Bent u gefascineerd door keramiek en wilt u meer te weten komen over klei bakken in een keramiek oven? Dan is dit blogartikel voor u! In deze blog bespreken we alles wat u moet weten over dit proces. Klei bakken in een keramiekoven is essentieel om uw creaties duurzaam en functioneel te maken.

Het meest magische moment …. het keramiek stoken. In de oven transformeert klei in keramiek. Uiteraard is het geen magie, maar chemie. Op deze pagina ligt ik een klein tipje van de sluier.

Het Belang van Droge Klei

Voordat u uw klei in de oven plaatst, moet het volledig droog zijn. Het voorkomt barsten: klei dat nog vochtig is, kan barsten of zelfs exploderen tijdens het bakken. Duurzaamheid: goed gedroogde klei resulteert in een sterker en duurzamer eindproduct.

De werkstukken die je wilt bakken moeten volledig droog zijn. Wees voorzichtig! Zodra een werkstuk helemaal droog is het ook op zijn breekbaarst. Drogen duurt tussen de een en drie weken, afhankelijk van hoe dik de stukjes zijn.

Het Bakproces

Een succesvol bakproces vereist zorgvuldige aandacht en voorbereiding. Het begint met het kiezen van de juiste klei oven voor u en het controleren van de temperatuur om ervoor te zorgen dat deze nauwkeurig is. Gebruik de juiste bakprogramma’s die passen bij het type klei en glazuur die u gebruikt. Vermijd plotselinge temperatuurveranderingen, want die kunnen barsten of vervormingen veroorzaken. Plaats uw werkstuk zorgvuldig in de oven, gebruik indien nodig stelten of rekken en houd regelmatig toezicht op het bakproces.

In verband met energiekosten, moet de oven ook helemaal vol zijn. Dat wisselt. Ik bak in principe alles op 1000 graden. Dat haal je niet met een keukenoven Het resulltaat is terra cotta. Als ik ga glazuren bak ik op 1160 graden. Dat duurt tussen de 8 en 10 uur. En dan is het wachten tot de oven is afgekoeld tot 200 graden, zodat de deur open kan: ongeveer anderhalve dag.

Verschillende Stadia van Klei

Tijdens het proces van klei naar keramiek doorloopt het materiaal verschillende stadia, elk met zijn eigen kenmerken en toepassingen:

  • Kleipoeder: de klei is droog en poederachtig.
  • Kleislib: kleipoeder wordt vermengd met water om een dikke en romige consistentie te vormen die bekend staat als kleislib.
  • Plastische klei: nadat kleislib is gevormd tot de gewenste vorm, wordt het materiaal plastische klei genoemd. Het oppervlak kan gemakkelijk met de vingertoppen ingedrukt worden en de klei voelt plakkerig aan. Een rolletje klei kan gemakkelijk rond de vinger gedraaid worden, zonder dat het meteen breekt. Je werk is heel kwetsbaar. Je kan er eigenlijk niets meer aan doen.
  • Lederharde klei: naarmate de klei begint te drogen bereikt deze een stadium dat bekend staat als lederharde klei.
  • Droge klei: zodra al het vocht uit de klei is verdwenen, bereikt deze het stadium van droge klei. Zodra een werkstuk helemaal droog is het ook op zijn breekbaarst.
  • Biscuit gebakken klei: de eerste bakronde, ook wel de biscuit stook genoemd, dit vindt plaats bij temperaturen van ongeveer 950 °C.
  • Hoog gebakken klei: na het aanbrengen van glazuren volgt een tweede bakronde, bekend als hoogbak.

Biscuit Stook

De meeste keramisten stoken hun werk twee keer. De eerste keer wordt het goed gedroogde werk, ook wel beendroog genoemd, (heel droog, want als het werk nog vochtig is kan het scheuren/ontploffen in de oven) op een lage temperatuur gestookt; de biscuit stook. Meestal gebeurt dat op 950 à 1020 0C. Ik stook mijn werk altijd op 1000 0C. Omdat de klei gestookt op deze temperatuur zeer poreus en kwetsbaar is, wordt keramiek dus meestal op een hogere temperatuur gestookt.

Glazuur Stook

Na de biscuitstook, glazuur ik mijn werken. De glazuren maak ik zelf op basis van diverse grondstoffen zoals, kwarts, kaolin (porseleinklei) en wollastoniet (een smeltmiddel). Meestal glazuur ik mijn werken op 1220 0C (orton cone 7 à 8). Op deze temperatuur is de klei voldoende gesinterd om sterk en waterdicht te zijn (zelfs zonder glazuur). Ik vind de glazuren op deze temperatuur ook mooier. Soms gebruik ik roodbakkende klei, die niet op zulke hoge temperaturen kan worden gestookt, dan stook ik meestal op 1150 0C (cone 4 à 5).

Het meest spannende ogenblik van keramiek maken is het openen van de oven na de glazuurbrand; zijn de werken nog heel, is het glazuur mooi uitgesmolten, zijn de kleuren mooi uitgekomen, etc. Omdat je nooit van tevoren weet hoe de werken er na de stook uit komen te zien, blijft dit spannend, ondanks dat ik zoveel mogelijk probeer alle processen onder controle te houden (zelfde stooktemperatuur en -duur). De oven kan open zodra de temperatuur ongeveer 150 0C is. Meer dan eens heb ik mijn handen gebrand, door het (te) vroeg pakken van een werk uit mijn oven; dat hoort erbij….

Tip: De stook temperatuur vermelden keramisten in “cones” (Seger kegels). Meer te weten komen over cones?

Technische Gegevens en Stookschema’s

Voor de bezoekers die zelf keramiek maken zal ik nog wat technische gegevens opgeven. Ik stook in een keramikos bovenlader oven, 150 liter (S oven 1320, Economy Giant) op (kracht-) stroom (oxiderende stook). De oven wordt bestuurd door middel van de Bentrup 507 oven besturing. Omdat ik ook dikwandige sculpturen maak stook ik vrij langzaam.

Daarnaast stook ik een voorlader gasoven (Laser kiln G-7) voor (glazuur) reductie stook. Daarnaast heb ik nog een zelfgebouwde raku-oven en een oude kleine elektrische oven die ik nog zelden gebruik (mijn eerste oven, kan er nog geen afscheid van nemen).

Ik gebruik meestal Ve-Ka klei K6000 en K6100 (witbakkende steengoed draaiklei, respectievelijk met en zonder chamotte). Daarnaast gebruik ik voor mijn sculpturen meestal ViGo multipasta (steengoedklei met chamotte) en vanWBB Fuchs de vorstbestendige witbakkende steengoedklei met grove chamotte (hiervoor gebruikte ik ook wel de Wagner kleimassa’s, maar deze zijn helaas niet meer in productie).

Verschillende Kleisoorten

Wanneer je op zoek gaat naar klei om mee te werken, zul je veel verschillende kleisoorten tegenkomen. Denk aan chamotte klei, polymeerklei, boetseerklei en meer. Boetseerklei is klei waar je geen draaitafel voor nodig hebt. Onder boetseerklei valt luchtdrogende of zelfhardende en zachtblijvende boetseerklei. Boetseren met zelfhardende klei is ideaal wanneer je geen kleioven tot je beschikking hebt. Laat de zelfhardende klei 1 tot 2 dagen aan de lucht drogen, om hard te worden. Met zachtblijvende klei kunnen kinderen keer op keer spelen. Bij chamotte klei is een korrelachtig materiaal toegevoegd aan de klei, genaamd chamotte. Dit korrelachtige materiaal is gemaakt van gebakken klei of steen. Chamotte verkleint de kans op scheuren tijdens het bakken van je werk. Ook wordt je werk steviger en krijgt het structuur door de korrels. Wanneer je een groter kunstwerk of beeldhouwwerk wilt maken, is het dus verstandig om grove chamotte klei te gebruiken. Polymeer klei is erg zacht en droogt niet uit, tot je de klei bakt. Dit komt door een vloeibaar plastificeermiddel dat bij polymeer klei wordt toegevoegd. Voor kinderen is modelleerklei een goede optie om mee te knutselen. Deze klei droogt niet uit en kan telkens opnieuw gebruikt worden. De klei van Creall is bijvoorbeeld een veilige klei voor kinderen. Willen kinderen iets kleien dat wel droogt? Dan is Silk Clay of Foam Clay een goede optie.

Temperaturen voor Verschillende Kleisoorten

Aardewerkklei bak je op een temperatuur tussen de 900˚ en 1100˚C. Ongeglazuurde klei noem je wel ‘terracotta’. Na het bakken is het werkstuk poreus. Steengoedklei bak je tussen 1100˚ en 1300˚C en is na het bakken waterdicht. Porseleinaarde bak je op een temperatuur tussen 1200˚ en 1400˚C. Na het bakken is de klei een beetje doorzichtig, en wanneer je er voorzichtig tegenaan tikt hoor je een hoog geluid. Porselein is duur omdat elke verontreiniging in de klei er voor zorgt dat er een gaatje in wordt gebrand. De bovenvermelde temperaturen zijn richttemperaturen. Kijk dus altijd goed op de verpakking.

Het Afkoelproces

Het werkstuk wordt langzaam warm en kurkdroog. tot 300˚C wordt de klei kurkdroog. Nu verdwijnt het chemisch gebonden water, verbranden organische bestanddelen en zwavel. rond 573˚C kwartssprong, de chemische samenstelling verandert (tijdelijk). vanaf 600˚C gloeit de klei. Kleideeltjes gloeien en kruipen wat dichter op elkaar, en allerlei stoffen verbranden. rond 750˚C zet de klei opnieuw een beetje uit. tussen 850˚ en 900˚C smelt de vrije silicium. Dit heet ‘sinteren’. De kleideeltjes ‘plakken’ aan elkaar. Het werkstuk krimpt sterk. Het afkoelen kost vaak een hele werkdag. Rond 573˚C is de omgekeerde kwartssprong. Voorzichtig, niet te snel afkoelen!

Extra Tips

  • Let ook op klei waarin tijdens het bakken nog lucht is opgesloten kan ontploffen in de oven. Dit heeft gevaar voor andere stukken die liggen te bakken.
  • Als ik die vraag hoor dan weet ik dat een workshop weer geslaagd is.
  • Pottenbakken is magisch en ik vind het heel leuk om dat te kunnen delen.
  • En wat is er nou leuker dan feestvieren voor je beroep. Het is ook wel noding om van dit vak te kunnen leven.
  • MAAR ik vind het helemaal prima. Ik geniet ervan om mijn enthausiasme voor het vak en creatief bezig zijn over te brengen.
  • Vooral kinderen gaan trots en voldaan de deur uit, maar bij volwassenen lukt dat meestal ook.
  • Ja, hoewel er veel mensen over de vloer komen. Ook heb ik altijd wel de hulp van een stagiaire. Voor klusjes en gezellighied. Zo kan ik ook wat meer van het vak overbrengen.

Heeft u nog vragen over het bakken van klei in een keramiekoven? Of heeft u advies nodig? Ons gespecialiseerde team staat voor u klaar om u te helpen. Ook hebben wij een showroom waar onze adviseur voor u klaarstaan. Heeft u moeite met het kiezen van de juiste keramiekoven? Lees dan deze blog.

labels: #Bakken #Ei

Zie ook: