapieën

De huisarts stelt vragen en doet een lichamelijk onderzoek. Bij een ernstige eetstoornis (anorexia, boulimia, eetbuistoornis, ARFID) verwijst de huisarts uw kind door naar een kinderarts en/of een gespecialiseerd centrum, bijvoorbeeld een ggz-instelling. Mogelijk doen ze daar nog verder onderzoek. Voor de behandeling van een (beginnend) eetprobleem kan uw kind terecht bij de huisartspraktijk en een psycholoog.

Uw kind krijgt therapie om te helpen bij het veranderen van negatieve gedachten over zichzelf en eten:

  • Cognitieve gedragstherapie: Uw kind gaat samen met een psycholoog onderzoeken hoe het denkt over zichzelf, zijn/haar eetgedrag en lichaam.
  • Interpersoonlijke therapie: Uw kind gaat tijdens deze therapie kijken naar relaties met andere mensen. Uw kind leert hoe hij/zij problemen op tijd ontdekt en aanpakt. Het zelfvertrouwen zal dan groter worden.

Logopedie

Wanneer je kind problemen heeft met eten en drinken is het mogelijk om preverbale logopedie in te schakelen. Dit betekent letterlijk 'vóór het spreken' en richt zich op het behandelen van jonge kinderen van 0 tot 2 jaar. In de logopedische behandeling gaat de logopedist samen met ouders en kind op zoek naar mogelijkheden om het eten van verschillende smaken en structuren weer mogelijk te maken. Soms is het zinvol en noodzakelijk om samen te werken met een kinderdiëtist die o.a. de balans van voedingsmiddelen kan monitoren en af kan stemmen op de persoonlijke behoefte van je kindje.

Ook voor deze groep kinderen is het zinvol om logopedie in te schakelen wanneer er problemen ontstaan rondom voeding, in welke fase dan ook. Of het nu gaat om het leren afhappen van een lepel, het drinken uit een beker of bij het kauwen van voedsel; de preverbale logopedist is er om u en uw kindje hierbij te begeleiden.

Types eetproblemen

Aan eetproblemen van Type I liggen pedagogische problemen ten grondslag. De kinderen eten minder dan gemiddeld maar groeien voldoende en functioneren goed. Er zijn geen aanwijzingen voor een onderliggende ziekte. De ouders zijn bang dat ze te weinig eten en denken bovendien dat hieraan een medisch probleem ten grondslag ligt. Als de ouders tijdens het eten te veel druk uitoefenen kan er gemakkelijk een eetaversie ontstaan.

Eetproblemen van Type II hebben extreem selectieve eters tot onderwerp. Het betreft kinderen met een zogenaamde sensory food aversion. Het gedrag van deze kinderen gaat veel verder dan de angst voor onbekende of nieuwe voedingsmiddelen of een extreme afkeer of weerstand tegeneen bepaalde soort voedsel, zoals bijvoorbeeld vis. Het selectieve eetgedrag dat hieruit voorkomt kan gemakkelijk leiden tot tekorten aan bijvoorbeeld vitaminen of mineralen.

Eetproblemen van Type III zijn eetproblemen als gevolg van lichamelijke ziekten. Darmziekten, stofwisselingsstoornissen, anatomische afwijkingen, hartaandoeningen slikstoornissen kunnen eetstoornissen veroorzaken.

De eetstoornis van Type IV* betreft pathologische voedselweigering. Het is een ernstige eetstoornis die extreem vermijdingsgedrag van vrijwel alle soorten voedsel impliceert. De voedingsproblemen zijn in de meeste gevallen ontstaan door lichamelijke problemen. Nadat de medische oorzaak is weggenomen, bijvoorbeeld door een operatie, blijft het eten voor het kind beladen met negatieve associaties. Er ontstaat vaak een eetstrijd tussen het kind en de ouders. Het kan leiden tot isolatie en groeivertraging.

* Bij de eetstoornis van type IV is specialistische zorg in een centrum gespecialiseerd in eetstoornissen noodzakelijk.

Andere vormen van eetproblemen

  • Selectieve eters: Consumeren slechts enkele producten. De stoornis heeft niet zozeer invloed op de lichamelijke ontwikkeling, maar wel op het sociaal functioneren van de kinderen.
  • Restrictieve eters: Hebben een normaal gevarieerd eetpatroon, maar geven weinig om eten.
  • Kinderen met emotioneel bepaalde eetproblemen: Eten te veel of te weinig uit spanning of onbehagen, als gevolg van angstgevoelens na een traumatische ervaring.
  • Kinderen met een compleet of atypisch beeld van anorexia of boulimia nervosa: Vroege Anorexia Nervosa kan vanaf een jaar of zeven optreden en heeft eenzelfde definitie als die op adolescente of volwassen leeftijd maar er zijn verschillen. Het gaat vaak om kinderen met weinig capaciteit tot zelfwaardering en een laag vermogen om gedachten en gevoelens onder woorden te brengen. Deze kinderen zullen de ontevredenheid met het eigen lichaam dus vaak niet vertellen.

Eetstoornissen

  • Anorexia nervosa (anorexia): Als je anorexia hebt eet je veel minder dan je nodig hebt om je goed te ontwikkelen en op te kunnen letten op school of je huiswerk goed te maken. Hierdoor ben je te klein of te dun. Bovendien ben je waarschijnlijk bang om aan te komen of vind je jezelf te dik en zit je bijna nooit stil. Als je hele erge anorexia hebt, kan het zelfs zijn dat je wel eens flauwvalt of niet (meer) ongesteld wordt.
  • Boulimia nervosa (boulimia): Als je boulimia hebt, ben je bang om zwaarder of dik te worden. Soms lukt het om niet te eten maar heb je daarna zulke trek dat je in één keer heel veel eet, dat heet een eetbui. Als je een eetbui hebt, heb je tijdens die eetbui het gevoel dat je pas kan stoppen als alles op is. Om te zorgen dat je niet zwaarder wordt, spuug je het eten dat je hebt gegeten uit of gebruik je pillen die er voor zorgen dat je je eten heel snel uitpoept.
  • Eetstoornis niet anders omschreven: Dit zijn alle eetstoornissen die wel lijken op anorexia of boulimia maar toch net anders zijn. Een voorbeeld is de eetbuistoornis (in het Engels: Binge Eating Disorder). Bij de eetbuistoornis heb je wel eetbuien maar ga je daarna niet spugen, een pilletje nemen om snel te poepen of meer bewegen.

labels:

Zie ook: