Al sinds overgrootmoeders tijd wordt natron/baking soda als wondermiddel gezien: het zou deeg luchtig maken, de badkamer laten glanzen, je zou het voor je gezondheid kunnen gebruiken en voor je persoonlijke verzorging. Maar is dat allemaal waar? IJverige (hobby)bakkers kennen natron/baking soda, of beter gezegd natriumwaterstofcarbonaat, als rijsmiddel voor deeg.

Natron/baking soda is ook bekend onder de namen baksoda, natriumbicarbonaat, zuiveringszout en dubbelkoolzure soda. In ons land is natron/baking soda niet zo bekend en daarom niet overal verkrijgbaar.

Wat is Natron?

Baking soda (natriumbicarbonaat) is een minerale stof die van nature voorkomt in gesteenten. Het wordt ook wel natriumwaterstof carbonaat, zuiveringszout, maagzout, dubbel koolzure soda, baksoda, of E500 genoemd. Het is een milieuvriendelijke stof dat wordt gewonnen uit het mineraal ‘trona’.

Werking van Natron

De werking van natron/baking soda ligt in het feit dat het zuren bindt. De zuren worden door die chemische reactie geneutraliseerd. Zuren die verantwoordelijk zijn voor nare geurtjes, worden dus niet gemaskeerd, maar echt verwijderd.

Bij de reactie van natron/baking soda met zuren komt CO2 vrij, waardoor het deeg lekker luchtig wordt.

Natriumbicarbonaat is een lichaamseigen stof en heeft een rol als buffer om de pH-waarde, ofwel zuurgraad, in het lichaam goed te houden. Het is een basisch zout dat ontvet, ontzuurt, ontkalkt en geurtjes absorbeert waardoor wij het een onmisbaar product vinden in een duurzaam huishouden.

Verschil tussen Natron, Soda en Bakpoeder

Natron/baking soda is niet hetzelfde als bakpoeder. Baking soda is het actieve ingrediënt van bakpoeder, maar bakpoeder bevat ook nog een zuur. Als daar vocht bij komt, gaan die twee een reactie aan. Natron/baking soda is ook iets anders dan de gewone soda (,,zuivere soda’’ of ,,was-soda’’).

Baking Soda is niet hetzelfde als gewone Soda en Bakpoeder. Gewone Soda (Natriumcarbonaat) is veel agressiever en wordt ook wel schoonmaaksoda genoemd. Dit legt precies uit waarvoor het nu vaak gebruikt wordt, om schoon te maken. Baking Soda (Natriumbicarbonaat) wordt veel gebruikt om te bakken. Omdat het koolzuur in Baking Soda vrijkomt zodra het in aanraking komt met zuren, gaat het deeg of beslag rijzen. Bakpoeder is een mengsel van Baking Soda en een zuur.

Er is een verschil tussen baking soda en gewone schoonmaaksoda (natriumcarbonaat). Schoonmaaksoda is veel agressiever en kan daarom absoluut níet gebruikt worden om mee te bakken. Terwijl baking soda (natriumbicarbonaat) daar juist wel voor bedoeld is. Doordat het koolzuur in baking soda vrijkomt zodra het in aanraking komt met zuren, gaat het deeg of beslag rijzen.

Natron gebruiken in de keuken

Naast natriumcarbonaat en natriumbicarbonaat bestaat er ook nog zoiets als natriumpercarbonaat. Als je deze sodium mengt met water wordt er waterperoxide gevormd (niet geschikt voor bakken dus, maar wel voor schoonmaken). Daarmee is het een perfect middel om de was wit te houden, vlekken te verwijderen of nare geurtjes uit de was te krijgen.

Het bindende effect van baking soda in deeg, maakt het ook geschikt om mee schoon te maken. Zo hechten vieze geurtjes zich bijvoorbeeld aan het zuiveringszout.

Tips voor het bakken met natron

  • Voor een extra luchtig effect kan je de baking soda, voordat je het door het deeg mengt, met wat appelazijn mengen. Je ziet de koolzuur dan vrij komen: het mengsel gaat namelijk bruisen (dus schrik niet).
  • Bakpoeder is ideaal voor recepten zonder zure ingrediënten, zoals scones, biscuit of cake. Soms gebruik je de verschillende rijsmiddelen tegelijk in een recept. Het zuur in het bakpoeder zorgt ervoor dat de baksoda goed zijn werk kan doen.
  • Wanneer baking soda wordt gecombineerd met een zuur en vocht, ontstaat er koolzuurgas. Dit gas zorgt voor luchtigheid in je baksels. Maar zonder zuur gebeurt er dus niets. Daarom zie je baking soda vaak terug in recepten met natuurlijke zuren als ingrediënt, zoals yoghurt, karnemelk, azijn of citroen.

Substituties

Ja, je kunt baking soda vervangen door bakpoeder. Maar het eindresultaat wordt vaak wel net iets anders.

  • 1 tl (theelepel) baking soda = 3 tl (theelepel) bakpoeder.
  • Je kunt ook bakpoeder vervangen door baking soda (zuiveringszout). Houd er wel rekening mee dat het eindresultaat iets anders kan zijn. 3 tl (theelepel) bakpoeder = 1 tl (theelepel) baking soda.

Testen van Natron

Heb je bakpoeder of baking soda nodig, maar weet je niet of de ingrediënten in jouw voorraadkast nog goed zijn? Na verloop van tijd kunnen bakpoeder en baksoda hun werking verliezen.

  • Bakpoeder testen: Doe een halve theelepel in een bakje en giet er 50 ml kokend water op. Borrelt het?
  • Baking soda testen: Doe een theelepel baking soda in een bakje, voeg 50 ml kokend water toe én een theelepel zuur (azijn of citroensap).

Natron in het huishouden

Natron/baking soda schittert letterlijk in het huishouden. Het lost zowel vet als kalk op en is dus een echte alleskunner tegen vuil. Een aangekoekte oven, verkalkte kranen of een verstopte afvoer … Natron/baking soda kan hier zonder problemen een speciale reiniger vervangen. De voordelen liggen voor de hand: in tegenstelling tot veel chemische schoonmaakmiddelen is natron/baking soda ecologisch onschadelijk.

In Amerika en Engeland gebruikten ze baking soda 150 jaar geleden al in het huishouden, voordat het vervangen werd door allerlei in de fabriek gemaakte chemische schoonmaakmiddelen.

Nu we met de gevolgen van klimaatverandering te maken hebben, is het logisch dat we (terug) grijpen naar milieuvriendelijke alternatieven, zoals baking soda.

Recepten en toepassingen in het huishouden:

  • Allesreiniger: Verwarm het water en los de kernzeep erin op. Laat het mengsel vervolgens afkoelen. Voeg het citroensap en de natron/baking soda toe. Vul de spuitflacon met het mengsel.
  • Aangekoekte oven: Bij sterke vervuiling, zoals een aangekoekte oven, draag je het poeder direct op het vochtige oppervlak aan. Laat dit ca. 1 uur inwerken.
  • Verstopte afvoer: Afvoerrreinigers zijn meestal behoorlijk giftig. Doe de kop natron/baking soda in de gootsteen en giet daar voorzichtig de azijn overheen. Het mengsel schuimt, bedek daarom de afvoer met een vochtige doek. Na ca.

Meer toepassingen in en om het huis

  • Badkamer: Baking soda werkt als een veilig en effectief schuurmiddel. Maak tegels, voegen, de wasbak, douche en het bad schoon door een beetje op een natte spons of doekje te strooien. Na het schrobben goed naspoelen met water en even droog wrijven. Let op: baking soda is minder geschikt voor poreus gesteente of marmer (mocht je dat in je badkamer hebben).
  • Toilet: Strooi 1 koffiekopje in het toilet en giet daaroverheen 1 koffiekopje azijn. Laat het 10 minuten bruisen en maak het toilet dan met een borstel schoon. Daarna kan je er nog wat kokend water overheen gooien. Je kunt het ook gebruiken om je eigen toiletblok te maken.
  • Douchegordijn: Strooi baking soda op een spons en maak het gordijn schoon, afspoelen met water.
  • Potten, pannen & bakvormen: Maak het schoon door het middel op een natte spons of doekje te strooien (of rechtstreeks in de potten en pannen), naspoelen met water.
  • Vloer: Los 1/2 kopje op in een emmertje warm water en dweil hiermee de vloer. Naspoelen met schoon water. Niet geschikt voor houten vloeren in de was!
  • Magnetron & oven: Strooi een beetje op een natte spons of doekje en maak schoon, goed afspoelen met water.
  • Koffie- en theeaanslag: Dit verwijder je makkelijk met wat baking soda en water.
  • Zilverpoets: Maak een pasta van 3 eetlepels baking soda en 1 eetlepel water en gebruik deze pasta met een schone doek om zilver op te poetsen. Goed afspoelen met water.
  • Was: Voor extra waskracht kun je een 1/2 kopje bij de was doen om vloeibaar wasmiddel nog beter te laten werken. Je was wordt schoner, frisser en stralender!
  • Luiers: In een emmertje voorwassen met 1/2 koffiekopje en warm water. Natuurlijk werkt dit alleen met wasbare luiers. Het is wat extra werk, maar je bespaart met wasbare luiers wel 1.000 kg afval!
  • Vloerbedekking/vloerkleed: Bestrooi de vloerbedekking of het kleed en laat het een nacht liggen. Veeg de volgende ochtend het meeste soda weg en zuig de rest op met de stofzuiger.
  • Afvoerputje: Voorkom en/of verhelp verstopping in je afvoer door een 1/2 koffiekopje in water opgeloste baking soda in het afvoerputje te gieten, gevolgd door een 1/2 koffiekopje natuurazijn. Laat het lekker bruisen en giet er dan na 10 minuten tot een kwartier kokend water overheen. Indien nodig herhalen. De afvoer van je wastafel kan je natuurlijk ook makkelijk even uit elkaar halen om het ergste vuil eruit te halen. Vaak zijn dat haren vol zeepresten. Vergeet dan niet om er een emmer onder te zetten in verband met het water.
  • Bloedvlek: Maak verse bloedvlekken gelijk schoon met koud water en laat een opgedroogde bloedvlek een paar uur weken in een bak met koud water en baking soda (daarna gewoon wassen op de hand of in de wasmachine).
  • Tandenborstels schoonmaken: Meng een 1/4 kopje water met eenzelfde hoeveelheid baking soda. Zet de borstels erin en laat een nacht staan, hierna afspoelen.
  • Koelkast: Plaats een geopend pakje achter in de koelkast om luchtjes te neutraliseren. Vervang het pakje iedere maand met een nieuwe en gebruik de oude om de wc mee schoon te maken.
  • Snijplank: Haal geurtjes uit een snijplank door er wat van het witte poeder op te strooien, even goed schrobben en afspoelen.
  • Prullenbak: Strooi het op de bodem van je prullenbak en vieze luchtjes verdwijnen.
  • Kledingkast: Plaats een geopend pakje in je kledingkast voor een frisse geur.
  • Matras: Fris je matras op door er wat baking soda op te strooien en het een paar uur te laten zitten voordat je het opzuigt met de stofzuiger.
  • Auto: Onaangename geurtjes in auto’s komen meestal van gestoffeerde autostoelen. Bestrooi de stoelen met baking soda, wacht 15 min (of langer) en zuig het met een stofzuiger op.
  • Kattenbak: Tegen vieze luchtjes in de kattenbak bedek je de onderkant van de kattenbak met baking soda en daarna vul je de kattenbak zoals gewoonlijk met kattengrit.
  • Huisdieren: Borstel de vacht van een hond of kat om vieze luchtjes te verwijderen.
  • Gympen/sneakers: Strooi baking soda in je schoenen wanneer je ze niet gebruikt en schud het eruit wanneer je ze weer aantrekt.
  • Knuffels: Om knuffels van kinderen (die niet in de was mogen) op te frissen bestrooi je ze met baking soda, na 15 min of langer veeg of zuig je het eraf.
  • Luchtverfrisser: Meng baking soda met badzout. Doe het in kleine luchtdoorlatende stoffen zakjes en plaats ze door het huis heen.
  • Onkruid: Strooi het witte goedje in de voegen tussen tegels / stenen op een patio of pad en het doodt de kleine onkruidplantjes en het voorkomt dat er nieuwe groeien.
  • Vieze handen na tuinieren: Strooi een beetje van het middel op natte handen en wrijf ze schoon, hierna afspoelen.
  • Groente & fruit wassen: Baking soda over groente en/of fruit strooien, scrubben en afspoelen met koud water.

Natron voor persoonlijke verzorging

Wie wil weten wat in zijn cosmetica zit, kan deze het beste zelf maken! Natron/baking soda is de ideale basis voor verschillende, zelfgemaakte cosmeticaproducten. Het heeft vele positieve eigenschappen, zoals antibacterieel, vetoplossend, geurneutraliserend en zuurbindend. De voordelen van DIY cosmetica liggen voor de hand: je weet wat erin zit en je bespaart geld en verpakkingsmateriaal.

Recepten en toepassingen voor persoonlijke verzorging:

  • Deodorant: maak je eigen deodorant met dit recept.
  • Haar wassen: Meng 1 eetlepel baking soda met 1 koffiekopje water en giet het over je hoofd als shampoo (bijvoorbeeld tijdens het douchen). Goed inmasseren, 1 minuut in laten trekken en uitspoelen. Gebruik hierna eventueel een beetje azijn in plaats van conditioner om je haar glad en glanzend te maken!
  • Gezichtsscrub: Maak een pasta van drie delen baking soda en één deel water. Scrub hiermee met zacht draaiende bewegingen je gezicht, afspoelen met water. Zelf een maskertje maken kan natuurlijk ook.
  • Tandpasta: Maak je eigen tandpasta met dit recept.
  • Mondspoelmiddel: Meng een beetje van het witte goedje in een glas water en gorgel hiermee voor een frisse adem.
  • Verbrande huid door de zon: Meng het poeder met wat water en breng aan op de verbrande huid om de pijn te verminderen.
  • Waterpokken: Voeg een half koffiekopje toe aan een lauwwarm bad om het jeuken te verlichten.

Aanvullende tips:

  • Mondwater: Natron/baking soda kan prima als mondwater worden gebruikt, om een slechte adem onder controle te krijgen. Gewoon wat natron/baking soda oplossen in water en gorgelen. Vergeet het niet uit te spugen! Daarnaast is het ook effectief tegen tandplak. Daarom kan het mondwater ook worden gebruikt voor het tandenpoetsen (als aanvulling op tandpasta). Aangezien het tandglazuur zeer gevoelig is, raden wij af je de tanden met het poeder te ‘‘polijsten‘‘.
  • Gezichtsmasker: Voor het gezichtsmasker heb je slechts één extra ingrediënt nodig: kokosolie. Meng de kokosolie in een verhouding van 1:1 met de natron/baking soda totdat er een pasta ontstaat. Breng deze pasta aan op het gereinigde gezicht en laat 15 minuten intrekken. Vervolgens voorzichtig afspoelen met lauw water.
  • Haar wassen: De vetoplossende eigenschap is goed te gebruiken bij het haren wassen. Hiervoor meng je 2-4 eetlepels natron/baking soda met 200-400 ml lauwarm water (hoeveelheid is afhankelijk van de haarlengte). Het natron/baking soda wordt in het water opgelost en op het vochtige haar aangebracht. Goed inmasseren en na ca. 3 minuten de haren weer uitspoelen. Wees voorzichtig met gekleurd haar! Als het haar na het wassen te droog is, raden we een conditioner aan op basis van appelazijn en water (1 theelepel op 0,5 l water) te gebruiken.

Natron voor de gezondheid

Decennialang heeft de mythe stand gehouden, dat natron/baking soda een medicijn is. Natron/baking soda werd bijvoorbeeld vaak tegen brandend maagzuur ingezet en bij behandeling van nierproblemen aanbevolen. Het witte poeder wordt in dit geval verdund met water en dan opgedronken. Dit zou de symptomen van zuurbrand tegengaan.

Het is een feit dat natron/baking soda maagzuur kan binden en zo de pH-waarde verlaagt. Als je natron/baking soda voor consumptie wilt gebruiken, dan moet de zuiverheidsgraad op zijn minst van levensmiddelkwaliteit zijn. Voor het maken van cosmetica wordt aangeraden natron/baking soda in farmaceutische kwaliteit te gebruiken.

Van oudsher is bekend dat natriumbicarbonaat voordelen voor onze gezondheid heeft. In de volksmond wordt natriumbicarbonaat ook wel baking soda genoemd of zuiveringszout vanwege de zuiverende werking. Met enige regelmaat staat natriumbicarbonaat weer extra in de belangstelling en wordt het gehyped via de (social) media. Gezien de bijzondere eigenschappen is deze positieve aandacht begrijpelijk.

Belangrijk om te weten

Waar echter vaak onvoldoende aandacht aan wordt gegeven is dat natriumbicarbonaat wel correct moet worden ingenomen om een gezond effect te hebben. Het is echter ongezond om natriumbicarbonaat in pure vorm, onbeschermd of opgelost in vloeistof in te nemen.

Natriumbicarbonaat komt dan in contact met maagzuur waarbij een chemische reactie ontstaat. In dit scheikundige proces worden natriumbicarbonaat (NaHCO3) en maagzuur (HCl) omgezet in koolstofdioxide (CO2), keukenzout (NaCl) en water (H2O). Doordat bij de scheikundige reactie met maagzuur alle natriumbicarbonaat volledig wordt omgezet naar andere stoffen, kan het lichaam helemaal geen natriumbicarbonaat opnemen. Tegelijkertijd zorgen de bij dit proces ontstane CO2 en keukenzout voor een belasting van de gezondheid.

De hoge hoeveelheid keukenzout die vrijkomt bij de inname van natriumbicarbonaat verhoogt de bloeddruk en is zeker bij herhaaldelijke inname niet zonder risico. Elke theelepel natriumbicarbonaat die wordt ingenomen levert minimaal 3,4 gram puur keukenzout op, dat is meer dan helft van de maximale hoeveelheid zout die we dagelijks binnen mogen krijgen.

Houdbaarheid

Natron/baking soda is ongeveer een jaar houdbaar. Je kunt zien of het natron/baking soda nog goed is door een eenvoudige test: druppel er een paar druppels citroensap of azijn op. Als het schuimt, dan is het natron/baking soda nog bruikbaar.

Conclusie

Het is niet alleen een geweldig ingrediënt om mee te bakken en schoon te maken, maar het is ook nog eens onmisbaar als het gaat om persoonlijke verzorging: zo kan je er je eigen deodorant mee maken.

Kortom, een echte alleskunner in en om het huis. Haal dus vooral een groot pak in huis, want je bent er zo doorheen!

labels: #Bakken

Zie ook: