Ken je dat gevoel dat je niet kan stoppen met eten? Je wil wel meer balans in je voedingspatroon, maar toch snack je de hele dag door, of je propt je helemaal overvol bij iedere maaltijd. Wees niet te hard voor jezelf, het betekent niet per se dat je weinig discipline hebt. Hoe groot je doorzettingsvermogen ook is, als je niet weet waarom je je steeds overeet, dan kan je er maar weinig aan doen. Overeten stoppen is echt onmogelijk als je de oorzaak ervan niet aanpakt.

Een eetverslaving is een gedragsverslaving waarbij iemand dwangmatig veel eet en de controle over het eetgedrag verliest. Door de intense cravings, gebrek aan controle en een obsessie met voedsel, blijft iemand dan te veel eten ondanks de ernstige gevolgen die dit heeft voor de gezondheid, mentale welzijn en de omgeving.

Het is belangrijk om op tijd in te grijpen bij een eetverslaving, vanwege de ernstige gevolgen die de aandoening kan hebben voor iemands gezondheid, mentale welzijn en de omgeving. Iemand met een eetverslaving verliest de controle over eten en eet dwangmatig veel. De relatie met voedsel en eten is vergelijkbaar met het verslavingsgedrag bij bijvoorbeeld middelengebruik.

Oorzaken van een eetverslaving

De oorzaken van een eetverslaving zijn divers en kunnen onder meer genetische, psychische en emotionele factoren omvatten. Het afwijkende eetgedrag bij een eetverslaving kan ook worden veroorzaakt door een lichamelijke afhankelijkheid aan bepaald voedsel.

Verschillende eetstoornissen zoals anorexia nervosa kunnen soms ook als een eetverslaving gezien worden, volgens een studie uit 2020 in Psychiatry Research.

Eetbuien ontstaan door verschillende redenen en het varieert van persoon tot persoon. Psychische problemen spelen vaak een rol bij eetbuien. Stress, depressie, angst en een laag zelfbeeld kunnen hier bijvoorbeeld aan bijdragen. Sommige mensen gebruiken voedsel als een manier om met hun emoties om te gaan (emo-eten). Het is een middel geworden om zich beter te voelen.

De omgeving waarin je bent opgegroeid speelt ook een belangrijke rol. Wat en waar er in jouw gezin werd gegeten kan invloed hebben. Zo kon eten ingezet worden als troost of juist als beloning. Of misschien heb je een traumatische gebeurtenis meegemaakt, zoals pesten, mishandeling of verlies van je ouder, wat je veel deed of doet eten.

Eetbuiten kunnen veel verschillende redenen hebben. Daarom is het belangrijk om te achterhalen waarom je snaaiaanvallen hebt.

Hormonale invloeden

Neem bijvoorbeeld de invloed van hormonen op overgewicht. Het verdriet van mensen met obesitas is groot, merkt internist-endocrinoloog prof. dr. Liesbeth van Rossum telkens weer in haar spreekkamer. Niet in de laatste plaats vanwege het onbegrip waar deze personen tegenaan lopen. “Er rust nogal altijd een stigma op overgewicht. Er is sprake van een groot maatschappelijk probleem. Tegelijkertijd ligt er zóveel meer aan obesitas ten grondslag dan te veel eten en te weinig bewegen alleen.

“Het gevoel van verzadiging dat iemand doet stoppen met eten wordt gereguleerd door honger- en verzadigingshormonen die worden afgegeven in het maagdarmstelsel en door vetweefsel. Het probleem is dat in de overdracht van die signalen stoornissen kunnen optreden. Er zijn allerlei factoren die de hormoonafgifte ongunstig kunnen beïnvloeden.

  • Insulineresistentie: Als je je hele leven veel koolhydraten of suiker hebt gegeten of je snackt de hele dag door, dan worden je cellen insulineresistent. Hierdoor komt er minder suiker in de spiercellen waardoor je je minder sterk en energiek voelt. Daardoor heb je toch nog trek omdat je lichaam geen signaal krijgt dat de benzinetank vol is.
  • Leptineresistentie: Wie overgewicht heeft, heeft meer vet. Deze overvolle vetcellen produceren zodanig veel leptine dat je leptineresistent wordt. Leptine is het verzadigingshormoon en als deze communicatielijn verstoord wordt, heb je altijd honger.

Stress

Van invloed kunnen ook zijn een traag werkende schildklier, een groeihormoontekort en hormonale veranderingen tijdens de zwangerschap en overgang. Schade aan de hypothalamus kan een oorzaak zijn. Dit is het centrum in de hersenen dat de stofwisseling reguleert. Prof. dr. Er zijn dus talrijke factoren die de kans op overgewicht vergroten.

Juist chronische stress is een belangrijke oorzaak van overgewicht. De bijnieren maken in geval van chronische stress te veel stresshormoon cortisol aan. Sommige mensen zijn gevoelig voor zo’n verhoogde concentratie cortisol die het hongergevoel en vooral de zin in hoogcalorische voeding - oftewel snacktrek - aanwakkert en die een ophoping van vet in vooral de buikstreek veroorzaakt.

Ongezonde levensstijl

Als je veel suiker, fructose en fastfood eet, dan wordt je brein continu misleid en verleid. Ongezonde levensstijl speelt mee.

Soorten Eetverslavingen

Je herkent een eetverslaving aan verschillende symptomen, zowel in het eetgedrag als fysieke en mentale veranderingen. Er zijn verschillende soorten eetverslavingen, waaronder boulimia nervosa, binge eating disorder en orthorexia nervosa.

Boulimia Nervosa

De eetverslaving boulimia nervosa draait om periodes van hevige eetbuien die gevolgd worden door een drang om weer snel van het ingenomen voedsel af te komen. Soms zijn er periodes van vasten, waarna de oude patronen van eetbuien weer terugkeren.

Binge Eating Disorder (BED)

Iemand met binge eating disorder (BED) heeft ook last van oncontroleerbare eetbuien (ook wel binge eaten genoemd), maar voelt geen behoefte om na een eetbui weer van het voedsel af te komen. Het opgedane overgewicht en verlies van controle zorgen meestal voor een vicieuze cirkel van schaamte, waarbij iemand na een tijd van berouw weer eet om zichzelf te troosten.

Orthorexia Nervosa

De eetstoornis orthorexia nervosa draait om een obsessie om alleen maar gezond en “puur” voedsel te eten. Buiten deze voedingsmiddelen om, vaak rauwe groente en fruit, eet iemand dan niets meer en slaat maaltijden met zogenaamd “onzuiver” voedsel over.

Anorexia Nervosa

Iemand met anorexia nervosa slaat maaltijden over, net zoals bij orthorexia en soms boulimie, uit angst om dik te worden. De ongewone obsessie met het vermijden van overgewicht en een vervormd zelfbeeld zorgen ervoor dat de controle kwijt raakt over voedsel. Hierdoor neemt iemand alleen bepaalde voedingsmiddelen in met bijvoorbeeld zeer lage calorie-aantallen en ontstaat een gebrek aan essentiële voedingsstoffen.

Wat kun je zelf doen om eetbuien te stoppen?

Om overeten te stoppen eet je bijvoorbeeld 3 maaltijden per dag (zie tip 2). En om 10u in de ochtend en 4 uur in de namiddag probeer je je zo goed mogelijk te hydrateren.

  1. Snelle suikers zorgen voor een instabiele bloedsuikerspiegel en insulineresistentie. Door deze te vermijden sla je dus 2 vliegen in een klap. Je krijgt je cravings en emoties beter onder controle en je herstelt de gevoeligheid van je celreceptoren. Vooral toegevoegde suikers en fructose zijn erg schadelijk. Fructose is erg verslavend en schakelt als het ware je verzadigingsgevoel uit. Duizenden jaren geleden was dit handig, omdat we door veel fruit te eten in de zomer, een extra vetlaagje aanlegden voor de aankomende winter.
  2. Normaal gezien werkt ons lichaam zo dat we bij een lege maag honger krijgen. Hierdoor wordt er energie vrijgemaakt om op zoek te gaan naar eten. Zodra we eten gevonden hebben eten we onze buik helemaal vol en voelen we ons diep verzadigd. Als je echter de hele dag door snackt, saboteer je dit systeem. Minder snacken en dus minder eetmomenten op een dag nemen is geen must, maar het is zeker de moeite waard om te proberen.
  3. Je verzadigingsgevoel is sterk afhankelijk van wat je eet. Suikers en koolhydraten in het algemeen leveren veel energie, maar zijn niet zo verzadigend. Eiwitten en vetten daarentegen geven je echt een dieper gevoel van verzadiging. En natuurlijk zijn ook groenten belangrijk. Deze bevatten erg veel water en vezels en weinig calorieën. Als je veel groenten eet, zal je lichaam vanzelf het signaal geven om te stoppen met eten.
  4. Hoewel je verzadigingsgevoel sterk afhankelijk is van wat je eet, is ook hoe je eet cruciaal. Bijna alle zintuigen hebben een effect op je verzadigingsgevoel. Door tijdens een autorit een gezonde salade naar binnen te werken krijgt je lichaam enkel de fysieke feedback van je maag. Door bewuster te eten zal je overeten stoppen en toch meer genieten van je maaltijd.
  5. Met nuchter bedoelen we niet dat je geen alcohol mag drinken, maar dat je beweegt op een lege maag. Nu ja, daar hoort dus ook geen alcohol bij. Dit kan je bijvoorbeeld doen door voor je ontbijt even te wandelen of intenser sporten. Nuchter bewegen is de beste manier om je insulinegevoeligheid te herstellen. Bovendien train je je lichaam om over te schakelen van suikers naar vet als energiebron.
  6. Voldoende water drinken is erg belangrijk. Het komt vaak voor dat mensen zich overeten, terwijl het lichaam eigenlijk schreeuwt om water. Maar let op, vlak voor je maaltijd een liter water naar binnen werken om je maag te vullen is geen goede tactiek. Het verdunt je maagzuur en belet je om een normale portie van een gezonde verzadigende maaltijd te nemen. Hydrateren doe je best ergens halverwege je grote maaltijden.
  7. Om leptineresistentie te stoppen zal je moeten afvallen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan als je steeds blijft overeten. Je hebt jezelf namelijk in een negatieve spiraal gebracht. Afvallen is een belangrijk deel van de oplossing, maar het is ook onderdeel van het probleem.

Tips om eetbuien te overwinnen:

  • Drink genoeg water: In sommige gevallen denk je dat je honger hebt, maar het kan ook zijn dat je dorst hebt. Je ervaart dan dezelfde signalen.
  • Eet regelmatig: Sla geen maaltijden over.
  • Houd gezonde snacks bij de hand: Zorg ervoor dat je gezonde snacks in huis hebt, zoals (gedroogd) fruit, groenten of noten.
  • Achterhaal de oorzaak: Het is belangrijk dat je inzicht krijgt in je eetpatroon. Wanneer heb je last van eetbuien? Hoe laat en op welke momenten heb je ze? Heb je echt trek in chips of ervaar je misschien stress?
  • Leer omgaan met stress: Leer daarom gezonde manieren aan om met stress om te gaan, zoals meditatie, wandelen of praten met vrienden.
  • Wees niet te streng voor jezelf: Strenge diëten, boos worden op jezelf of eten vermijden werken averechts. Dit vergroot de kans op eetbuien alleen maar meer.

Professionele hulp

Professionele hulp zoeken voor een eetverslaving is van groot belang, zowel vanwege het onvermogen om volledig uit jezelf te veranderen als de ernstige gevolgen waar een onbehandelde eetverslaving toe kan leiden. Een behandeling zelf duurt meestal maximaal enkele weken of maanden, waarbij iemand wordt geholpen om gedragsveranderingen in gang te zetten en leert om een andere relatie met eten en voedsel te ontwikkelen.

Behandelmethoden

Er zijn verschillende behandelingen mogelijk voor een eetverslaving, zoals cognitieve gedragstherapie, groepstherapie, psycho-educatie, medicatie en voedingsbegeleiding. De beste behandeling is afhankelijk van de individuele behoeften en kenmerken van de persoon, andere onderliggende redenen van de eetverslaving en de ernst van de verslaving.

Een ernstige eetverslaving vereist professionele hulp in de gecontroleerde omgeving van een eetstoornis kliniek, waar deskundig personeel iemand zowel lichamelijk als geestelijk kan begeleiden en behandelen. Een behandeltraject kan enkele weken of maanden duren en is vaak aangepast aan de individuele behoeften van een patiënt en onderliggende redenen van de eetverslaving.

De belangrijkste behandeling van een eetbui-stoornis is cognitieve gedragstherapie.Je gaat samen met een psycholoog onderzoeken hoe je denkt over jezelf, je eetgedrag en je lichaam. Welke ideeën en verwachtingen heb je? Helpen ze je? Kloppen ze met de werkelijkheid? Je leert anders denken waardoor je je ook beter gaat voelen. Je ontdekt bijvoorbeeld dat je je eetbuien wél onder controle kunt krijgen, of dat je er met een bepaald gewicht toch goed uitziet. Daardoor is het ook weer gemakkelijker om gezonder of minder te gaan eten.

In deze therapie leer je langzaam wennen aan het eten dat je nu niet eet. Als je bijvoorbeeld geen eten met stukjes durft te eten, dan ga je dit juist proberen. Als je jong bent, kunnen je ouders thuis samen met jou oefenen. Ook kan het zijn dat je jouw angstige gedachten over eten gaat bespreken. Je denkt bijvoorbeeld 'Als ik dat eet, zal ik stikken'. Je vervangt zo'n gedachte door een gedachte die je helpt. Ook oefeningen om je te ontspannen en meditatie kunnen helpen.

Het goede nieuws is echter: met meer begrip van de effecten van hormonen en andere omstandigheden op ons gewicht kunnen we hierop - tot op zekere hoogte - zelf invloed uitoefenen. Uiteraard door meer te bewegen en gezond te eten en bijvoorbeeld te kiezen voor verse, onbewerkte producten. “Drink vooral water en koffie of thee en geen suikerhoudende dranken. Slaap voldoende. Waag je niet aan crashdiëten. Vermijd te veel chronische stress door voldoende ontspanning of beweging. Ook effectief: stel jezelf geregeld bloot aan koude.

Veel valt of staat met de juiste kennis van voeding, beweging, de psyche, slaap en de invloed van tal van factoren als hormonen en meer bewustwording van het veelvuldige gebruik van medicijnen met een gewichtsverhogende bijwerking. En minstens zo belangrijk: veroordeel mensen met overgewicht niet. Er wordt nog altijd gediscrimineerd op basis van overgewicht. Mensen die geen baan krijgen of zwakte wordt verweten, oftewel: eigen schuld, dikke bult. Er wordt vaak te simpel over obesitas gedacht.

Medicatie

Bij sommige mensen helpen medicijnen tegen eetbuien. Citalopram, Fluoxetine en Paroxetine behoren tot de serotonineheropnameremmers ofwel SSRI's. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid serotonine. Deze lichaamseigen stof speelt een rol bij emoties en stemmingen. SSRI's verbeteren de stemming en verminderen angsten. Artsen schrijven het voor bij depressie en bij angststoornissen, zoals een dwangstoornis, paniekstoornis, specifieke fobie (angst) en posttraumatische stressstoornis.

labels:

Zie ook: