Tweekleppige weekdieren, zoals mosselen en oesters, leven in of op de zeebodem en filteren het water om er voedingsstoffen uit te halen. In het watermilieu komen allerlei micro-organismen voor. Door het filterende vermogen van de weekdieren kunnen onder andere virussen en bacteriën zich ophopen in hun lichaam. Dit kan resulteren in een concentratie die ziekte bij de mens kan veroorzaken.

Microbiologische risico's

In rauwe schaal- en schelpdieren zoals rauwe mosselen of rauwe oesters kan het norovirus voorkomen. Met name norovirus in tweekleppige weekdieren zorgt wereldwijd voor ziekte-uitbraken bij mensen, voornamelijk na het eten van rauwe producten. Een besmetting met norovirus kan plaatsvinden van mens op mens, maar het is bekend dat norovirussen ook voor kunnen komen bij levensmiddelen zoals tweekleppige weekdieren. Je kunt dan last krijgen van misselijkheid, braken en diarree. Hepatitis A is een leverontsteking die veroorzaakt wordt door het hepatitis A-virus. De verschijnselen zijn over het algemeen mild.

Mariene biotoxinen

De meeste mariene biotoxinen worden geproduceerd door specifieke soorten fytoplankton. Tweekleppige weekdieren filteren het water met de fytoplankton, waardoor eventueel aanwezige mariene biotoxinen zich kunnen ophopen in de dieren. Wanneer mensen tweekleppige weekdieren (inclusief de overige soorten waarvoor deze wetgeving van toepassing is) consumeren met een gehalte boven de maximumwaarde aan mariene biotoxine dan kunnen er verschillende symptomen optreden. De heftigheid van de symptomen hangt af van soort mariene biotoxine, de gevoeligheid van de persoon en de hoeveelheid die gegeten wordt. Naast deze toxinegroepen worden de Nederlandse productiegebieden ook gecontroleerd op TTX (tetrodotoxine) en geldt er een nationale limietwaarde.

Er komen wereldwijd veel verschillende mariene biotoxinen voor bij schelpdieren, in Europa is slechts een deel gereguleerd. Door onder andere klimaatverandering kunnen deze mariene biotoxinen mogelijk ook in Europa aangetroffen worden. Brevetoxine komt bijvoorbeeld onder andere voor bij schelpdieren in de Golf van Mexico, maar is nauwelijks aangetoond in Europa. Van sommige mariene biotoxinen is niet bekend of deze problemen geven bij mensen of hoeveel men ervan moet eten om ziek te worden, maar is wel bekend dat het problemen geeft bij sommige diersoorten. Wel is een artikel in Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 opgenomen dat specifiek ingaat op het monitoren van nieuwe of onbekende mariene biotoxinen in productiegebieden.

Chemische contaminanten

Chemische vervuilende stoffen (contaminanten) komen deels van nature voor in de lucht, het water en de bodem. Daarnaast komen de stoffen in het milieu terecht vanuit de industrie, verbranding en afvalstromen. Sommige van deze stoffen zijn moeilijk afbreekbaar en hopen zich op in (vet)weefsel van mensen en dieren. Te hoge inname van deze contaminanten kan schadelijk zijn voor de gezondheid. Langdurig hoge inname van zware metalen via voeding kan zorgen voor schade aan nieren, lever en hersenen. Dioxinen en PCB’s kunnen onder andere zorgen voor leveraandoeningen en kanker.

Regelgeving en controle

De gebiedsindeling en status van de gebieden staat in de Warenwetregeling levende tweekleppige weekdieren. Het nemen van monsters in de gebieden en de bijbehorende maatregelen (besluiten) staat in de Beleidsregels bemonsteringsplannen sanitaire monitoring. De basis hiervoor ligt in Europese regelgeving, zoals Uitvoeringsverordening (EU) 2019/627 en Verordening (EG) Nr. 853/2004. Daarnaast heeft Nederland sinds 2017 aanvullende regels voor de aanwezigheid van tetrodotoxine (TTX). Wij houden toezicht op de productiegebieden voor levende tweekleppige weekdieren.

In deze gebieden worden schelpdieren zoals mosselen en oesters gevist en gekweekt. De dieren in deze productiegebieden worden onderzocht op Escherichia coli (E. coli). Daarnaast wordt het water in productiegebieden onderzocht op fytoplankton, die mogelijk mariene biotoxinen kunnen produceren. Binnen productiegebieden liggen ook verwatergebieden. Mosselen en oesters in de verwatergebieden worden gecontroleerd op E. coli. Daarnaast nemen wij maatregelen (besluiten) wanneer er een overschrijding plaatsvindt. De resultaten en besluiten worden gepubliceerd op de pagina Status productiegebieden tweekleppige weekdieren.E. coli zorgt daarbij voor verschillende besluiten. Zo zorgt een E. coli-overschrijding voor een tijdelijke declassering, omdat deze producten niet langer direct geschikt zijn voor menselijke consumptie.

Na een overschrijding wordt altijd het gebied opnieuw bemonsterd om na te gaan of er nog altijd sprake is van een overschrijding. Wanneer we mariene biotoxine boven de maximumwaarde of limietwaarde aantreffen die zijn opgenomen in Verordening (EG) Nr. Mochten er chemische vervuilende stoffen worden aangetroffen boven de maximumgehaltes zoals opgenomen in Verordening (EG) nr. 1881/2006 in een productiegebied, dan is visserij op tweekleppige weekdieren in dat gebied niet toegestaan.

Levende tweekleppige weekdieren mogen alleen in de handel worden gebracht via een erkend verzendingscentrum, met uitzondering van pectinidae (onder andere Sint-jakobsschelpen). De uitzondering geldt voor pectinidae, maar ook voor manteldieren (zoals zakpijpen), mariene buikpotigen (onder andere wulken) en holothuroidea (zeekomkommers). Dit omdat het geen filterende dieren zijn, terwijl bijvoorbeeld mosselen en oesters wel filterende dieren zijn (zie Microbiologie (E. coli)). Deze uitgezonderde soorten mogen buiten de vastgestelde productiegebieden worden gevist. Naast onze controles moeten bedrijven die tweekleppige weekdieren in de handel brengen zelf ook controles uitvoeren om er voor te zorgen dat de producten voldoen aan de maximumwaarden, limietwaarde en grenswaarde met name voor mariene biotoxinen en Escherichia coli.

Classificatie van productiegebieden op basis van E. coli

Op basis van het onderzoek op E. coli worden de productiegebieden in Europa verdeeld in 3 verschillende klassen, afhankelijk van de aangetroffen hoeveelheid E. coli:

  • Klasse A: 80% van de monsters bevatten minder dan 230 kve E. coli per 100g. vlees en schelpvocht. Maximaal 20% van de monsters bevatten tot en met 700 kve E. coli per 100g.
  • Klasse B: 90% van de monsters minder dan 4.600 kve E. coli per 100g. vlees en schelpvocht, maximaal 10% van de monsters tot 46.000 kve E. coli per 100g.
  • Klasse C: 100% van de monsters tot en met 46.000 kve E. coli per 100g.
  • Gesloten: meer dan 46.000 kve E. coli per 100g.

Er zijn in Nederland 14 geclassificeerde productiegebieden voor levende tweekleppige weekdieren, die allemaal op dit moment Klasse A zijn. Jaarlijks wordt gekeken of de gebieden nog voldoen aan de voorwaarden voor Klasse A.

Hoe meer E. coli wordt aangetroffen, hoe moeilijker het wordt om de dieren levend (hierna: producten) in de handel te brengen. Zo mogen levende producten uit een Klasse A-productiegebied direct naar een verzendingscentrum, maar moeten levende producten uit een Klasse B-gebied eerst naar een zuiveringscentrum om ervoor te zorgen dat het aantal E. Producten een Klasse C-gebied moeten eerst voor een langere periode naar een apart gebied (heruitgezettingsgebied).

Aanbevelingen en voorzorgsmaatregelen

  • Om dit risico niet te lopen, kunt u mosselen en oesters beter niet rauw eten.
  • Controleer bij het koken van mosselen, oesters en kokkels of de schaal open gaat. Gooi ze weg als ze dicht blijven.
  • Zwangere vrouwen, jonge kinderen, ouderen en mensen met een verminderde weerstand wordt afgeraden om rauwe vis, rauwe schaal- en schelpdieren, of kant-en-klare gerookte vis te eten.
  • Raap nooit bij havenmondingen, uitwateringen of in gesloten gebieden.

labels:

Zie ook: