Pesach, ook wel bekend als het Joodse Paasfeest, is een belangrijke religieuze viering die de bevrijding van de Israëlieten uit de slavernij in Egypte herdenkt. Een centraal onderdeel van deze viering is het eten van ongezuurd brood, ook wel bekend als matzes. Dit artikel duikt diep in de betekenis en tradities rondom het eten van matzes tijdens Pesach.

De historische achtergrond van Pesach

Vierduizend jaar geleden bevrijdde God het Joodse volk uit Egypte, waar ze in slavernij moesten leven. Met Pesach herdenken Joden dit belangrijke moment. Pesach betekent "overslaan". God strafte de mensen in Egypte voor de slavernij door tien rampen te laten plaatsvinden. Pas bij de tiende ramp konden de joden uit het land Egypte vertrekken.

Het Pesachfeest vindt plaats in het voorjaar en begint met de Sedermaaltijd op de 14e van de Joodse maand Nissan. De dag hierna begint het feest van de ongezuurde broden. In Israël duurt het bij elkaar zeven dagen, buiten Israël duurt het feest acht dagen.

De Pesachmaaltijd waarmee de feestweek begint, is een herinnering aan een historische gebeurtenis: de uittocht uit Egypte. Dit moment luidde het begin van het bestaan als volk van Israël in.

Het verbod op gerezen brood

Tijdens Pesach, een feest dat zeven dagen duurt, mag niemand iets eten dat gist of zuurdesem bevat. In de aanloop naar Pesach wordt het zuurdesem opgeruimd. Dit leidt tot een indrukwekkend grote schoonmaak, die een diepere religieuze betekenis heeft. Het hele huis wordt ondersteboven gekeerd, op zoek naar chametz, het Hebreeuwse woord voor zuurdesem. Fornuizen worden van de muur gehaald, pantry’s uitgemest, en alles wordt gesopt om de laatste meelkorrel te pakken te krijgen.

Na de eerste volle maan in de lente zijn brood - maar ook pasta, granola, ofwel alle carbs - verboden in Joodse huishoudens. Gooi al je brood de deur uit, voer het aan de vogels, schrob de broodplank en laat geen kruimel achter!

Joden maken ter voorbereiding op dit feest het huis schoon zodat er geen zuurdesem meer in het huis aanwezig is. De diepere achtergrond hiervan is dat zuurdesem in de Bijbel vaak een negatieve klank heeft. Het Nieuwe Testament gebruikt desem als beeldspraak voor 'slechtheid en boosheid' (1 Korintiërs 5:8). God wil zijn volk daarvoor bewaren. Hun bevrijding uit Egypte moest ook een bevrijding van zonde zijn.

De betekenis van matzes

Als herinnering aan de haastige vlucht uit Egypte, waarbij er geen tijd was om het brood te laten rijzen, eten Joden tijdens Pesach matzes: platte, ongezuurde broden. Ze moesten snel vertrekken en hadden geen tijd om hun brooddeeg te laten rijzen. Daarom namen ze platte broden mee: matzes.

Ongezuurde broden bevatten geen zuurdeeg (gist). In de Statenvertaling worden dit ook wel ongehevelde (ongerezen) broden genoemd. Het Paaslam werd alleen in de nacht van 14 op 15 Nisan gegeten, maar ongezuurde broden werden een week lang gegeten.

Wat er wel gegeten wordt? Matzes! Koosjere crackers die niet veel beter smaken dan de doos waarin ze zijn verpakt. In Amerika word je doodgegooid met ‘passover matzos’, in allerlei varianten. Want als je zeven dagen lang alleen maar matzes mag eten, word je vanzelf creatief. Zo liggen er matze-chips in het schap, matze-chocolade, en zelfs matze-granola.

De Sedermaaltijd

Op de eerste twee avonden van Pesach komen Joodse families bij elkaar, en schuiven aan tafel voor de sedermaaltijd. Het Exodus verhaal wordt voorgelezen, zoals beschreven in de Haggadah. Heeft u de Haggadah nou net niet in de kast staan? Het verhaal gaat als volgt: Mozes leidt zijn volk, de Israëlieten, die door de Farao als slaven gevangen worden gehouden, uit Egypte. De genadeloze Farao laat de Israëlieten pas gaan nadat God tien plagen over de Egyptenaren afroept. Deze zijn als volgt: bloed, kikkers, muggen, steekvliegen, veepest, zweren, hagel, sprinkhanen, duisternis, en de dood van de eerstgeborenen.

Op Seder wordt dit verhaal herdacht door bittere kruiden te eten ter vertegenwoordiging van de bittere slavernij. Vier glazen wijn worden gedronken (druivensap voor kinderen) en vier vragen worden hardop gesteld (vaak door het jongste familielid). In het midden van de tafel staat een bord met willekeurige objecten. Willekeurig zolang je het verhaal niet kent. Ze dienen als symbolen.

Op het sederbord ligt een stuk matze (de vlucht uit Egypte was zo gehaast, dat er geen tijd was om het brood te laten rijzen), zeroa (schenkelbot of een kippenbotje), beitzah (ei), maror (bittere kruiden, zoals andijvie of romaine sla), charoset (lijkt op deconstructed trendy energyballs: het is een mix van noten, appels, kaneel en rode wijn en representeert de steen en cement die door de Hebreeuwse slaven gebruikt werd om de piramides in Egypte te bouwen), en karpas (een groene groente die staat voor hoop, vaak wordt hiervoor peterselie gebruikt).

De paasmaaltijd wordt Sedermaal genoemd. Seder betekent 'orde' en heeft betrekking op de vorm van de maaltijd. Tegenwoordig bestaat het Sedermaal uit een aantal symbolische gerechten. Deze gerechten zijn: een stuk groente (peterselie of radijs), dat in in zout water wordt gedoopt als herinnering aan de tranen die de Joden vergoten hebben; een geroosterd botje met vlees wat verwijst naar het het paaslam en ook pesach wordt genoemd. Hoewel het slachten van een paaslam in elk gezin afzonderlijk gebeurde, was het pascha toch zozeer met de tempel verbonden geraakt dat vanaf de verwoesting van de tempel en de diaspora (de verstrooiing van Israël na 70 n. Chr.) ook het slachten van het paaslam werd afgeschaft. Het derde gerecht dat op de sederschotel ligt, zijn de bittere kruiden, maror, in de vorm van mierikswortel of jonge bittere sla. Dit herinnert aan het lijden in Egypte. Verder de charoset, een mengsel van noten, appels, kaneel en wijn. Door zijn bruine kleur symboliseert dit gerecht de leem waaruit de Joodse slaven voor Farao bouwstenen moesten vervaardigen. Tenslotte een ei, als symbool voor het feestoffer en ook voor de lente. Verder zijn er de ongezuurde broden: op een schaal liggen drie matzes, met witte kleedjes ertussen. De middelste is gebroken. Aan het begin van de maaltijd wordt de ene helft van deze matze ingepakt en ergens verstopt. Het andere deel van de matze wordt aan het begin van de avond in stukjes gebroken en rondgedeeld.

Naar aanleiding van de gerechten die op de Sederschotel liggen, stelt de jongste aanwezige vier vragen: "Wat is het verschil tussen deze avond en alle andere avonden? Alle andere avonden eten wij gezuurde en ongezuurde broden, vanavond alleen ongezuurde broden? Alle andere avonden eten wij allerlei groenten, vanavond bittere kruiden? Alle andere avonden eten wij geroosterd, gestoofd of gekookt vlees, vanavond alleen geroosterd? Alle andere avonden dopen wij eenmaal in, vanavond tweemaal?" Elke vraag wordt uitgelegd aan de hand van het verhaal van de uittocht, zoals dit beschreven is in Exodus.

De Afikoman

Hoewel het niet bij de instellingen van Mozes behoort, was er al in de tijd van Jezus een bijzonder gebruik aan de viering toegevoegd: een stuk van dit ongedesemde brood werd 'verborgen', de afikomen. Daarnaar moet tijdens de maaltijd gezocht worden. Volgens Messiaanse Joden is dat een verwijzing naar het moment dat Jezus, de Messias, 'verborgen' was in het graf *. We herkennen er ook de belofte in die gegeven wordt aan de "overwinnaars" in Openbaring 2:17, die te eten krijgen van het 'verborgen manna'. Dat zou kunnen duiden op een groei in kennis van Jezus door persoonlijke omgang.

Aan het begin van de maaltijd wordt de ene helft van deze matze ingepakt en ergens verstopt. De kinderen mogen aan het eind van de maaltijd de verborgen halve matze gaan zoeken. Deze halve matze heet afikoman en dit komt vermoedelijk van een Grieks woord voor nagerecht. Wie de afikoman vindt, krijgt een beloning.

Pesach en Pasen

Pesach lijkt wel op het christelijke paasfeest. Deze feestdagen hebben ook met elkaar te maken. Pesach is één van de Joodse feesten.

Er zijn veel overeenkomsten tussen het Joodse Pesach en het christelijke Pasen. Bij zowel Joden als christenen staat de bevrijding door het Lam centraal. Jezus zei tegen zijn volgelingen: ‘Ik heb er vurig naar verlangt dit Pascha met u te eten’ (Lukas 22:15). Dit zou Zijn laatste Pascha in deze wereld zijn.

Die matzes brengen ons meteen bij het tweede punt: de opstanding van de Heere Jezus viel samen met het Pesachfeest. Pascha is het Aramese woord voor Pesach en wordt daarom vaak gebruikt in plaats van het woord Pesach.

De eerste christenen (dat waren bijna allemaal Joden) bleven het Pesachfeest vieren. Lange tijd werden het christelijke Pasen en het Joodse Pesach op dezelfde dag gevierd, totdat in de vierde eeuw werd besloten om de twee van elkaar los te koppelen.

Jezus vierde samen met zijn leerlingen de Pesachmaaltijd. Daarbij keek Jezus niet alleen terug naar de bevrijding uit Egypte. Hij gaf het feest de betekenis van een profetische aankondiging van een toekomstige bevrijding. Hij zei dat hij het lam was, dat werd geslacht voor bescherming van de dood van zijn volgelingen. Zijn bloed zou hen vrijmaken.

Een andere overeenkomst tussen het Pesachlam en het Paaslam (Jezus) is dat de beenderen van het Pesachlam niet gebroken mochten worden (Exodus). In Johannes 19: 36 wordt een duidelijk verband gelegd tussen het Pascha en Jezus' kruisdood. Er staat dat geen been gebroken werd bij Jezus opdat de Schrift vervuld worde: Geen been van Hem zal verbroken worden. Dit is een citaat uit Exodus 12, het hoofdstuk waar over het paaslam wordt geschreven.

De symboliek van het Paaslam

Zoals elk offer naar Christus en Zijn verzoeningswerk verwees, verwees ook het paaslam hiernaar. In het Nieuwe Testament wordt verschillende keren over Jezus gesproken als over het Lam. De eerste keer dat we dit in de Bijbel tegenkomen, is in het Evangelie van Johannes, waar Johannes de Doper naar Jezus wijst met de woorden: Zie het Lam Gods (Johannes 1: 36). Bij deze uitdrukking ligt het voor de hand te denken aan het paaslam.

Eén van de meest opvallende overeenkomsten tussen het paaslam en Jezus is dat Jezus stierf op het moment waarop in de tempel de paaslammeren geslacht werden.

Conclusie

Het eten van ongezuurd brood tijdens Pesach is een krachtige herinnering aan de uittocht uit Egypte en de bevrijding van de Israëlieten uit de slavernij. De matzes symboliseren de haastige vlucht en het vertrouwen op God. Door de eeuwen heen hebben Joden over de hele wereld deze traditie in ere gehouden, waardoor Pesach een feest van hoop, vrijheid en verbondenheid is gebleven.

labels: #Brood

Zie ook: