Als iets ‘mosterd na de maaltijd’ is, dan komt het op een moment dat het geen nut meer heeft. Het is een veelgehoorde uitdrukking die al lang bestaat, maar waar komt ‘mosterd na de maaltijd’ eigenlijk vandaan?

De Betekenis van "Mosterd na de Maaltijd"

De uitdrukking ‘mosterd na de maaltijd’ is een bekende Nederlandse zegswijze. Als iemand zegt dat iets ‘mosterd na de maaltijd’ is, bedoelt diegene dat iets te laat komt om nog nuttig of effectief te zijn. Het moment waarop iets waardevol of nodig was, is al verstreken.

Deze uitdrukking betekent dat iemand iets doet wat eigenlijk geen nut meer heeft. Stel je voor dat je pannenkoeken gaat eten. Je hebt veel honger dus je eet er lekker veel. Als alle pannenkoeken al op zijn en je helemaal vol zit, wordt de stroop op tafel gezet. De stroop komt eigenlijk te laat en kun je nu niet meer gebruiken, want alles is al op! Dan kun je zeggen: 'De stroop komt als mosterd na de maaltijd.' Het liefst had je de stroop natuurlijk ook lekker op je pannenkoek gedaan, maar helaas, dat is nu te laat.

Je kunt ‘mosterd na de maaltijd’ gebruiken in heel uiteenlopende situaties. Stel dat iemand pas weken na een belangrijke vergadering opmerkingen heeft over het besproken plan.

De Herkomst van de Uitdrukking

Deze uitdrukking komt voort uit een eenvoudig en dagelijks beeld: mosterd wordt vaak als smaakmaker gebruikt bij een maaltijd. Als je echter de maaltijd al hebt afgerond en dan pas de mosterd krijgt, heeft die geen nut meer voor datgene waar het voor bedoeld was. De mosterd komt te laat om nog lekker bij het eten geserveerd te worden.

Mosterd is een gezond en al vele jaren een geliefd product. Zowel de oude Grieken als de Romeinen gebruikten mosterd; vanaf de vierde eeuw v.Chr. als geneesmiddel, terwijl de Romeinen mosterd vanaf de eerste eeuw n.Chr. ook gebruikten als toevoeging aan de maaltijd, gemengd met wijn. De Romeinen brachten het recept voor mosterd met zich mee naar Frankrijk, waar het uiteindelijk geteeld werd door monniken.

De naam ‘mosterd’ is waarschijnlijk afkomstig van het Latijnse ‘mustum’, een vers geperste maar nog ongegiste sap van druiven of andere vruchten dat bij de bereiding van mosterd met gemalen mosterdzaadjes werd vermengd. De Franse stad Dijon kreeg in de dertiende eeuw een monopolie op de productie van mosterd toegekend; Dijonmosterd is dan ook nog altijd een bekend en graag gegeten mosterdsoort. Ook de paus aan het hof in Avignon hield van de Franse mosterd. In de Late Middeleeuwen werd men geacht mosterd tijdens de maaltijd te nuttigen, omdat het eigenschappen zou bezitten die de spijsvertering bevorderden. Mosterd eten ná de maaltijd was dan dus zinloos.

In de latere middeleeuwen bij Goedthals, 112: Mostaert dienen als tvleesch gheten is, fol cornard sert moustarde apres disner.

In 1807 werd deze uitdrukking overgenomen door de Engelsen, die het vertaalden naar like mustard after dinner.

Mosterd in Spreekwoorden

Er zijn niet zo heel veel spreekwoorden die over mosterd gaan. De meeste zijn best bekend: weten waar Abraham de mosterd haalt en dat is mosterd na de maaltijd. Maar er is een andere die wat minder bekend is: door de mosterd halen.

Voor ik over de betekenis van dit spreekwoord schrijf, is het misschien handig om te vertellen hoe mosterd gemaakt wordt. De scherpe smaak, die veroorzaakt wordt door de verbinding tussen water en mosterdzaden, zorgt ook voor een scherpe prikkeling van de neusslijmvliezen. Als je door iemand door dit goedje gehaald wordt, dan word je dus op een pijnlijke manier terechtgewezen.

Het spreekwoord is al te vinden in de refreinen van Anna Bijns. Deze dichteres leefde van 1493 tot 1575 in Antwerpen. Vrij vertaald: alle geestelijken hoort men door de mosterd te halen. Ook in het Afrikaans is dit spreekwoord te vinden: iemand deur die mosterd trek. In het Fries zegt men: immen troch de moster fiterje of helje.

Het Gebruik en de Kracht van de Uitdrukking

Uitdrukkingen als deze blijven in de Nederlandse taal bestaan omdat ze makkelijk te begrijpen zijn en vaak heel goed de situatie om je heen beschrijven. Ze zijn krachtig door hun eenvoud en herkenbaarheid. Ook kinderen begrijpen het beeld zodra je het letterlijk uitlegt. Daarnaast heeft de uitdrukking ook een lichte, humoristische ondertoon. Het klinkt niet als een harde verwijt, maar eerder als een constatering van de realiteit.

De Nederlandse taal zit vol met beeldende uitdrukkingen, maar deze specifieke zegswijze is ook in andere talen terug te vinden. In het Engels zegt men bijvoorbeeld “a day late and a dollar short”, wat ook aangeeft dat iets te laat of onvoldoende is.

labels:

Zie ook: